ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 22-01-2014

Spoedeisende bestuursdwang, handhaving, bluswater, kostenverhaal, overtreder

Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann, noot onder ABRvS 22 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:90,  JM 2014/34.

De hier gepubliceerde uitspraak van de Afdeling van 22 januari 2014 betreft het hoger beroep van kort gezegd de curator in het faillissement van Chemie-Pack Nederland B.V. (CP NL) tegen de uitspraak van de rechtbank Breda van 21 juni 2012 (ECLI:NL:RBBRE:2012:BW8992, met een noot van ons in «JM» 2012/137). Op dezelfde dag heeft de Afdeling uitspraak gedaan inzake het hoger beroep van Chemie-Pack Onroerend Goed B.V. (hierna: CP OG) (zie hierna onze noot in «JM» 2014/35).

De casus is inmiddels bekend. Er brak brand uit op 5 januari 2011 bij Chemie-Pack te Moerdijk. Bij de brand kwamen chemische stoffen vrij en deze stoffen raakten vermengd met het bluswater. Het bluswater kwam in het oppervlaktewater terecht. Om verdere verontreiniging van – onder meer – het oppervlaktewater te voorkomen werden de sloten afgedamd door het waterschap. Op 6 januari 2011 heeft het dagelijks bestuur van het waterschap het besluit tot toepassing van spoedeisende bestuursdwang, genomen naar aanleiding van de verontreiniging van het oppervlaktewater, de waterbodem en de oever als gevolg van de brand, op schrift gesteld. Daarbij heeft het dagelijks bestuur beslist dat de kosten van de toepassing van de bestuursdwang voor rekening van CP NL komen. Het gaat daarbij om in totaal drie kostenbeschikkingen, te weten kostenbeschikking 1 (d.d. 24 juni 2011) à € 9.954.488,19 en kostenbeschikking 2 (d.d. 30 september 2011) à € 1.092.738,36 en kostenbeschikking 3 (d.d. 13 maart 2011) à € 160.574,42. In totaal betreft dat een bedrag van: € 11.207.800,97. Het door de curator van CP NL ingestelde hoger beroep wordt in deze uitspraak door de Afdeling ongegrond verklaard.

In deze noot gaan wij in op het begrip “overtreder”, zoals uitgelegd door de Afdeling. De overige aspecten komen aan de orde in onze noot onder de hierna afgedrukte uitspraak inzake CP OG.

Eerst kort een procedureel punt, namelijk de grondenfuik tussen beroep en hoger beroep. De Afdeling laat de hoger beroepsgronden van CP NL over (1) de spoedeisendheid van de bestuursdwang, (2) de duidelijkheid van de last en (3) de kosten van bestuursdwang buiten beschouwing, omdat deze in beroep bij de rechtbank niet zijn aangevoerd. Deze gronden hadden echter naar het oordeel van de Afdeling in beroep wel kunnen worden aangevoerd en de curator had dat uit een oogpunt van een zorgvuldig gebruik van rechtsmiddelen ook behoren te doen. Een steekje laten vallen bij de rechtbank loopt zo aardig in de papieren. Al kan uit de uitspraak van de Afdeling van gelijke datum inzake CP OG de conclusie worden getrokken dat het
wel aanvoeren van deze gronden niet tot een andere uitkomst had geleid.

De Afdeling oordeelt dat CP NL als overtreder van artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet kan worden aangemerkt en volgt daarmee het oordeel van de rechtbank. Voor de beantwoording van de vraag of CP NL als overtreder kan worden aangemerkt en vervolgens de kosten van de bestuursdwang op CP NL kunnen worden verhaald, verwijst de Afdeling naar haar – door de rechtbank ook al aangehaalde – uitspraak van 15 oktober 2008 (ABRvS 15 oktober 2008, 200707345/1 inzake CZL Tilburg, zie

onder meer M&R 2009, 33, m. nt. V.M.Y. van ’t Lam, en AB 2008, 364, m. nt. F.C.M.A. Michiels). Hierin vinden wij de inmiddels tot standaard verheven overweging dat de overtreder ” in de eerste plaats degene (is) die de verboden handeling fysiek verricht ;

daarnaast kan in bepaalde gevallen degene die de overtreding niet zelf feitelijk begaat, doch aan wie de handeling is toe te rekenen, voor de overtreding verantwoordelijk worden gehouden en derhalve als overtreder worden aangemerkt.” Na overwogen te hebben dat de drijver van de inrichting waar de brand uitbrak niet automatisch als overtreder kan worden aangemerkt, was de Afdeling in die zaak evenwel van oordeel ” dat de overtreding (…) in dit geval niettemin aan CZL kan worden toegerekend, omdat de bluswerkzaamheden van de brandweer feitelijk moeten worden geacht in opdracht van CZL te zijn verricht. Dat CZL de brandweer niet zelf heeft gewaarschuwd en naderhand heeft betoogd dat de brandweer het pand ook had mogen laten uitbranden in plaats van te blussen, maakt dit niet anders, nu naar het oordeel van de Afdeling de brandbestrijding in een bedrijf door de brandweer in het algemeen moet worden geacht de gevolgen van die brand te beperken en de gevolgen daarvan aan het bedrijf kunnen worden toegerekend.”

Zoals wij reeds uiteenzetten in onze annotatie van de uitspraak van de Voorzieningenrechter te Breda van 21 april 2011,
«JM» 2011/75, heeft de Afdeling voor de toerekening aan de drijver van de inrichting twee ficties nodig. Ten eerste dat de drijver geacht moet worden opdracht te hebben gegeven voor de bluswerkzaamheden (ook al is dat feitelijk niet zo) en ten tweede dat brandbestrijding in het algemeen moet worden geacht de gevolgen van de brand te beperken (dit zal feitelijk doorgaans ook het geval zijn). De curator van CP NL voert aan (1) dat artikel 6.2 Waterwet zich niet alleen tot bedrijven richt, (2) dat de feitelijke werkzaamheden door brandweerkorpsen zijn verricht, (3) dat de oorzaak van verboden verrichtingen (in dit geval de brand) niet centraal staat bij de beantwoording van de vraag of iemand als overtreder kan worden aangemerkt en (4) dat de bluswerkzaamheden niet – zoals in Tilburg – alleen dienden ter bescherming van het perceel waarop CP NL een inrichting dreef, maar ook ter bescherming van het naastgelegen bedrijf en het algemeen belang. In reactie hierop herhaalt de Afdeling de standaardoverweging van CZL Tilburg en oordeelt vervolgens dat de overtreding van artikel 6.2 Waterwet aan CP NL is toe te rekenen ” omdat de gevolgen van de bestrijding van de brand moeten worden toegerekend aan het bedrijf ten aanzien waarvan de bluswerkzaamheden zijn verricht. De brandbestrijding in een bedrijf door de brandweer moet in het algemeen worden geacht de gevolgen van die brand te beperken en de gevolgen daarvan kunnen aan het bedrijf worden toegerekend. De stelling dat de bluswerkzaamheden ook ter bescherming van naastgelegen bedrijven en het algemeen belang dienden, leidt niet tot een ander oordeel.” Ten opzichte van de uitspraak inzake CZL Tilburg is één, bekritiseerde overweging verdwenen: CP NL wordt niet geacht feitelijk opdracht te hebben gegeven aan de brandweer. Helaas maakt de overweging die daarvoor in de plaats is gekomen
(” omdat de gevolgen van de bestrijding van de brand moeten worden toegerekend aan het bedrijf ten aanzien waarvan de bluswerkzaamheden zijn verricht “) evenmin duidelijk waarom de overtreding van de Waterwet aan CP NL moet worden toegerekend. Het is mede daarom jammer dat de Afdeling niet ingaat op de argumenten van de curator, maar volstaat met een ietwat apodictisch oordeel.

Een redengevende motivering wordt temeer gemist, omdat de standaardoverweging inzake CZL Tilburg ook niet altijd tot de conclusie leidt dat de verboden lozing moet worden toegerekend aan de (rechts)persoon die drijver of eigenaar is van de zaak waar de lozing van afkomstig is. Zo komt de Afdeling in haar uitspraak van 27 maart 2013 (201201417/1/A4, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7463, AB 2013/181, m. nt. Vermeer, «JM» 2013/63, m. nt. Kortmann) onder verwijzing naar deze zelfde uitspraak van 15 maart 2008 tot de conclusie dat de overtreding niet kan worden toegerekend aan de vermeende overtreder, in dat geval de eigenaar van een boot: ” Vaststaat dat het vaartuig van appellant door handelingen van derden is gezonken en dat appellant derhalve niet fysiek de handelingen heeft verricht waardoor verontreinigende stoffen in het oppervlaktewater terecht zijn gekomen. Niet gebleken is dat appellant opdracht heeft gegeven tot het verrichten van deze handelingen dan wel dat deze hem anderszins kunnen worden toegerekend. De enkele omstandigheid dat het zijn vaartuig betreft is daartoe onvoldoende. De rechtbank heeft dan ook niet onderkend dat appellant geen overtreder is en dat het college ten onrechte ten laste van hem spoedeisende bestuursdwang heeft toegepast. Het betoog slaagt.” Als we deze overweging van de Afdeling vergelijken met de overweging van de Afdeling in de hier besproken uitspraak, waarbij de bluswerkzaamheden van de brandweer aan CP NL worden toegerekend, is niet aanstonds duidelijk waarin het verschil in uitkomst tussen beide procedures is gelegen. Een verschil zou kunnen zijn dat CP NL drijver is van de inrichting, terwijl in de Voorburgse zaak de vermeende overtreder ‘slechts’ eigenaar van het schip was. Op dat verschil komen wij terug in onze annotatie bij de uitspraak inzake CP OG. Mogelijk ook acht de Afdeling doorslaggevend dat de ‘ handelingen waardoor verontreinigende stoffen in het oppervlaktewater terecht zijn gekomen ‘ fysiek door de brandweer zijn verricht in het geval van CP NL, terwijl zij fysiek door onbekende vandalen zijn verricht in het geval van het gezonken vaartuig. Tot slot is denkbaar dat de Afdeling de mate van verwijtbaarheid in beide zaken niet gelijk vindt.

Wat voor de Afdeling bij de toepassing van de standaardoverweging van CZL Tilburg relevante criteria zijn blijft voorlopig gissen. In vervolguitspraken over deze materie zou een wat uitgebreidere motivering geen overbodige luxe zijn.

Deze noot gaat over bestuursrechtelijke handhaving, dit is een onderdeel van het algemeen bestuursrecht.


Gerelateerd

Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Commentaar op Afdeling 7.2 Awb
In de Module bestuursrecht van Kluwer staat artikelgewijs commentaar op de Algemene wet bestuursrecht (Awb)….
Commentaar op artikel 7:2 Awb
In de Module bestuursrecht van Kluwer staat artikelgewijs commentaar op de Algemene wet bestuursrecht (Awb)….
Commentaar op artikel 7:1a Awb
In de Module bestuursrecht van Kluwer staat artikelgewijs commentaar op de Algemene wet bestuursrecht (Awb)….
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
De positie van deskundigen bij beslissingen over kunstsubsidies
Fleur Onrust schreef “De positie van deskundigen bij beslissingen over kunstsubsidies”, in “Gepaste afstand, de…
Besluit kostenverhaal bestuursdwang gericht aan curator
Fleur Onrust schreef in JM 2014/111 over een besluit kostenverhaal bestuursdwang gericht aan de curator. In de…
Spoedeisende bestuursdwang na incident te Schiphol
Fleur Onrust schreef in JM 2014/100 over spoedeisende bestuursdwang na een incident met een sprinklerinstallatie op Schiphol….
Spoedeisende bestuursdwang, Chemie-Pack, kostenverhaal, overtreder
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann een noot onder ABRvS 22 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:102, inz….
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Omgevingswet en belanghebbendheid
Fleur Onrust schreef de Doorgeefcolumn “Omgevingswet en belanghebbendheid; alles bij het oude?” De column is te…
Last onder dwangsom, bluswater en de Waterwet
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann een noot onder ABRvS 7 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:659, inz. Last…
Kostenverhaal bestuursdwang en verontreinigd bluswater
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann en P. Jong een noot onder Rb Noord-Nederland 9…
Kostenverhaal bestuursdwang en verontreinigd bluswater
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann en P. Jong een noot onder Rb Noord-Nederland 9…
Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel 2
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann het artikel “Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel…
Handhaving – spoedeisende bestuursdwang
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann een noot onder ABRvS 31 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2013:BY1700, inz. Handhaving, spoedeisende…
Hoge Raad over Kostenverhaal Chemie-Pack
Fleur Onrust met C.N.J. Kortmann, noot onder HR 12 oktober 2012, ECLI:NL:HR:2012:BW7505, inz. Kostenverhaal Chemie-Pack, AB 2013/368….
Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel 1
Fleur Onrust schreef samen met C.N.J. Kortmann het artikel “Verhaal van kosten bij (chemische) branden, deel…
Spoedeisende bestuursdwang, kostenverhaal, overtrederbegrip, bluswater
Fleur Onrust schreef met C.N.J. Kortmann een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5953, inz. Spoedeisende…
Bestuursrechtelijk kostenverhaal bestuursdwang bij Chemie-Pack
Fleur Onrust schreef met C.N.J. Kortmann een noot onder Rb. Breda 21 juni 2012, ECLI:NL:RBBRE:2012:BW8992,inz. Spoedeisende bestuursdwang…
Artikel 7:11 Awb
Fleur Onrust schreef met L.M. Koenraad het artikelgewijze commentaar op artikel 7:11 Awb in Module bestuursrecht…
Kostenverhaal brand Chemie-Pack Moerdijk
Fleur Onrust schreef een noot met C.N.J. Kortmann bij de uitspraak van de Rb 21 april…
De verhouding tussen BW en Awb in het kader van een subsidievaststelling
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 19 januari 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP1307 inz. De verhouding tussen BW en…
Subsidievaststelling en de verhouding tussen BW en Awb
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 8 september 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN6170, inz. Subsidievaststelling en de verhouding tussen…
Verrekening teveel betaalde subsidie
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 25 augustus 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BN4946, inz. Verrekening teveel betaalde subsidie…
Subsidievaststelling
Fleur Onrust schreef een noot onder ABRvS 10 maart 2010, ECLI:NLRVS:2010:BL7011, inz. Subsidievaststelling, AB 2011/92. De…
Het belanghebbendebegrip in de Wabo
Fleur Onrust schreef het artikel “Het belanghebbendebegrip in de Wabo”, BR 2008, p. 401. Na het verschenen…
Mediation in het bestuursrecht
Marieke Kaajan schreef het artikel “Mediation in het bestuursrecht. Mogelijkheden voor een wettelijke regeling” , AAe…