ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 15-03-2017

Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen

Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131.

Noot

1.

Dit arrest van het Hof dat de boeken in zal gaan als het arrest Orleans biedt, in navolging van het arrest Briels (HvJ EU 15 mei 2014, C-521/12, ECLI:EU:C:2014:330) een nadere interpretatie van het verschil tussen instandhoudings-, mitigerende en compenserende maatregelen. Een verschil dat voor de toepassing van de Natuurbeschermingswet 1998 (en straks, met ingang van – waarschijnlijk – 1 januari 2017, de Wet natuurbescherming) belangrijk is. Met instandhoudings- en mitigerende maatregelen mag immers in een passende beoordeling rekening worden gehouden. Dergelijke maatregelen kunnen uiteindelijk tot gevolg hebben dat geconcludeerd kan worden dat verzekerd is dat een project of plan niet leidt tot een aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied. Dit positieve effect hebben compenserende maatregelen niet; in dat geval zal eerst moeten worden vastgesteld dat er geen alternatieven voor het voorgenomen project of plan bestaan en dat dwingende redenen van groot openbaar belang bestaan voor dit project of plan. Het belang van het verschil is daarmee gegeven.

2.

In het al aangehaalde arrest Briels gaf het HvJ aan dat beschermingsmaatregelen die in een project worden opgenomen om de schadelijke gevolgen van dit project voor een Natura 2000-gebied te compenseren, logischerwijs als “compenserende maatregelen” moeten worden aangemerkt en dus niet in het kader van een passende beoordeling kunnen worden betrokken om de in eerste instantie negatieve gevolgen van een project of plan te verminderen of te voorkomen. In het arrest Briels oordeelde het HvJ over de situatie dat nieuw areaal van een habitattype dat door het voorgenomen project (de aanleg c.q. uitbreiding van een snelweg) werd aangetast, tot ontwikkeling werd gebracht. Dit beschouwde het HvJ als compensatie – waarbij een belangrijk argument werd gevonden in het feit dat er ten tijde van het verlenen van toestemming voor het project nog onzekerheid bestond over de positieve effecten terwijl deze positieve gevolgen al wel alvast meegenomen werden in de beoordeling van de gevolgen van het voorgenomen project. Het arrest Briels leidde daarmee tot een stroom aan nieuwe jurisprudentie van de ABRvS over het verschil tussen mitigatie en compensatie (zie hiervoor ook M.M. Kaajan, Nbw-toestemming zonder ADC-toets na het arrest Briels; feit of fictie, JFf 2015/83, de aldaar genoemde uitspraken alsmede ABRvS 14 oktober 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194, M en R 2016/9. Kern van deze – strenge – jurisprudentie is dat pas sprake is van mitigatie in een Natura 2000-gebied indien maatregelen worden getroffen op de locatie waar een negatief effect vanwege een plan of project optreedt en deze maatregelen leiden tot het voorkomen of verminderen van dit negatieve effect. Uiteraard kan verder ook sprake zijn van mitigatie bij maatregelen die een verandering van het project of plan betreffen, of de uitvoeringsmodaliteiten hiervan.

3.

Het arrest Orleans gaat over maatregelen die getroffen worden in het kader van de uitvoering van het GRUP, het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan. Dit plan voorziet erin dat een groot deel van de Antwerpse haven op de linkeroever van de Schelde wordt gerealiseerd. Uitvoering van dit project tast het Natura 2000-gebied “Schelde- en Durme-estuarium van de Nederlandse grens tot Gent” aan. In concreto leidt het project tot het verlies van 20 hectare schorren en slikken in dit Natura 2000-gebied. In het GRUP was, vanwege dit verlies, bepaald dat ontwikkeling van de haven pas mogelijk zou zijn nadat nieuwe natuur was gecreëerd en vervolgens door de Vlaamse regering was besloten dat sprake was van een effectieve duurzame inrichting van de leefgebieden. Daartoe moest advies worden ingewonnen bij het Agentschap voor Natuur en Bos. Op die manier zou, aldus de Vlaamse Regering, op het moment dat de aantasting van het bestaande areaal mogelijk zou worden (door uitvoering van het GRUP) de nieuw ontwikkelde natuurgebieden al gaan behoren tot de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied. De maatregelen zouden er dus toe leiden dat, voordat zich negatieve gevolgen zouden voordoen voor een bepaald habitattype, een toekomstig areaal van datzelfde type zou worden ontwikkeld. Volgens de Vlaamse Regering was daarom sprake van instandhoudingsmaatregelen, terwijl aan de andere kant, door eisers in de procedure, aangevoerd was dat sprake was van compenserende maatregelen dan wel, subsidiair, van autonome natuurontwikkeling waarmee ook dan geen rekening zou kunnen worden gehouden. Gelet op deze ingenomen stellingen, stelde de Belgische Raad van State aan het HvJ de vraag of de beoogde natuurontwikkeling als compensatie moet worden aangemerkt.

4.

daarna te kunnen concluderen of in dit geval (iii) compenserende maatregelen aan de orde zijn. Bij het doorlopen van deze stappen neemt het HvJ als uitgangspunt (zie r.o. 30) dat de ontwikkeling van het nieuwe areaal van het aangetaste habitattype zal worden voltooid na de beoordeling van de significantie van de mogelijke aantasting van de natuurlijke kenmerken van het gebied. Na het verlenen van toestemming voor het uitvoeren van het project dus, of, in dit geval, na de vaststelling van het GRUP.

5.

Er is, ten eerste, geen sprake van instandhoudingsmaatregelen omdat “de in de hoofdgedingen aan de orde zijnde maatregelen met name erin voorzien dat een deel van het gebied verloren gaat”. Dergelijke maatregelen kunnen, aldus het HvJ, geen maatregelen ter instandhouding zijn (r.o. 38). Dat lijkt zo op het eerste gezicht een wat cryptische redenering. De maatregelen die door de Vlaamse Regering als instandhoudingsmaatregelen waren aangemerkt, zijn immers niet de maatregelen die getroffen worden ten behoeve van de Antwerpse haven, maar de ontwikkeling van nieuwe natuur voordat de Antwerpse haven wordt gerealiseerd c.q. verplaatst. Anders gezegd: het HvJ diende niet te oordelen over het verlies aan natuurgebied, maar over de maatregelen die vanwege dit verlies getroffen werden. Waarschijnlijk zit deze redenering wel impliciet in de conclusie van het HvJ dat van instandhoudingsmaatregelen geen sprake is, juist vanwege het feit dat de enige reden dat de (natuur)maatregelen worden getroffen, gelegen is in de ontwikkeling van de Antwerpse haven. Op die manier is de conclusie dat geen sprake van instandhoudingsmaatregelen of van beschermingsmaatregelen ter instandhouding van de ecologische kenmerken van een Natura 2000-gebied beter te begrijpen. De vraag kan nog wel gesteld worden of deze conclusie van het HvJ juist ingegeven is door het feit dat de natuurmaatregelen onlosmakelijk verbonden zijn aan de ontwikkeling van de haven. Zouden de natuurmaatregelen onafhankelijk van deze ontwikkeling worden getroffen, dan is er mogelijk wel weer sprake van instandhoudingsmaatregelen die als autonome ontwikkeling in de passende beoordeling mogen worden betrokken. Althans, in ieder geval volgens de ABRvS 30 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1964). Daarmee is de ‘maakbaarheid’ van deze conclusie overigens een gegeven – louter de vormgeving van de natuurmaatregelen (wel of niet gekoppeld aan het plan of project) zou dan de kwalificatie van deze maatregelen bepalen.

6.

Van preventieve, of passende, maatregelen in de zin van artikel 6, tweede lid, Habitatrichtlijn is evenmin sprake. Het zou dan, aldus het HvJ in r.o. 40, moeten gaan om maatregelen waarvan gegarandeerd is dat deze niet leiden tot een verstoring die significante gevolgen kan hebben voor de doelstellingen van de Habitatrichtlijn, met name voor wat betreft de nagestreefde instandhoudingsdoelstellingen. En daar is in dit geval geen sprake van. Ook hier is de redenering van het HvJ kort – en lijkt (wederom impliciet) te moeten worden aangenomen dat juist omdat de natuurmaatregelen worden getroffen vanwege de ontwikkelingen die met het GRUP mogelijk worden gemaakt, het doel van deze natuurmaatregelen niet is (of niet kan zijn) dat – in het algemeen – geen verslechtering of significante verstoring in een Natura 2000-gebied optreedt.

7.

Dat betekent dat aan de hand van artikel 6, derde en vierde lid, moet worden beoordeeld hoe de beoogde natuurmaatregelen moeten worden gekwalificeerd. Vanaf r.o. 43 vat het HvJ op dat punt eerst eerdere jurisprudentie kort samen. Duidelijk wordt dat het HvJ de huidige situatie niet gelijkstelt met de situatie waarover in het arrest Briels werd geoordeeld, juist omdat in het arrest Briels de ontwikkeling van nieuwe natuur zou plaatsvinden nadat de aantasting van het relevante habitattype zou hebben plaatsgevonden. In het kader van het GRUP worden de natuurmaatregelen immers al getroffen voordat de aantastingen van het Natura 2000-gebied zouden (kunnen) optreden. Maar uiteindelijk leidt dit verschil er niet toe dat er in dit geval wel sprake is van maatregelen die in de passende beoordeling – dus bij de beoordeling die op grond van artikel 6, derde lid, Habitatrichtlijn – mogen worden betrokken. Daarvoor acht het HvJ met name van belang dat de natuurmaatregelen niet zijn voltooid voordat toestemming is verleend voor de ontwikkelingen in de Antwerpse haven. Juist hierdoor is, op het moment van toestemmingverlening, nog onzeker of de eventuele positieve gevolgen waarvan uitgegaan is bij het besluit tot toestemmingverlening, ook daadwerkelijk zullen optreden. Het vooruitlopen op een eventueel positief effect – waarvan nog niet verzekerd is dat dit effect ook daadwerkelijk zal optreden – acht het HvJ dan ook niet toegestaan.

8.

Daarmee zijn de mogelijkheden om, zonder de toets van artikel 6, vierde lid, Habitatrichtlijn (de ADC-toets) toestemming te verlenen, na het arrest Briels wederom beperkt. De crux van deze redenering zit dus in het feit dat al toestemming wordt verleend voor de aantasting van een Natura 2000-gebied, zonder dat maatregelen die deze aantasting – op gebiedsniveau – zouden moeten neutraliseren, al zijn voltooid. Het is daarbij niet voldoende dat in het toestemmingsbesluit zekerheden zijn ingebouwd waarmee voorkomen kan worden dat het project of plan waarvoor toestemming is verleend wordt uitgevoerd als de natuurmaatregelen niet het beoogde effect hebben. Dat betekent dat van maatregelen ter mitigatie van een negatief project- of planeffect alleen sprake kan zijn als deze maatregelen worden getroffen en voltooid zijn voordat toestemming voor het project wordt verleend. Tenzij op andere wijze het beoogde positieve effect van deze maatregelen kan worden verzekerd.

9.

Het effect van dit arrest voor de praktijk is mijns inziens groot. Het arrest maakt duidelijk dat maatregelen in een Natura 2000-gebied – ook al worden deze ter plaatse van het negatieve effect getroffen (in welk geval volgens de ABRvS sprake is van mitigatie c.q. preventieve) – alleen dan nog in de passende beoordeling kunnen worden opgenomen als deze maatregelen zijn voltooid voordat toestemming is verleend. Echter, hoe kan het positieve effect van deze maatregelen dan nog worden toegerekend aan het specifieke project ten gunste waarvan deze maatregelen werden getroffen? Is dit positieve effect dan niet opgegaan in de autonome situatie – in welk geval het veelal lastiger wordt om dit positieve effect te ‘claimen’ voor een specifieke nieuwe ontwikkeling? Als dat zo is, zijn mogelijk alleen nog maatregelen die worden getroffen bij of aan het uit te voeren project of plan (inrichtingsmaatregelen bijvoorbeeld) nog aan te merken als mitigerende maatregelen die in de passende beoordeling mogen worden meegenomen.<

10.

Het is, ten slotte, ook de vraag wat de consequenties van dit arrest zijn voor de houdbaarheid van het Programma Aanpak Stikstof. De eerste zittingen over de PAS zullen eind 2016 bij de ABRvS plaatsvinden. De PAS voorziet, mede door het uitvoeren van allerhande (natuur- en overige) maatregelen, in het creëren van ontwikkelingsruimte die kan worden benut voor nieuwe projecten. Voor zover deze ontwikkelingsruimte het gevolg is van maatregelen die nog niet zijn voltooid, is het, met het arrest Orleans, mijns inziens lastig om te betogen dat deze ontwikkelingsruimte desondanks nu al kan worden uitgegeven. Immers, ook dan kan gesteld worden dat het positieve effect van de PAS-maatregelen nog niet vaststaat (immers; deze maatregelen zijn nog niet allemaal uitgevoerd), terwijl er al wel toestemming wordt verleend voor een nieuw project en de negatieve gevolgen van dit project alleen aanvaardbaar worden geacht juist vanwege de ontwikkelingsruimte die door de PAS-maatregelen wordt gecreëerd. Waarbij er overigens niet eens – anders dan bij de Antwerpse haven het geval was – is vastgelegd dat het nieuwe project waaraan ontwikkelingsruimte wordt toegekend pas mag worden uitgevoerd als het positieve effect van de PAS-maatregelen is vastgesteld. Kortom: het worden spannende tijden voor de PAS.


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….