ENVIR ADVOCATEN
Romkeslaan 59
8933 AR Leeuwarden
T +31 20 236 10 24
F +31 20 796 92 22

ENVIR ADVOCATEN
Jan van Goyenkade 10 III
1075 HP Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 27-10-2018

Windpark De Drentse Monden en Oostermoer: Ontvankelijkheid, participatie, draagvlak.

D. Sietses & H.D. Tolsma schreven een noot bij ABRvS 21 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:616 in AB 2018/364, afl. 38.

1.
Met deze uitspraak van de Afdeling is de juridische oorlog in de Drentse Veenkoloniën over de vraag of er een windpark met 45 turbines (ashoogte 145 meter) gerealiseerd mag worden ten einde. Het project valt onder de Rijkscoördinatieregeling: besluitvorming is gecoördineerd door de minister. Lokale overheden, omwonenden en belangenbehartigers hebben juridisch alles uit de kast gehaald om de komst van het windpark tegen te gaan. Zonder succes.

Windparken vormen een belangrijke pijler om de noodzakelijke klimaat- en energietransitie te realiseren. In 2013 is in het Energieakkoord voor Duurzame Groei afgesproken dat het percentage van onze energievoorziening uit hernieuwbare bronnen moet stijgen (naar 14% in 2020 en 16% in 2023). Om dit doel te bereiken hebben Rijk en provincie zich tot taak gesteld om in 2020 in totaal 6.000 MW windvermogen te realiseren. In de Structuurvisie Wind op Land (SVWoL) zijn daartoe voor windparken van minimaal 100 MW elf gebieden aangewezen waarvoor het Rijk bevoegd gezag is en de vergunning verleent. De komst van een windpark stuit niet zelden op fel lokaal verzet. Het ontbreken van lokaal draagvlak zou zo maar eens verklaard kunnen worden doordat de omwonenden een oneerlijke verdeling ervaren van de lusten (economisch voordeel voor projectontwikkelaars en windboeren) en de lasten (uitzichtverlies, slagschaduw, geluidoverlast, lichthinder enz. voor omwonenden). Het windpark De Drentse Monden en Oostermoer veroorzaakt onrust, verdeeldheid en spanningen in de lokale gemeenschappen (het verzet neemt daarbij soms grimmige vormen aan, zie hierover het artikel ‘Woest over windmolens’, NRC Handelsblad 28-29 juli 2018, E8–E9). Deze negatieve effecten op de sociale cohesie worden door de Afdeling ook erkend, maar uiteindelijk is dat een belang dat het onderspit delft tegenover de belangen die gediend zijn met het windpark. Het waarborgen van een ‘eerlijke transitie’ lijkt de grootste uitdaging voor de toekomst.

Deze omvangrijke uitspraak is interessant om te signaleren voor de praktijk, omdat de Afdeling zeer uitvoerig de aangevoerde beroepsgronden behandelt en daarmee ook richting geeft hoe in soortgelijke geschillen over windparken geoordeeld zal worden. Voor deze annotatie beperken wij ons tot de volgende onderwerpen: ontvankelijkheid (nr. 2), Crisis- en herstelwet (nr. 3), draagvlak en participatie (nr. 4) en geluid en gezondheidsrisico’s (nr. 5). Een heikel punt waar wij geen aandacht aan besteden betreft het geschil tussen de gemeenten en de Staat over de toepasselijkheid van de Rijkscoördinatieregeling, waarover in twee instanties bij de civiele rechter is geprocedeerd (zie Hof Den Haag 11 mei 2016, ECLI:NL:GHDHA:2016:1229, M en R 2016/102, m.nt. K.J. de Graaf en D.C.E. de Haas; Rb. Den Haag 3 februari 2016, ECLI:NL:RBDHA:2016:997).

2.
Met betrekking tot het vaststellen van de kring van belanghebbenden bij het besluit tot vaststelling van het inpassingsplan en de omgevingsvergunningen, formuleert de Afdeling in deze uitspraak voor het eerst de rekenformule die geldt voor windparken op land om te beoordelen of sprake is van gevolgen van enige betekenis (zie eerder impliciet ABRvS 20 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3504 (Windpark De Veenwieken). Op een afstand van tien keer de tiphoogte (in casu tien keer 2.10,5 = 2.105 meter) zijn in beginsel geen gevolgen van enige betekenis te verwachten. Het betreft inmiddels een vaste lijn in de jurisprudentie, zie ABRvS 11 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2339 (Windpark Fryslân); ABRvS 2 mei 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1436, AB 2018/200, m.nt. A.G.A. Nijmeijer (Windpark Industrieterrein Moerdijk) en ABRvS 14 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018:860, BR 2018/51, m.nt. R. Olivier (Windpark Den Tol Netterden). Vanuit een perspectief van rechtszekerheid valt deze duidelijke lijn bij de invulling van het elastische normatieve begrip ‘gevolgen van enige betekenis’ positief te waarderen. Voor bestuursorganen en rechters een goed hanteerbaar uitgangspunt. Tegelijkertijd is deze afbakening van de grens arbitrair. Want als er wél sprake is van zicht- en lichthinder van de obstakelverlichting, dan is het oordeel dat géén sprake is van hinder van enige betekenis vrij subjectief. En wat te denken van mogelijke financiële effecten, zoals waardevermindering van de woning? Het zou in ieder geval niet logisch zijn als iemand niet aangemerkt kan worden als belanghebbende en vervolgens wel aanspraak zou kunnen maken op nadeelcompensatie (zie over planschade bij windturbines bijvoorbeeld ABRvS 24 januari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:219, O&A 2018/4, m.nt. G.C.W. van der Feltz en R. Olivier). Verder valt te verdedigen dat de afstandsregel ruimer zou moeten zijn in open gebieden dan in dichtbebouwde en stedelijke gebieden; wellicht dat de Afdeling de ruimte voor dit soort maatwerk open heeft willen laten met de woorden ‘in beginsel’. Ten aanzien van de ontheffing op grond van de Wet natuurbescherming blijkt wederom dat de lat hoog ligt om als natuurlijk persoon binnen te komen, omdat de ruimtelijke uitstraling van de activiteit waarvoor toestemming wordt gegeven — het doden van vogels en vleermuizen — (zeer) beperkt is (zie ABRvS 24 januari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:168, AB 2018/79, m.nt. H.D. Tolsma).

3.
De Afdeling geeft in deze uitspraak inzicht in hoe de experimenteerbepaling uit de Crisis- en herstelwet toegepast moet worden (r.o. 70.1 e.v.). Art. 2.4 Chw geeft de minister de bevoegdheid om bij AMvB bij wege van experiment af te wijken van specifiek aangewezen wetgeving. Art. 2.4 lid 2 Chw vereist dat het experiment bijdraagt aan innovatieve ontwikkelingen en voldoende aannemelijk is dat uitvoering ervan bijdraagt aan het bestrijden van de economische crisis en aan duurzaamheid. In deze zaak is met toepassing van de experimenteerbepaling — in afwijking van bepalingen uit de Wro — in het plan aan de grond een voorlopige bestemming ‘Bedrijf- Windturbinepark Voorlopig’ toegekend voor een periode van dertig jaar. De gedachte hierachter is dat met deze termijn rekening wordt gehouden met de levensduur en het terugverdienen van de investeringen. Na deze periode moet opnieuw een keuze worden gemaakt voor nieuwe windturbines of andere efficiëntere vormen van duurzame energieopwekking.

Is hier nu sprake van een experiment dat voldoet aan de voorwaarden van art. 2.4 lid 2 Chw? De Afdeling legt eerst uit dat met ‘experiment’ niet bedoeld wordt het project waarvoor de afwijking kan worden toegepast (het windpark), maar de mogelijkheid om in afwijking van de Wro een langdurige voorlopige bestemming toe te kennen ten behoeve van de ontwikkeling van een windpark. Beoordeeld moet worden of deze afwijking van de regels bijdraagt aan innovatieve ontwikkeling, duurzaamheid én bestrijding van de economische crisis. In het bijzonder dat laatste aspect vergt wat creatief redeneren van de Afdeling, want die economische crisis die aanleiding vormde voor de Crisis- en herstelwet is inmiddels wel voorbij (hoewel hier eerder geen punt van werd gemaakt, zie ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1304). In de keuze van de wetgever om de Crisis- en herstelwet permanent te maken, ziet de Afdeling aanleiding voor een ruimere uitleg van het criterium: ‘aannemelijk moet zijn dat het experiment bijdraagt aan de versterking van de economische structuur’. Dit is naar het oordeel van de Afdeling het geval nu met de afwijking mogelijke belemmeringen voor investeerders worden weggenomen, eigenaren grotere mogelijkheden krijgen om rendement uit agrarische grond te krijgen en werkgelegenheid wordt gecreëerd vanwege de bouw, het onderhoud en de afbraak van het windpark. Volgens appellanten schetst de minister een veel te rooskleurig beeld. Zij stellen dat het windpark voor de regio negatieve sociaaleconomische effecten zal hebben en het werk voornamelijk verricht zal worden door gespecialiseerde bedrijven van buiten de regio. De Afdeling merkt op dat de Crisis- en herstelwet ook niet een vergroting van de werkgelegenheid of verbetering van de sociaaleconomische situatie vereist. Daarbij acht de Afdeling gelet op de uitgevoerde Economische effectenanalyse ook niet aannemelijk dat het windpark zal leiden tot een relevante verslechtering van de werkgelegenheid of sociaaleconomische situatie.

De uitspraak illustreert naar ons oordeel dat het relatief eenvoudig is om aan de criteria te voldoen om bij wege van experiment af te wijken van specifiek aangewezen wetgeving. Volgens minister Ollongren moet het nog eenvoudiger. Op 6 september 2018 is daartoe een wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer dat voorziet in wijzigingen van de Crisis- en herstelwet (Kamerstukken II 2017/18, 35013, 2). De Afdeling advisering van de Raad van State is kritisch en adviseert onder meer om de regeling die er in voorziet dat nieuwe gebieden en projecten voortaan bij ministeriële regeling aan bestaande experimenten kunnen worden toegevoegd, te schrappen. “De beoordeling die nodig is voor nieuwe gebieden of projecten hoort op het niveau van een AMvB plaats te vinden, niet op het ‘lagere’ niveau van een ministeriële regeling”, aldus de Afdeling advisering. Van het schrappen van deze versnelling van de aanwijzingsprocedure wil de minister niets weten. In het Nader rapport wordt — onder verwijzing naar de hier gepubliceerde uitspraak — beredeneerd dat in de AMvB de kaders voor het ‘experiment’ worden gesteld; de toevoeging van een gebied of project betreft enkel een nadere uitwerking die niet getoetst hoeft te worden aan art. 2.4 Chw.

4.
Over (het gebrek aan) draagvlak was bij het Windpark Drentse Monden en Oostermoer veel te doen. Volgens appellanten ontbreekt draagvlak en had de minister daarom niet tot realisatie van het windpark mogen besluiten. De Afdeling hanteert op dit onderdeel — sinds haar uitspraak van 27 mei 2015, ECLI:NL:RVS:2015:1702 inzake Windpark Autena — een bestendige, maar ook strikte lijn. Zelfs áls er onder de bevolking geen draagvlak zou bestaan voor het windpark, kan dat volgens de Afdeling op zichzelf geen grondslag vormen voor het oordeel dat de bestreden besluiten niet strekken ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening. Dit is anders wanneer het bevoegde gezag op grond van vigerend gemeentelijk en/of provinciaal beleid het betrokken plan slechts kan vaststellen als er voldoende draagvlak bestaat of daartoe een inspanningsverplichting geldt (vgl. ABRvS 6 juni 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1838 en ABRvS 4 april 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1146). De Afdeling verwijst in de hier gepubliceerde uitspraak niet naar deze eerdere jurisprudentie waarin dezelfde grond naar voren werd gebracht, maar overweegt dat er ‘geen wet is die bepaalt dat een ruimtelijk plan een ontwikkeling alleen mogelijk mag maken als daarvoor voldoende draagvlak bestaat’. Vervolgens overweegt de Afdeling dat bij projecten zoals dit windpark veel belangen een rol spelen, en dat het aan de ministers is om een afweging te maken tussen het ‘nationale belang van een duurzame energievoorziening en de belangen van de omwonenden’. Het ontbreken van draagvlak op lokaal niveau is niet zonder meer het meest zwaarwegend in deze belangenafweging en derhalve niet beslissend voor de rechtmatigheid van het besluit van de ministers. Hiermee plaatst de Afdeling de draagvlakdiscussie — ons inziens: terecht — in de belangenafweging die het bevoegd gezag moet maken bij de vaststelling van een ruimtelijk plan. Hoewel de Afdeling vaststelt dat — ondanks de inspanningen van het bevoegd gezag en de initiatiefnemers om draagvlak te creëren — weerstand tegen het windpark is blijven bestaan, vissen appellanten achter het net. Aangezien het gebrek aan draagvlak bij dit windpark zo nadrukkelijk aan de orde is gesteld, lijkt de afwezigheid van draagvlak bij de beoordeling van de rechtmatigheid van de bestreden besluiten aldus een bescheiden rol te vervullen.

De wetgever ziet een goede participatie van de omgeving in het beleids- en besluitvormingsproces als een middel om draagvlak te vergroten (Kamerstukken II 2013/14, 33952, 3, p. 217–218). Met name het betrekken van de omgeving in een vroegtijdig stadium, waardoor de ruimte bestaat om de inbreng van derden mee te nemen, draagt volgens de wetgever bij aan het creëren van draagvlak. Wat hier verder ook van zij, we kunnen in ieder geval vaststellen dat de participatiemogelijkheden en -voorzieningen die voor dit park zijn aangeboden niet hebben kunnen resulteren in een breed draagvlak. Hoewel voor veel windparken — in lijn met de NWEA gedragscode — is voorzien in participatiemogelijkheden, zijn deze participatiemogelijkheden volgens de huidige wetgeving, anders dan de wettelijke inspraakmogelijkheden, niet verplicht. Vaste rechtspraak is dat de wettelijke inspraakmogelijkheden voldoende zijn om te voldoen aan de verplichtingen van het Verdrag van Aarhus. In de aanstaande Omgevingswet (die naar verwachting in 2021 in werking treedt) blijft eveneens de hoofdregel dat er geen wettelijke verplichtingen bestaan op het gebied van participatie. Participatie is maatwerk en kan ook lokaal worden afgedwongen via participatieverordeningen, zo is de gedachte. Een projectbesluit — als opvolger van de coördinatieregeling — vormt hierop straks een uitzondering. De Omgevingswet bevat een aantal verplichtingen over participatie in de projectprocedure (afdeling 5.2 Omgevingswet). Zo moet het betrokken bestuursorgaan kennisgeven van het voornemen een verkenning uit te voeren, al dan niet gevolgd door een voorkeursbeslissing, en geeft het in het uiteindelijke projectbesluit aan hoe burgers, bedrijven en organisaties bij de voorbereiding zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn. Eenieder wordt voorafgaand aan het projectbesluit in de gelegenheid gesteld om mogelijke (alternatieve) oplossingen voor het probleem of het project waar het besluit over gaat voor te dragen. Het bevoegd gezag kan onafhankelijk advies vragen voor de voorgestelde alternatieve oplossingen. Uiteindelijk beslist het bevoegd gezag of de voorgedragen mogelijke oplossingen in beschouwing worden genomen. Tegen deze beslissing staat geen bezwaar en/of beroep open, maar tegen het uiteindelijke projectbesluit — waarin is aangegeven hoe de participatie is vormgegeven — wel.

Het is afwachten hoe dit in de praktijk gaat uitpakken en hoe de bestuursrechter de wijze waarop de participatie is vormgegeven in de toekomst gaat toetsen. Ook in deze uitspraak hebben appellanten bijvoorbeeld de stelling naar voren gebracht dat er voor het windpark betere alternatieven bestaan, zoals een windpark op zee of een zonnepark. Als de lijn van de Afdeling blijft dat verschillende vormen van duurzame energie naast elkaar moeten worden toegepast om de klimaatdoelstellingen te halen (zie r.o. 51.2–51.3), is het evenwel de vraag in hoeverre er daadwerkelijk sprake kan zijn van een alternatief. De mogelijkheden om — anders dan fine tuning aan het voorgenomen project — met succes alternatieven voor te dragen lijken op voorhand aldus beperkt. Dit betekent ook dat wanneer men met participatie daadwerkelijk draagvlak wil creëren (of zelfs vertrouwen in de overheid) de nodige aandacht voor verwachtingsmanagement is vereist (‘uw ruimte om te participeren is enkel beperkt tot de volgende aspecten’).

5.
Een regelmatig terugkerend argument van tegenstanders van windparken is de onverbindendheid van de geluidnormen van art. 3.14a lid 1 Activiteitenbesluit, waarin de Europese dosismaat Lden en Lnight is vastgelegd. Ook in deze uitspraak halen appellanten — overigens zonder succes — alles uit de kast om de norm onverbindend te laten zijn (r.o. 93‒108). Deze noot leent zich niet voor een uitgebreide weergave van al deze argumenten, temeer omdat vele argumenten reeds eerder door de Afdeling zijn afgedaan (zie bijvoorbeeld ABRvS 8 februari 2012, ECLI:NL:RVS:2021:BV3215 inzake Windpark Noordoostpolder; ABRvS 4 mei 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1228 inzake Windpark Wieringenmeer en ABRvS 20 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3504 inzake Windpark Veenwieken). Interessant is het gestelde in het StAB-deskundigenbericht dat in wetenschappelijke publicaties wordt vermeld dat aan de hinder van windturbinegeluid wellicht meer gewicht moet worden toegekend dan in het verleden is gebeurd. Gewezen wordt op een Zweeds symposium eind 2014, waarin melding is gemaakt van een onderzoek waaruit zou zijn gebleken dat het zogenoemde amplitudegeluid — het ritmische, impulsachtig geluid dat op een grotere afstand kan worden waargenomen door het passeren van de rotorbladen van de mast — de hinderbeleving sterk kan doen toenemen. De StAB stelt dat een oorzaak van een mogelijke onderschatting van hinder van windturbinegeluid zou kunnen liggen in de normstelling van art. 3.14a Activiteitenbesluit die dateert uit 2010, en de windturbines inmiddels een stuk hoger zijn dan die die vóór 2010 werden gerealiseerd. Er kan sprake zijn van een ‘wellicht veranderd milieutechnisch inzicht’ bij het beoordelen van hinderlijkheid van windturbinegeluid, aldus de StAB. De Afdeling bevestigt in deze uitspraak haar in de windpark Veenwieken ingezette koers: uit de kanttekeningen van de StAB dat de geluidnormen in discussie zijn, blijkt niet dat er sprake is van wetenschappelijke consensus over de toereikendheid van de geluidnormen van art. 3.14a lid 1 Activiteitenbesluit. Dergelijke omstandigheden zijn volgens de Afdeling onvoldoende — vooruitlopend op een mogelijke aanpassing van de normen door de wetgever — om tot onverbindendheid of buiten toepassing verklaring te komen. Het bevoegd gezag mag aldus nog altijd de normstelling voor geluid in het Activiteitenbesluit als uitgangspunt hanteren. Wel lijkt de Afdeling met deze overwegingen aan te geven dat voornoemde conclusie bij aanvullende en concrete wetenschappelijke inzichten zomaar eens anders kan uitpakken.

De vrees voor gezondheidsrisico’s (zoals het windturbinesyndroom, slaapstoornissen, maag- en darmstoornissen en neurologische verstoringen) als gevolg van het windturbinegeluid is de laatste tijd eveneens een belangrijk thema voor omwonenden nabij een voorgenomen windpark. Ook in planschadezaken worden vermeende gezondheidsrisico’s aangedragen ter onderbouwing van de waardevermindering. Zonder succes; onbestemde angst van toekomstige kopers voor gezondheidsrisico’s als gevolg van een planologische maatregel speelt geen rol in de planologische vergelijking (zie ABRvS 24 januari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:219, O&A 2018/4, m.nt. G.C.W. van der Feltz en R. Olivier). Ook in deze uitspraak komt de vrees voor gezondheidsrisico’s nadrukkelijk aan de orde (zie r.o. 119–120.6). Appellanten stellen dat de verschillende rapporten waarin gezondheidsrisico’s zijn onderzocht verouderd zijn, omdat windturbines groter zijn dan ten tijde van de rapporten waarop het bevoegde gezag zich beroept. Onder verwijzing naar een rapport van januari 2016 stellen appellanten dat de rapporten ook verder onjuist zijn. De ministers betogen, onder verwijzing naar een nader onderzoeksrapport uit 2017 van het RIVM en de GGD getiteld ‘Health effect related to wind turbine sound’, dat er geen wetenschappelijk bewijs beschikbaar is voor een directe relatie tussen gezondheidsrisico’s en het geluid van windturbines. Ook is er geen wetenschappelijk bewijs voor gestelde gezondheidsrisico’s van laagfrequent en infrageluid van windturbines. Wel kan een langdurige ergernis over de hinder van windturbines en het gevoel dat de leefkwaliteit is verminderd gevolgen hebben voor het welzijn en de gezondheid. Maar daarin is een windpark niet uniek, dat geldt ook voor andere stressfactoren. De Afdeling concludeert dan ook dat de ministers zich in redelijkheid op het standpunt hebben kunnen stellen dat het plan niet zal leiden tot onaanvaardbare gevolgen voor de gezondheid als gevolg van geluid.

6.
Windpark De Drentse Monden en Oostermoer is een van de vele windparken die de Afdeling inmiddels voorbij heeft zien komen. En dat gaat nog wel even door. Het voorstel voor de hoofdlijnen van het klimaatakkoord van 10 juli 2018 laat zien dat er ook na 2020 een groei van windenergie op land is voorzien. Meer windparken op land betekent ook een groter beslag op de schaarse ruimte die Nederland kent; meer mensen zullen worden geconfronteerd met een windpark in hun nabije omgeving. Wij zijn dan ook benieuwd hoe thema’s zoals draagvlak en gezondheidsrisico’s zich in de toekomst zullen ontwikkelen.


Gerelateerd

Gevolgen PAS-uitspraak voor passende beoordelingen: wanneer met welke maatregelen rekening te houden
Erwin Noordover schreef een noot bij ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603 in OGR 2019.  1. De…
Welke gegevens moeten ter inzage worden gelegd? ADC-toets Wnb
Marieke schreef een noot bij ABRvS 18 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2454 in M en R 2018/124. …
Besluitbegrip. Besluit tot goedkeuring van een faunabeheerplan. Vaststelling faunabeheerplan.
M. Bauman, D. Sietses & J.V. van Ophen schreven een noot onder ABRvS 20 maart…
Lucht boven Natura 2000-gebied onderdeel van het gebied?
Marieke scheef een noot bij Rb. Den Haag 7 maart 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:2665 in M en…
Heldere contouren – vereisten aan onderzoek Dienstenrichtlijn worden duidelijk
Iris Kieft schreef een noot onder ABRvS 19 december 2018 ECLI:NL:RVS:2018:4195 en ECLI:NL:RVS:2018:4196 in Annotaties…
Schorsing vergunningen gebaseerd op het PAS
Marieke schreef een noot bij ABRvS 9 maart 2018, ECLI:NL:RVS:2018:795 in M en R 2018/61. …
Bestemmingsplanregeling; verzekeren dat een passende beoordeling niet is vereist
Marieke scheef een noot bij ABRvS 20 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3530 in M en R 2018/42. …
Het verschil tussen ‘mitigerende’ en ‘compenserende’ maatregelen
Marieke schreef een noot bij HvJ EU 25 juli 2018, ECLI:EU:C:2018:593 in M en R…
Amsterdams vestigingsverbod toeristenwinkels overleeft hoger beroep, maar Amsterdam Cheese Company mag toch open blijven
Het Amsterdamse vestigingsverbod voor toeristenwinkels overleeft hoger beroep, maar de Amsterdam Cheese Company mag van…
Randvoorwaarden PAS – arrest HvJ
Met het arrest van het Hof van Justitie van 7 november 2018 (over de Programmatische…
Randvoorwaarden voor verkleining van een reeds aangewezen Natura 2000-gebied
Marieke schreef een noot bij HvJ EU 19 oktober 2017, ECLI:EU:C:2017:774 (Vereniging Hoekschewaards Landschap) in…
Afdeling laat zich weer uit over Dienstenrichtlijn in relatie tot bestemmingsplan
Iris Kieft schreef een noot onder ABRvS 24 oktober 2018, ECLI:NL:RVS:2018:3471 in Annotaties OGR 2018-0228….
Omgevingsrechtelijke besluitvorming voor zonneparken: een overzicht
In Bouwrecht 2018/77 gingen Erwin Noordover en Neeltje Walgemoed in op de omgevingsrechtelijke besluitvorming voor…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2018/62…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2018/49…
Subsidies voor duurzame initiatieven
Erwin Noordover en Annemarie Drahmann schreven ‘Subsidies voor duurzame initiatieven’, Bb 2018/33.
Alternatieve locaties in een milieueffectrapport
Erwin Noordover schreef een noot onder ABRvS 2 mei 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1436, in BR 2018/59 over…
Belanghebbendheid bij een ontheffing voor een windpark
Erwin Noordover en Neeltje Walgemoed schreven een noot onder ABRvS 24 januari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:168, BR…
Schadevergoeding. Gevraagde schadevergoeding doorslaggevend voor bevoegdheid bestuursrechter. Rechtsmachtverdeling.
D. Sietses, K.J. de Graaf & A.T. Marseille schreven een noot bij ABRvS 2 augustus…
Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Artikel 8:22 Awb: schakel tussen de curator en de bestuursrechtelijke beroepsprocedure
Erwin Noordover en Tom Barkhuysen schreven ‘Artikel 8:22 Awb: schakel tussen de curator en de…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Windturbines en ecologie: soortenbescherming (II)
Erwin Noordover en Neeltje Walgemoed schreven ‘Windturbines en ecologie: soortenbescherming (ii)’, Nederlands Tijdschrift voor Energierecht,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
De reikwijdte en rechtsgrondslag van nadeelcompensatie in het omgevingsrecht.
Derek Sietses schreef in TBR 2016/34, afl. 3 het verslag van de jaarvergadering van Vereniging…
Windturbines en Ecologie: Gebiedsbescherming (I)
Erwin Noordover schreef ‘Windturbines en Ecologie: Gebiedsbescherming’, Nederlands Tijdschrift voor Energierecht, 2016, nr. 1.
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Inspanningsverplichting in projectontwikkelingsovereenkomst: gemeenten zijn aansprakelijk te houden voor een tekortschieten in hun inspanningen
Erwin Noordover en Laurens Westendorp schreven ‘Inspanningsverplichting in projectontwikkelingsovereenkomst: gemeenten zijn aansprakelijk te houden voor…
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Baat het niet, dan schaadt het (mogelijk) wel
Erwin Noordover schreef ‘Baat het niet, dan schaadt het (mogelijk) wel’, Bb 23 juni 2015/nr….
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
De programmatische aanpak stikstof: komt de PAS van pas?
D. Sietses & A. Drahmann schreven een artikel in BR 2015/48, afl. 6 over de…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
De reikwijdte van de bestuursrechtelijke schadeverzoekschriftprocedure
K.J. de Graaf, A.T. Marseille & D. Sietses schreven een artikel in O&A 2015/3, afl….
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Revisie- of veranderingsvergunning?
Marieke Kaajan beschreef wanneer een revisievergunning kan worden verlangd. In Niewsbrief StAB 2015-1 verscheen een…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
De curator als overtreder
Erwin Noordover schreef ‘De curator als overtreder’ in Tijdschrift voor Insolventierecht, 2015/12. Een failliet bedrijf…
Commentaar op Afdeling 7.2 Awb
In de Module bestuursrecht van Kluwer staat artikelgewijs commentaar op de Algemene wet bestuursrecht (Awb)….
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Commentaar op artikel 7:2 Awb
In de Module bestuursrecht van Kluwer staat artikelgewijs commentaar op de Algemene wet bestuursrecht (Awb)….
Commentaar op artikel 7:1a Awb
In de Module bestuursrecht van Kluwer staat artikelgewijs commentaar op de Algemene wet bestuursrecht (Awb)….
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Titel 8.4 Awb: verdwenen, gebleven en nieuwe problemen
Deze bijdrage van K.J. de Graaf, A.T. Marseille & D. Sietses maakt deel uit van…
De positie van deskundigen bij beslissingen over kunstsubsidies
Fleur Onrust schreef “De positie van deskundigen bij beslissingen over kunstsubsidies”, in “Gepaste afstand, de…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Besluit kostenverhaal bestuursdwang gericht aan curator
Fleur Onrust schreef in JM 2014/111 over een besluit kostenverhaal bestuursdwang gericht aan de curator. In de…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan en Erwin Noordover schreven een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz….
Spoedeisende bestuursdwang, handhaving, bluswater, kostenverhaal, overtreder
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann, noot onder ABRvS 22 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:90,  JM 2014/34….
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Windparken en leefomgeving
Marieke Kaajan en Erwin Noordover schreven samen “Windparken en leefomgeving: een toelichting op enkele angels uit…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Omgevingswet en belanghebbendheid
Fleur Onrust schreef de Doorgeefcolumn “Omgevingswet en belanghebbendheid; alles bij het oude?” De column is te…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Kostenverhaal bestuursdwang en verontreinigd bluswater
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann en P. Jong een noot onder Rb Noord-Nederland 9…
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Gaan de wieken sneller draaien met de Structuurvisie wind op land?
In Bouwrecht 2013/89 gingen Erwin Noordover en Aaldert ten Veen in op de Rijksstructuurvisie wind…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
De finaliseringsslag in het bestuursrecht
B. Marseille & D. Sietses schreven een artikel in NJB 2013/497, afl. 10. Aandacht voor…
Kostenverhaal bestuursdwang en verontreinigd bluswater
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann en P. Jong een noot onder Rb Noord-Nederland 9…
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Een duiding van complexe besluitvorming en een voorstel voor de beoordeling van complicerende factoren
Erwin Noordover schreef ‘Een duiding van complexe besluitvorming en een voorstel voor de beoordeling van…
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel 2
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann het artikel “Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel…
Handhaving – spoedeisende bestuursdwang
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann een noot onder ABRvS 31 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2013:BY1700, inz. Handhaving, spoedeisende…
Hoge Raad over Kostenverhaal Chemie-Pack
Fleur Onrust met C.N.J. Kortmann, noot onder HR 12 oktober 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW7505, inz. Kostenverhaal Chemie-Pack, AB 2013/368….
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel 1
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann het artikel “Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Bestuursrechtelijk kostenverhaal bestuursdwang bij Chemie-Pack
Fleur Onrust schreef met C.N.J. Kortmann een noot onder Rb. Breda 21 juni 2012, ECLI:NL:RBBRE:2012:BW8992,inz. Spoedeisende bestuursdwang…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
SVIR en Barro: beleid en regel voor de nationale ruimte
In Bouwrecht 2012/49 ging Erwin Noordover in op het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening en de…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
Artikel 7:11 Awb
Fleur Onrust schreef met L.M. Koenraad het artikelgewijze commentaar op artikel 7:11 Awb in Module bestuursrecht…
De Raamwet omgevingsrecht; van model 3.0 naar model 4.1
Fleur Onrust schreef het artikel “De Raamwet omgevingsrecht; van model 3.0 naar model 4.1“, BR 2011, p….
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Kostenverhaal brand Chemie-Pack Moerdijk
Fleur Onrust schreef een noot met C.N.J. Kortmann bij de uitspraak van de Rb 21 april…
De verhouding tussen BW en Awb in het kader van een subsidievaststelling
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 19 januari 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP1307 inz. De verhouding tussen BW en…
Het Besluit milieueffectrapportage (Cat. 18.2 bijlage D)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 10 november 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BO3494 inz. het Besluit milieueffectrapportage (Cat….
De relatie tussen Wabo en Waterwet
Fleur Onrust schreef het artikel “De relatie tussen Wabo en Waterwet”, BR 2010/160 (p. 851). De relatie tussen Wabo en Waterwet 1. Inleiding…
Subsidievaststelling en de verhouding tussen BW en Awb
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 8 september 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN6170, inz. Subsidievaststelling en de verhouding tussen…
Verrekening teveel betaalde subsidie
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 25 augustus 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN4946, inz. Verrekening teveel betaalde subsidie…
Subsidievaststelling
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 10 maart 2010, ECLI:NLRVS:2010:BL7011, inz. Subsidievaststelling, AB 2011/92. De…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….
Kansen op herstel met de Crisis- en herstelwet?!
Marieke Kaajan en A. ten Veen schreven samen de bijdrage “Kansen op herstel met de Crisis- en…
Rijkscoördinatieregeling energie-infrastructuurprojecten
Marieke Kaajan schreef het artikel “Rijkscoördinatieregeling energie-infrastructuurprojecten: een handige regeling maar wel met haken en ogen”…
Parlementaire geschiedenis Wet ruimtelijke ordening
N.S.J. Koeman, A. ten Veen, J.R. van Angeren, D.S.P. Fransen & Marieke Kaajan schreven het boek Parlementaire…
Revisievergunning Corus
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 28 mei 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BD2643 inz. Revisievergunning, MenR 2008/73. 1…
Waterwet, in kort bestek
Fleur Onrust schreef het artikel “Waterwet, in kort bestek”, Bulletin RO Totaal 2007, nr. 4. p….
Minder regels, meer ruimte voor water; het voorontwerp Waterwet nader beschouwd
Fleur Onrust schreef de bijdrage “Minder regels, meer ruimte voor water; het voorontwerp Waterwet nader beschouwd”,…
Het belanghebbendebegrip in de Wabo
Fleur Onrust schreef het artikel “Het belanghebbendebegrip in de Wabo”, BR 2008, p. 401. Na het verschenen…
Mediation in het bestuursrecht
Marieke Kaajan schreef het artikel “Mediation in het bestuursrecht. Mogelijkheden voor een wettelijke regeling” , AAe…