ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 07-09-2011

De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet

Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art. 19kd Natuurbeschermingswet, MenR 2012/13.

1.
De Natuurbeschermingswet 1998 (‘Nb-wet 1998’) kent sinds 31 maart 2010 — als gevolg van de inwerkingtreding van de Crisis- en herstelwet(Stb. 2010, nr. 135 en 137) — een specifieke regeling voor de beoordeling van de gevolgen van stikstofdepositie vanwege projecten of andere handelingen waarvoor een vergunningplicht op grond van art. 19d lid 1 Nb-wet 1998 geldt. Deze stikstofregeling is opgenomen in art. 19kd Nb-wet 1998 en komt er, kort gezegd, op neer dat bij de vergunningverlening op grond van art. 19d de gevolgen van stikstofdepositie niet worden betrokken, indien — te rekenen vanaf een bepaalde referentiedatum — er per saldo geen toename van stikstofdepositie optreedt. De relevante referentiedata zijn (art. 19kd, lid 3 sub a en b Nb-wet 1998) 7 december 2004 dan wel een latere datum, indien het betrokken Natura 2000-gebied later dan 7 december 2004 is aangewezen als Vogelrichtlijngebied of op de lijst van communautair belang als bedoeld in de Habitatrichtlijn is geplaatst.
2.
Hoewel het belang van een oplossing voor de beoordeling van stikstofdepositie in de praktijk werd erkend (mede als gevolg van de uitspraken van de ABRvS van 1 april 2009, nr. 200802600, M en R 2009/51 en nr. 200807857. Zie verder ook M. Uittenbosch, ‘Nederland toch op slot; helaas geen aprilgrap’, M en R 2009, p. 482-488 en, meer recent, de rapportage van de Universiteit Maastricht en Alterra, getiteld ‘Stikstofdepositie en Natura 2000. Een rechtsvergelijkend onderzoek’ van mei 2011), ontmoette de regeling van art. 19kd ook veel kritiek. Deze kritiek betrof vooral de vraag op welke wijze vastgesteld zou moeten worden dat er ‘per saldo’ geen sprake zou zijn van een toename van stikstofdepositie en in hoeverre deze regeling in overeenstemming is met de Vogel- en Habitatrichtlijn (zie o.a. J. Veltman en G. Smits, De voorgestelde regeling van stikstofdepositie in de Crisis- en herstelwet, M en R 2009, p. 638-641). Met de Voorzittersuitspraak van 22 juli 2010 (nr. 201003331/2/R2) en gelijkluidende Voorzittersuitspraken van latere datum ontstond voorts twijfel over de verhouding tussen de algemene vergunningplicht van art. 19d Nb-wet 1998 en de uitzondering op deze vergunningplicht in art. 19kd Nb-wet 1998. Gold er wel of geen vergunningplicht op grond van art. 19d Nb-wet 1998 in situaties waarin art. 19kd van toepassing was? De voorzitter ging er vooralsnog van uit dat de algemene vergunningplicht zou blijven gelden. Maar hoe viel dat te rijmen met de wetsgeschiedenis (Kamerstukken I 2009/10, 32 127, C, p. 40 en 42), waarin duidelijk naar voren komt dat het in ieder geval de bedoeling van de wetgever is geweest om de vergunningplicht van art. 19d Nb-wet 1998 niet van toepassing te laten zijn in situaties waarin een beroep kan worden gedaan op art. 19kd? Lange tijd bleef er onzekerheid bestaan over deze kwesties, hoeveel eerdere uitspraken wel aanwijzingen voor een oplossingsrichting boden. Met de uitspraak van 7 september 2011 heeft de ABRvS veel helderheid geboden. In deze uitspraak gaat de ABRvS in op (i) de relatie tussen art. 19d en art. 19kdNb-wet 1998, (ii) de vraag of de referentiedatum van 7 december 2004 in overeenstemming is met Europees recht en (iii) de wijze waarop saldering van stikstofdepositie kan plaatsvinden. In deze annotatie worden deze drie aspecten besproken. Ten slotte wordt kort stilgestaan bij het wetsvoorstel voor een Wet natuur en de wijze waarop de stikstofproblematiek in dit wetsvoorstel een plaats heeft gekregen.
3.
Ten eerste de verhouding tussen art. 19d en art. 19kd. Hierover is de ABRvS helder door te concluderen dat uit de tekst van art. 19kd niet volgt dat de vergunningplicht van art. 19d niet zou gelden in situaties waarin een beroep kan worden gedaan op art. 19kd (r.ov. 2.6.2). De ABRvS onderkent weliswaar dat uit de wetsgeschiedenis zou kunnen worden afgeleid dat beoogd is de vergunningplicht van art. 19d te laten vervallen, maar stelt tevens vast dat dit beoogde doel niet is vertaald in de wettekst. Het instandhouden van de vergunningplicht van art. 19d Nb-wet 1998 acht de ABRvS verder van belang nu niet zonder voorafgaand onderzoek kan worden vastgesteld of zich een situatie voordoet als bedoeld in art. 19kd. Kortom: ook al zou een beroep kunnen worden gedaan op de salderingsregeling van art. 19kd Nb-wet 1998, ook dan dient een vergunning ex art. 19d Nb-wet 1998 te worden aangevraagd. Op zichzelf is deze redeneerlijn van de ABRvS niet erg opmerkelijk. Art. 6 lid 3Habitatrichtlijn vereist immers een voorafgaande beoordeling van projecten indien, samengevat, op voorhand significante effecten niet kunnen worden uitgesloten. De praktijk laat zien dat saldering van effecten niet eenvoudig is en dat hiervoor meestal uitgebreid onderzoek nodig is. Hierin ligt al een reden om te concluderen dat significante effecten op voorhand niet eenvoudig kunnen worden uitgesloten. Verder is vaste jurisprudentie dat mitigerende maatregelen niet mogen worden betrokken bij de vraag of een vergunning op grond van art. 19d Nb-wet 1998 is vereist. In dat geval dient een vergunning te worden aangevraagd en moet een passende beoordeling worden verricht (zie o.a. ABRvS 7 mei 2008, nr. 200604924/1). Salderen van effecten kan worden beschouwd als een vorm van mitigatie — en leidt dus tot de verplichting om een vergunning aan te vragen. Voorts geschiedt saldering lang niet altijd op een wijze die de toets van de ABRvS kan doorstaan (zie hiervoor ook M.M. Kaajan, Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010, BR 2011/67, p. 297-307 en E.J. Snijders-Storm, Compenseren! En dan? Borging van mitigerende en compenserende maatregelen in het kader van Natura 2000, TBR 2011/163). Al met al dus voldoende redenen om aan te nemen dat het, ook voor initiatiefnemers, wenselijk kan worden geacht (en zelfs verplicht kan zijn) dat voorafgaand aan het uitvoeren van een project door het bevoegd gezag op grond van de Nb-wet 1998 wordt getoetst of voldaan is aan de eisen van art. 19kd Nb-wet 1998. Ten slotte zou zich de situatie voor kunnen doen dat vanwege andere effecten een Nb-wet 1998-vergunning moet worden aangevraagd, in welk geval de (vermeende) uitzondering op de vergunningplicht van art. 19kd ook geen meerwaarde heeft.
4.
Vervolgens gaat de ABRvS inhoudelijk in op de salderingsregeling van art. 19kd (r.o. 2.8 e.v.), waarbij voornamelijk de referentiedatum aan de orde komt. Door appellanten was aangevoerd dat niet getoetst moest worden in hoeverre er sinds 7 december 2004 geen sprake is van een toename van stikstofdepositie, maar dat uitgegaan zou moeten worden van de datum waarop de Vogelrichtlijn geïmplementeerd moest zijn (te weten 7 april 1981). Feitelijk komt deze discussie neer op de vraag welke activiteiten (en welke effecten) zijn toegestaan, zonder dat hiervoor een voorafgaande beoordeling op grond van de Habitatrichtlijn is vereist en daarmee op de vraag wat als ‘bestaand gebruik’ moet worden aangemerkt. In het licht van eerdere uitspraken van de ABRvS (o.a. de uitspraak van31 maart 2010, nr. 200903784, M en R 2010/41, BR2010/530 en TBR 2010/132 en vervolgens o.a. ABRvS 1 september 2010, nr. 200905018/1, M en R 2011/84, Gst. 2011/5, afl. 7347, BR2011/115 en ABRvS 1 december 2010, nr. 200906747/1, JM 2011/11, BR 2011/110 is het dan ook niet erg opmerkelijk dat de ABRvS nu concludeert dat niet in alle gevallen uitgegaan kan worden van 7 december 2004. Immers, uit die uitspraken blijkt dat weliswaar voor Habitatrichtlijngebieden uitgegaan kan worden van 7 december 2004 als relevante datum — aangezien dit de datum is waarop de gebieden op de zogeheten lijst van communautair belang zijn geplaatst — maar dat voor (veel) Vogelrichtlijngebieden uitgegaan moet worden van een eerdere datum. Veel van deze gebieden zijn immers al voor 7 december 2004 aangewezen. Daarbij is verder van belang dat voor Vogelrichtlijngebieden het beschermingsregime van art. 6 Habitatrichtlijn — en de verplichting van art. 6, lid 3, om voorafgaand aan projecten een passende beoordeling uit te voeren indien significante effecten op voorhand niet kunnen worden uitgesloten — op zijn vroegst sinds 10 juni 1994 geldt. Dat betekent, met andere woorden, dat als sprake is van een Vogelrichtlijngebied dat is aangewezen voor 7 december 2004, als referentiedatum uitgegaan moet worden van hetzij 10 juni 1994 (indien het gebied vóór 10 juni 1994 al is aangewezen) of van een latere datum van aanwijzing. Als er ten opzichte van die referentiedatum geen sprake is van een toename van stikstofdepositie, zou geprofiteerd kunnen worden van de salderingsregeling. Er hoeft dus niet, zoals appellanten betoogden, gekeken te worden naar de situatie op 7 april 1981, aangezien op dat moment de Habitatrichtlijn nog niet gold. De consequentie van deze redenering is dat de huidige salderingsregeling van art. 19kd in strijd is met Europees recht, voor zover deze toegepast wordt ten aanzien van Vogelrichtlijngebied die eerder dan 7 december 2004 als zodanig zijn aangewezen. Nu de ABRvS verder concludeert dat het niet mogelijk is om de regeling richtlijnconform te interpreteren, dient art. 19kd bij dergelijke Vogelrichtlijngebieden buiten beschouwing te blijven. Belangrijk is verder ook om te constateren dat de regeling wél toegepast kan worden in geval van projecten met stikstofdepositie op Vogelrichtlijngebieden die op of na 7 december 2004 zijn aangewezen en voor Habitatrichtlijngebieden. Daar waar echter veel Habitatrichtlijngebieden vóór 7 december 2004 al zijn aangewezen als Vogelrichtlijngebieden (zoals ook in deze uitspraak het geval was) en in dat geval aangenomen moet worden dat de datum van aanwijzing als Vogelrichtlijngebied bepalend is, kan worden betwijfeld in hoeverre op art. 19kd feitelijk nog een beroep kan worden gedaan.
5.
Een soortgelijke redenering kan overigens gevolgd worden bij de uitzondering op de vergunningplicht van art. 19d, lid 1, Nb-wet 1998 in geval sprake is van bestaand gebruik (art. 19d, lid 3, Nb-wet 1998). Bij de vraag wanneer een bepaalde situatie aangemerkt kan worden als bestaand gebruik hanteert de Nb-wet 1998 1 oktober 2005 als referentiedatum (art. 1, sub m, Nb-wet 1998). Indirect heeft de ABRvS over deze datum echter reeds geoordeeld dat deze niet in overeenstemming is met de Vogel- en Habitatrichtlijn door in meerdere uitspraken niet de vergunde situatie op 1 oktober 2005 als uitgangspunt te nemen, doch de vergunde situatie voorafgaand aan het moment waarop de verplichtingen uit de Habitatrichtlijn voor het betrokken Natura 2000-gebied zijn gaan gelden (ABRvS d.d. 31 maart 2010, nr. 200903784, M en R 2010/41, BR2010/530 en TBR 2010/132). Dit betreft ook de vraag naar de relevante peildatum — een vraag die de ABRvS op dezelfde wijze heeft beantwoord als in onderhavige uitspraak. Het is echter opmerkelijk dat de ABRvS bij de regeling van bestaand gebruik tot op heden niet heeft geconcludeerd dat deze in strijd is met de Vogel- en Habitatrichtlijn, terwijl deze (duidelijke) conclusie nu wel wordt getrokken. In de praktijk komt het overigens op hetzelfde neer en moet ook voor bestaand gebruik uitgegaan worden van andere referentiedata dan 1 oktober 2005.
6.
Wat te doen in situaties dat geen beroep kan worden gedaan op art. 19kd? Ook dit bespreekt de ABRvS (in r.o. 2.9). De ABRvS noemt twee mogelijkheden. Ten eerste kan zich de situatie voordoen dat er geen sprake is van een toename van stikstofdepositie ten opzichte van de situatie waarvoor reeds (nationale) toestemming is verleend voordat de betrokken Natura 2000-gebieden op de lijst van communautair belang werden geplaatst, dan wel voordat de gebieden zijn aangewezen als Vogelrichtlijngebied (met 10 juni 1994 als startdatum). In dat geval kunnen significante gevolgen op voorhand worden uitgesloten, hoeft geen passende beoordeling te worden opgesteld en kan een vergunning eenvoudig worden verleend. Vooralsnog hanteert de ABRvS deze aanpak echter alleen nog bij de wijziging of uitbreiding van bestaande activiteiten. Voor geheel nieuwe projecten met stikstofdepositie tot gevolg biedt dit dus naar verwachting geen oplossing. Dergelijke projecten zullen moeten onderzoeken of zij kunnen profiteren van de tweede door de ABRvS geboden oplossing, te weten die van ‘externe saldering’. Externe saldering houdt in dat de toename van stikstofdepositie als gevolg van een (nieuw) project, wordt gecompenseerd door een gelijke afname van stikstofdepositie bij andere projecten of handelingen. Dat kan bijvoorbeeld door het intrekken van milieuvergunningen. Daar waar (externe) saldering als een vorm van mitigatie wordt beschouwd, leidt het kiezen voor deze tweede optie wel tot de verplichting om een passende beoordeling op te stellen. Met deze passende beoordeling zal dan moeten worden aangetoond dat er geen toename van stikstofdepositie is in het gehele betrokken Natura 2000-gebied, voor alle relevante habitattypen en -soorten. Alleen dan kan immers een geslaagd beroep op saldering worden gedaan. Uiteraard kan, als derde optie, nog getracht worden het nieuwe project te laten opnemen in een beheerplan om op die wijze aan de vergunningplicht van art. 19d, lid 1 te ontkomen (zie art. 19d, lid 2 Nb-wet 1998). Gelet op het lange (voorbereidings)traject dat beheerplannen kennen, zal het dan echter niet mogelijk zijn om het gewenste project op korte termijn te realiseren.
7.

Ten slotte: wat staat er binnen afzienbare termijn te gebeuren? De Staatssecretaris van EL&I heeft bij brief van 28 september 2011 op deze uitspraak van de ABRvS gereageerd en heeft daarbij aangekondigd de Nb-wet 1998 op korte termijn in overeenstemming te brengen met deze uitspraak. Twee aanpassingen worden daarbij voorzien. Ten eerste zal verduidelijkt worden dat de vergunningplicht van art. 19d, lid 1, Nb-wet 1998 niet geldt in situaties waarin een beroep kan worden gedaan op de regeling van art. 19kd. Gezien de ingewikkeldheid van de regeling is het echter, zoals hiervoor besproken, nog maar de vraag of daarmee een situatie ontstaat die voor de praktijk echt wenselijk is. Ten tweede zal de regeling van art. 19kd zodanig worden aangepast, dat ook voor Vogelrichtlijngebieden een beroep kan worden gedaan op deze regeling. Dit zal er dus op neer komen dat voor deze gebieden uitgegaan zal worden van een andere referentiedatum. Verder is in dit kader van belang dat met ingang van oktober 2011 een ontwerp wetsvoorstel natuur (Regels over de bescherming van de natuur (Wet natuur), ontwerp wetsvoorstel natuur 0.2, 6 oktober 2011) ter consultatie bekendgemaakt is. In dit ontwerp is geen regeling opgenomen die vergelijkbaar is met art. 19kd Nb-wet 1998. Wel bevat het wetsvoorstel de mogelijkheid om bij ministeriële regeling regels te treffen betreffende, onder andere de vraag, wanneer nimmer sprake is van een significant negatief effect (art. 2.9 van het wetsvoorstel). Beoogd wordt om op deze wijze te komen tot een met art. 19kd Nb-wet 1998 vergelijkbare regeling. Ook langs die weg kan — zodra het wetsvoorstel in werking is getreden — snel invulling worden gegeven aan de uitspraak van de ABRvS. Zolang aanpassing niet heeft plaatsgevonden, geeft de uitspraak van de ABRvS van 7 september 2011 het beoordelingskader voor projecten die leiden tot stikstofdepositie.

Deze noot gaat over het natuurbeschermingsrecht, een onderdeel van het omgevingsrecht.

 


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Revisie- of veranderingsvergunning?
Marieke Kaajan beschreef wanneer een revisievergunning kan worden verlangd. In Niewsbrief StAB 2015-1 verscheen een…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Windparken en leefomgeving
Marieke Kaajan schreef samen met E.M.N. Noordover, “Windparken en leefomgeving: een toelichting op enkele angels uit de besluitvorming”,…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Omgevingswet en belanghebbendheid
Fleur Onrust schreef de Doorgeefcolumn “Omgevingswet en belanghebbendheid; alles bij het oude?” De column is te…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De Raamwet omgevingsrecht; van model 3.0 naar model 4.1
Fleur Onrust schreef het artikel “De Raamwet omgevingsrecht; van model 3.0 naar model 4.1“, BR 2011, p….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Het Besluit milieueffectrapportage (Cat. 18.2 bijlage D)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 10 november 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BO3494 inz. het Besluit milieueffectrapportage (Cat….
De relatie tussen Wabo en Waterwet
Fleur Onrust schreef het artikel “De relatie tussen Wabo en Waterwet”, BR 2010/160 (p. 851). De relatie tussen Wabo en Waterwet 1. Inleiding…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….
Kansen op herstel met de Crisis- en herstelwet?!
Marieke Kaajan en A. ten Veen schreven samen de bijdrage “Kansen op herstel met de Crisis- en…
Rijkscoördinatieregeling energie-infrastructuurprojecten
Marieke Kaajan schreef het artikel “Rijkscoördinatieregeling energie-infrastructuurprojecten: een handige regeling maar wel met haken en ogen”…
Parlementaire geschiedenis Wet ruimtelijke ordening
N.S.J. Koeman, A. ten Veen, J.R. van Angeren, D.S.P. Fransen & Marieke Kaajan schreven het boek Parlementaire…
Revisievergunning Corus
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 28 mei 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BD2643 inz. Revisievergunning, MenR 2008/73. 1…
Waterwet, in kort bestek
Fleur Onrust schreef het artikel “Waterwet, in kort bestek”, Bulletin RO Totaal 2007, nr. 4. p….
Minder regels, meer ruimte voor water; het voorontwerp Waterwet nader beschouwd
Fleur Onrust schreef de bijdrage “Minder regels, meer ruimte voor water; het voorontwerp Waterwet nader beschouwd”,…
Het belanghebbendebegrip in de Wabo
Fleur Onrust schreef het artikel “Het belanghebbendebegrip in de Wabo”, BR 2008, p. 401. Na het verschenen…