ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 19-06-2013

Stikstofverordening Noord-Brabant

Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR 2013/139.

1.         Al in 2010 werd de Verordening stikstof en Natura 2000 Noord-Brabant (hierna: ‘de Verordening’) vastgesteld. De Verordening zou een oplossing moeten bieden voor de huidige overmaat aan stikstof in de natuur en zou aldus weer ruimte creëren voor nieuwe activiteiten die stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden tot gevolg hebben. Hoewel de Verordening dus al enige tijd bestaat en ook in de praktijk is toegepast, werd met verwachting uitgekeken naar de eerste uitspraak van de ABRvS over de (houdbaarheid van de) Verordening. Eerder (zie bijv. ABRvS 24 oktober 2012, nr. 201107891/1 en ABRvS 22 februari 2012, nr. 201010623/1/R3) verschenen al uitspraken waarbij, bij wijze van mitigerende maatregel, bij het vaststellen van een bestemmingsplan een beroep werd gedaan op de Verordening. Doch in die uitspraken werd niet toegekomen aan een inhoudelijke beoordeling van de Verordening. Enerzijds omdat een passende beoordeling ontbrak (en pas in de passende beoordeling mitigerende maatregelen kunnen worden betrokken), anderzijds omdat onvoldoende vaststond dat emissies gesaldeerd konden worden omdat onzekerheid bestond over de toekenning van ‘salderingsrechten’ uit de depositiebank waarvoor de Verordening de basis biedt. Onderhavige uitspraak bevat, voor het eerst, een uitgebreide inhoudelijke beoordeling van de Verordening.

2.         De Verordening beoogt de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in Noord-Brabant terug te dringen, onder meer door het stellen van technische eisen aan stallen alsmede van stikstofdepositie-eisen aan agrarische bedrijven. De Verordening biedt verder de basis voor het oprichten van een depositiebank. Daarin zijn deposities opgenomen van milieuvergunningen die na 7 december 2004 zijn ingetrokken, van agrarische bedrijven die op deze datum nog aantoonbaar in werking waren. De Verordening voorziet voorts in een meldingsplicht op het moment dat het voornemen bestaat om één of meer nieuwe stallen te realiseren. Naar aanleiding van een dergelijke melding wordt beoordeeld, samengevat, of de voorgenomen activiteit leidt tot een toename van depositie waarvoor saldo uit de depositiebank kan worden benut, of de depositie gelijk blijft of zelfs afneemt dan wel dat verplichtingen aan de initiatiefnemer moeten worden opgelegd om de stikstofdepositie te verminderen.

3.         De Verordening en de krachtens de Verordening opgerichte depositiebank hebben een dubbel karakter. Enerzijds geven GS hiermee invulling aan hun verplichting ex art. 19ke Natuurbeschermingswet 1998 (‘Nb-wet 1998’) en worden passende maatregelen in de zin van art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn getroffen om verslechtering van de kwaliteit van de voor stikstofgevoelige habitats in Natura 2000-gebieden te voorkomen. Anderzijds kan de saldering op grond van de Verordening in het kader van het verlenen van een vergunning ex art. 19d, lid 1, Nb-wet 1998 worden benut als mitigerende maatregel. In onderhavige procedure gaat het alleen om de toepassing van de Verordening als uitvloeisel van de verplichtingen van art. 19ke Nb-wet 1998. De uitspraak heeft derhalve geen betrekking op de verlening van een Nbw-vergunning. Dat onderscheid is, zoals hierna nog zal blijken, van belang.

4.         Met de uitspraak van 19 juni 2013 is duidelijk dat de ABRvS de systematiek van de Verordening als zodanig accepteert. Door appellanten werd een groot aantal argumenten naar voren gebracht. In deze noot komt aan de orde (i) het besluitkarakter van de schriftelijke reactie op een melding krachtens de Verordening; (ii) de verhouding tussen een besluit op grond van de Verordening en een Nbw-vergunning; en ten slotte (iii) de verenigbaarheid van de Verordening met art. 19ke Nb-wet 1998 en art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn.

Besluitkarakter van geaccepteerde meldingen

5.         Naar aanleiding van de reeds genoemde verplichte melding, beoordelen GS of de stal voldoet aan in de Verordening gestelde eisen. Vervolgens wordt een zogeheten gecorrigeerd emissieplafond vastgesteld en wordt beoordeeld of de stal leidt tot een toename van ammoniakdepositie ten opzichte van dit gecorrigeerde emissieplafond. Het gecorrigeerde emissieplafond is in de meeste gevallen de ammoniakemissie die voortvloeit uit de milieuvergunning die op 7 december 2004 gold, gecorrigeerd op basis van de eisen uit het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij (‘AMvB Huisvesting’).

6.         Naar aanleiding van de melding kan blijken dat de ammoniakemissie niet hoger is dan het gecorrigeerd emissieplafond. In dat geval nemen GS de melding voor kennisgeving aan. Als de ammoniakemissie hoger is dan het gecorrigeerd emissieplafond en de stikstofdepositie op een Natura 2000-gebied toeneemt, dan wordt bezien of de toename gesaldeerd kan worden door het onttrekken van saldo uit de depositiebank. Als saldo aanwezig is, wordt dit voor één jaar gereserveerd. Indien onvoldoende mogelijkheden voor saldering bestaan, besluiten GS over een aanschrijving tot het beperken van de bedrijfsomvang, dan wel het treffen van technische voorzieningen waardoor het niveau dat overeenkomt met het gecorrigeerd emissieplafond niet meer overschreden wordt.

7.         Zonder enige twijfel zijn de aanschrijvingen die GS kunnen doen in reactie op een melding een besluit. Daar gaat het in deze procedure ook niet om. Betwijfeld kon worden of ook het voor kennisgeving aannemen van de melding en het reserveren van saldo uit de depositiebank leidt tot een besluit. De ABRvS kwalificeert ook deze handelingen van GS als besluit en acht daarbij met name van belang dat de reactie van GS in beide gevallen een beslissing over de hoogte van het gecorrigeerd emissieplafond omvat. Die beslissing vergt een berekening en beoordeling van de uitgangssituatie, die ook voor een volgende uitbreiding als uitgangspunt zullen hebben te gelden. Aldus zijn ook deze beslissingen op rechtsgevolg gericht en gelden ze als besluit.

Geconcentreerde rechtsbescherming of niet?

8.         De vraag die vervolgens aan de orde kwam, was of tegen besluiten op grond van de Verordening alleen tegelijkertijd met een Nbw-vergunning beroep zou kunnen worden ingesteld. Dit is het geval als dergelijke besluiten moeten worden aangemerkt als een voorbereidingshandeling in de zin van art. 6:3 Awb. Deze stelling van appellanten wordt door de ABRvS evenwel niet gevolgd. Daarbij acht de ABRvS ten eerste van belang dat de grondslag van beide besluiten verschilt. De Verordening – en daarmee dus ook het besluit op basis van de Verordening – is gebaseerd op art. 19ke Nb-wet 1998, en vormt daarmee een invulling van art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn. Met het besluit tot verlening van de Nbw-vergunning wordt invulling gegeven aan art. 6, lid 3 en 4, Habitatrichtlijn en wordt getoetst of de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied niet worden aangetast. Een tweede belangrijk verschil is de gehanteerde referentiedatum. De Verordening hanteert 7 december 2004 als referentiedatum. Een dergelijke vaste datum kan in het kader van Nbw-vergunningen echter niet als uitgangspunt worden genomen. Bij uitbreiding van bestaande activiteiten is immers van belang wat de toename van – in casu – stikstofdepositie is ten opzichte van hetgeen vergund was op het moment dat het betrokken Natura 2000-gebied werd aangewezen als Vogelrichtlijngebied dan wel werd geplaatst op de lijst van communautair belang, voor zover het een Habitatrichtlijngebied betreft. Relevante referentiedata zijn daarbij in geval van een Vogelrichtlijngebied 10 juni 1994 bij aanwijzing op of vóór deze datum of de datum van aanwijzing, voor zover gelegen na 10 juni 1994. Voor Habitatrichtlijngebieden geldt 7 december 2004 als referentiedatum. Dit is de datum waarop deze gebieden op de lijst van communautair belang zijn geplaatst. Als gevolg van het verschil in beoordeling is in sommige gevallen – vanwege de gehanteerde referentiedatum – wel saldering op grond van de Verordening nodig, maar niet ten behoeve van het verkrijgen van een Nbw-vergunning. Verder, als derde belangrijk verschilpunt, is van belang te realiseren dat saldering op grond van de Verordening niet in alle gevallen voldoende hoeft te zijn voor het verkrijgen van het oordeel dat de natuurlijke kenmerken van het betrokken Natura 2000-gebied niet worden aangetast. De eventuele ontoereikendheid van het saldo voor het verlenen van een Nbw-vergunning kan echter alleen in een procedure tegen deze Nbw-vergunning ter discussie worden gesteld.

9.         Gezien deze door de ABRvS gesignaleerde verschillen tussen een besluit op grond van de Verordening en een besluit tot verlening van een Nbw-vergunning verbaast het niet dat de ABRvS uiteindelijk concludeert dat de salderingsbeslissing niet kan worden aangemerkt als een voorbereidingshandeling in de zin van art. 6:3 Awb en dat er evenmin andere redenen zijn om uit te gaan van een concentratie van rechtsbescherming. De consequentie daarvan is dat áls saldering op grond van de Verordening gebruikt wordt in het kader van een Nbw-vergunning, de (toereikendheid van de) saldering in het kader van die vergunning kan worden aangevochten zonder dat is opgekomen tegen het besluit tot saldering op grond van de Verordening. Het betekent ook dat het oordeel van de ABRvS over een salderingsbeslissing in een procedure op grond van de Verordening uitsluitend betekenis heeft voor de toepassing van de Verordening. Dat is ook niet zo vreemd. De systematiek van de Verordening is inderdaad een heel andere dan de beoordeling die in het kader van een vergunning moet worden verricht. Elementen als ‘gecorrigeerd emissieplafond’ en de eisen van de AMvB Huisvesting zijn immers in het kader van een Nbw-vergunning voor een te realiseren uitbreiding voor een bestaande activiteit niet relevant, laat staan doorslaggevend. Wat dan telt, is de juiste referentiedatum en het gebruik dat op die datum was toegestaan – soms tot frustratie van appellanten, die in het kader van een procedure tegen een dergelijke vergunning aanvoeren dat door uit te gaan van het vergunde gebruik op de relevante referentiedatum, geen rekening wordt gehouden met de vraag of op die datum eigenlijk niet aan strengere normen kon worden voldaan. Juist dit laatste aspect wordt bij de Verordening wel betrokken.

Strijd met artikel 6, lid 2, Habitatrichtlijn

10.       Door appellanten wordt verder nog aangevoerd dat de Verordening (en daarmee ook art. 19ke Nb-wet 1998 waarop de Verordening is gebaseerd) in strijd zou zijn met art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn. Hoewel dat uit de uitspraak niet helemaal duidelijk blijkt, lijken appellanten in dit verband ook aan te voeren dat een besluit tot toepassing van de Verordening ten onrechte ook een beoordeling van de toelaatbaarheid van projecten en andere handelingen zou inhouden.

11.       Na de overweging dat art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn het aan de lidstaten overlaat de vorm en de middelen te kiezen om te voldoen aan de verplichtingen in dit artikel concludeert de ABRvS op dit punt dat Nederland binnen de grenzen van de bij art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn vastgestelde beoordelingsmarge is gebleven. Daarbij benadrukt de ABRvS nogmaals dat art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn – en daarmee dus ook de Verordening – een ander doel dient dan de effectbeoordeling waarop appellanten doelen (die immers voortvloeit uit art. 6, lid 3 en 4, Habitatrichtlijn).

12.       Mede naar aanleiding van de stelling van appellanten dat de Verordening ten onrechte niet voorziet in een beoordeling van effecten van in Noord-Brabant gevestigde bedrijven op gebieden in België, stelt de ABRvS ten eerste – terecht – vast dat de reikwijdte van de Nb-wet 1998 (slechts) beperkt is tot Nederlandse Natura 2000-gebieden. In zoverre is, zoals al eerder is geoordeeld, de Habitatrichtlijn niet correct geïmplementeerd. Dit is het direct gevolg van de definitie van dergelijke gebieden, opgenomen in art. 1, sub n, Nb-wet 1998. Dit gaat overigens veranderen met het Wetsvoorstel Wet Natuurbescherming (Regels ter bescherming van de natuur (Wet Natuurbescherming), Kamerstukken II 2011 /12, 33 348, nr. 2) en het Wetsvoorstel tot Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 (programmatische aanpak stikstof), Kamerstukken II 2012 /13, 33 669, nr. 2). Beide wetsvoorstellen – waarbij het in de lijn der verwachting ligt dat het laatste wetsvoorstel het eerste in werking zal treden – voorzien in een wijziging van de definitie van Natura 2000-gebied, zodat ook buitenlandse Natura 2000-gebieden onder de reikwijdte van de wet vallen. Afgezien van de wettelijke regeling, concludeert de ABRvS dat – daar waar de Verordening verplichtingen oplegt aan agrarische bedrijven in Noord-Brabant waarmee een reductie van stikstofdepositie wordt beoogd – niet valt in te zien dat deze verplichtingen niet tevens als passende maatregel ten aanzien van niet in Nederland gelegen Natura 2000-gebieden kunnen worden beschouwd. Van strijdigheid met art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn is op dit punt evenmin sprake.

Verhouding tot art. 19ke Nb-wet 1998

13.       Appellanten stellen zich verder op het standpunt dat de Verordening geen passende maatregel is, zodat deze in strijd is met art. 19ke Nb-wet 1998. Daartoe voeren zij aan dat (i) door het hanteren van 7 december 2004 als referentiedatum, ten onrechte geen rekening wordt gehouden met een mogelijke toename van ammoniakemissie op gebieden die voordien waren aangewezen als Vogelrichtlijngebied; (ii) uitvoering van de Verordening niet zal leiden tot afname van stikstofdepositie tot onder de kritische depositiewaarden; en (iii) saldering per definitie niet bijdraagt aan het voorkomen van verslechtering van stikstofgevoelige habitats. Feitelijk zeggen appellanten daarmee dat de Verordening niet ‘ver genoeg’ gaat.

14.       Deze argumenten vinden evenwel geen gehoor bij de ABRvS. De ABRvS acht aannemelijk dat de toepassing van de Verordening zal bijdragen aan de afname van stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden in Noord-Brabant. In dit oordeel van de ABRvS klinkt door de vrijheid die lidstaten hebben om invulling te geven aan hun verplichtingen ex art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn. De consequentie van deze vrijheid lijkt te zijn dat voor de ABRvS voldoende is dat de Verordening een bijdrage levert aan de verplichting om maatregelen te treffen waardoor, kort gezegd, de kwaliteit van een Natura 2000-gebied niet verslechtert. De ABRvS toetst niet of de Verordening voldoende is voor Nederland om in zijn geheel te voldoen aan art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn en gaat aldus deze veel moeilijkere vraag uit de weg. In die zin kan iedere maatregel die ook maar een zekere bijdrage levert aan het verbeteren van de kwaliteit van een Natura 2000-gebied – of, nog beperkter, aan het voorkomen van (verdere) verslechtering – worden aangemerkt als een passende maatregel en lijkt een inhoudelijke discussie op dit punt misschien zelfs wel zinledig. In welk verband dan getoetst zal (kunnen) worden in hoeverre (voldoende) wordt voldaan aan de verplichtingen uit art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn, is onduidelijk. Biedt art. 19ke Nb-wet 1998 wel voldoende aanknopingspunten voor een derde-belanghebbende om rechtsmiddelen (en welke?) aan te wenden indien naar zijn oordeel het bevoegd gezag onvoldoende maatregelen getroffen heeft?

Afronding; hoe nu verder?

15.       Met het voorgaande wordt al duidelijk dat de ABRvS de systematiek van de Verordening als zodanig passend acht binnen het wettelijke stelsel dat bestaat uit art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn en art. 19ke Nb-wet 1998. Volledigheidshalve wijs ik erop dat appellanten nog (veel) meer aanvoerden dan in deze annotatie kan worden besproken. Het merendeel van de andere beroepsgronden had overigens betrekking op de uitgevoerde berekening van het feitelijke en het gecorrigeerde emissieplafond en de toekenning van saldo uit de salderingsbank. Ook deze gronden slagen niet.

16.       Omdat GS in eerste instantie één van de appellanten, zoals nu is gebleken ten onrechte, niet-ontvankelijk hadden verklaard voor zover het betreft het oordeel van GS dat de melding voor kennisgeving dient te worden aangenomen, dienen GS alsnog op de bezwaren van appellanten te beslissen. De ABRvS kan het beroep niet zelf afdoen en kan ook geen tussenuitspraak wijzen, nu de Verordening die in deze procedure ter toetsing voorlag, inmiddels is ingetrokken. Met ingang van 29 maart 2013 is de Verordening stikstof en Natura 2000 2013 in werking getreden (‘Verordening 2013’); het bezwaar van appellanten dient in het licht van deze verordening te worden beoordeeld.

17.       Betekent dit nou dat deze langverwachte uitspraak over de Verordening door het in werking treden van de Verordening 2013 niet langer relevant is? Nee, integendeel zou ik menen. De wijzigingen die met de Verordening 2013 zijn doorgevoerd betreffen het verplichtende karakter van de meldingsplicht en het gebruikmaken van de depositiebank en een aantal, meer administratieve/technische wijzigingen. De achterliggende reden van het afschaffen van de meldingsplicht en het verplichtende karakter van de depositiebank was de wens voor een efficiënte dienstverlening en het terugdringen van administratieve lasten. Aldus werd het eveneens wenselijk geacht de uitvoering van de Nb-wet 1998 terug te brengen tot één procedure, te weten de vergunningprocedure. De belangrijkste consequentie daarvan zou moeten zijn dat saldering op grond van de Verordening 2013 alleen nog maar in het kader van de Nbw-vergunning aan de orde gesteld kan worden, met als (logisch) gevolg dat niet meer apart tegen de toekenning van saldo op grond van de Verordening 2013 kan worden geprocedeerd. Ik betwijfel echter of die conclusie kan worden getrokken. Uit de Verordening 2013 kan weliswaar worden afgeleid dat er geen meldingsplicht meer geldt, maar zodra een salderingsverzoek wordt ingediend, zullen GS een beslissing nemen op dit verzoek (art. 19 van de Verordening 2013). Er is niet bepaald dat deze beslissing alleen in het kader van een Nbw-vergunning wordt genomen, zodat zich nog steeds de situatie voor kan doen dat er twee aparte besluiten worden genomen. Mogelijk dat men verwacht dat in de praktijk een salderingsverzoek alleen zal worden gedaan in het kader van een aanvraag om een Nbw-vergunning, maar de Verordening 2013 laat een apart verzoek nog steeds toe. De praktijk zal uitwijzen hoe deze situatie zal worden opgelost.

18.       De meer principiële vragen zoals de vraag of de Verordening in overeenstemming is met art. 19ke Nb-wet 1998 en art. 6, lid 2, Habitatrichtlijn zijn met onderhavige uitspraak wel beslist. Het wachten is nu op de eerste Nbw-vergunning waarbij met gebruikmaking van de Verordening 2013 saldering wordt toegepast. Met name indien een andere referentiedatum dan 7 december 2004 geldt, zal salderen op grond van de Verordening 2013 niet per definitie voldoende hoeven te zijn om te concluderen dat een Nbw-vergunning kan worden verleend.

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Revisie- of veranderingsvergunning?
Marieke Kaajan beschreef wanneer een revisievergunning kan worden verlangd. In Niewsbrief StAB 2015-1 verscheen een…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Windparken en leefomgeving
Marieke Kaajan schreef samen met E.M.N. Noordover, “Windparken en leefomgeving: een toelichting op enkele angels uit de besluitvorming”,…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Omgevingswet en belanghebbendheid
Fleur Onrust schreef de Doorgeefcolumn “Omgevingswet en belanghebbendheid; alles bij het oude?” De column is te…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De Raamwet omgevingsrecht; van model 3.0 naar model 4.1
Fleur Onrust schreef het artikel “De Raamwet omgevingsrecht; van model 3.0 naar model 4.1“, BR 2011, p….
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Het Besluit milieueffectrapportage (Cat. 18.2 bijlage D)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 10 november 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BO3494 inz. het Besluit milieueffectrapportage (Cat….
De relatie tussen Wabo en Waterwet
Fleur Onrust schreef het artikel “De relatie tussen Wabo en Waterwet”, BR 2010/160 (p. 851). De relatie tussen Wabo en Waterwet 1. Inleiding…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….
Kansen op herstel met de Crisis- en herstelwet?!
Marieke Kaajan en A. ten Veen schreven samen de bijdrage “Kansen op herstel met de Crisis- en…
Rijkscoördinatieregeling energie-infrastructuurprojecten
Marieke Kaajan schreef het artikel “Rijkscoördinatieregeling energie-infrastructuurprojecten: een handige regeling maar wel met haken en ogen”…
Parlementaire geschiedenis Wet ruimtelijke ordening
N.S.J. Koeman, A. ten Veen, J.R. van Angeren, D.S.P. Fransen & Marieke Kaajan schreven het boek Parlementaire…
Revisievergunning Corus
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 28 mei 2008, ECLI:NL:RVS:2008:BD2643 inz. Revisievergunning, MenR 2008/73. 1…
Waterwet, in kort bestek
Fleur Onrust schreef het artikel “Waterwet, in kort bestek”, Bulletin RO Totaal 2007, nr. 4. p….
Minder regels, meer ruimte voor water; het voorontwerp Waterwet nader beschouwd
Fleur Onrust schreef de bijdrage “Minder regels, meer ruimte voor water; het voorontwerp Waterwet nader beschouwd”,…
Het belanghebbendebegrip in de Wabo
Fleur Onrust schreef het artikel “Het belanghebbendebegrip in de Wabo”, BR 2008, p. 401. Na het verschenen…