ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 14-10-2015

Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie

Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194.

Noot

1. Met het arrest Briels (HvJ EU 15 mei 2014, ECLI:EU:C:2014:330) is de discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie verhevigd. Met een reeks van uitspraken na dit arrest heeft de ABRvS het verschil nog eens verduidelijkt. De meeste van deze uitspraken zijn ook in dit tijdschrift gepubliceerd. Zie bijvoorbeeld ABRvS 24 december 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4630 (Noordwijkse Golfclub), ABRvS 24 december 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4632 (Kustversterking Renesse) en ABRvS 29 oktober 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3884 (Project Zwakke Schakels). Ik wijs verder ook nog op ABRvS 11 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:345 (Projectplan IJsseldelta). De uitspraken van 14 oktober 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:3194, Recreatiepark Beekbergen) en die van 9 september 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:2848, Kolencentrale Eemshaven) voegen weer een hoofdstuk toe aan deze discussie.

2. Hoewel de relevantie van het verschil tussen mitigatie en compensatie bij een toets op grond van de Nbw inmiddels waarschijnlijk bekend mag worden verondersteld, licht ik dit voor een goed begrip van deze noot toch nog kort toe. Het positieve effect van mitigerende maatregelen kan in een passende beoordeling voor een vergunningplichtig project of voor een plan met mogelijk significant negatieve gevolgen worden betrokken. Deze maatregelen kunnen dus, met andere woorden, bijdragen aan de conclusie dat, ondanks mogelijk (significant) negatieve effecten vanwege het project of plan, de zekerheid is verkregen dat de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied niet worden aangetast (art. 19g, lid 1, Nbw 1998). Soms zijn mitigerende maatregelen niet voorhanden – of niet voldoende om deze conclusie te kunnen trekken. Dan wordt in de passende beoordeling geconcludeerd dat eerdergenoemde zekerheid niet kan worden verkregen. Vergunningverlening is dan alleen mogelijk bij het met succes doorlopen van de toets naar de afwezigheid van alternatieven en de aanwezigheid van dwingende redenen van groot openbaar belang (ook wel D&A-toets, en, samen met compensatie, de ADC-toets genoemd). In dat geval dient de aantasting van het Natura 2000-gebied te worden gecompenseerd. Kortom: mitigerende maatregelen kunnen ertoe leiden dat voor een bepaald initiatief eenvoudig toestemming kan worden verleend; compenserende maatregelen zijn slechts een logisch gevolg – en een verplichting – van de conclusie dat de toestemming alleen via de D&A-toets kan worden verkregen. Het hoeft dan ook weinig toelichting dat het veelal in het belang van het door kunnen (laten) gaan van een initiatief is dat een bepaalde maatregel als mitigatie kan worden aangemerkt. Zeker als sprake is van een particulier initiatief.

3. Uit de eerdere uitspraken konden, wat betreft het onderscheid tussen mitigatie en compensatie al de volgende conclusies worden getrokken: (i) maatregelen die getroffen worden vanwege het verdwijnen van een bepaald habitattype, zijn compensatie (Noordwijkse Golfclub en Kustversterking Renesse); (ii) maatregelen die buiten een Natura 2000-gebied worden getroffen vanwege effecten in het Natura 2000-gebied, zijn ook compensatie (Projectplan IJsseldelta); en (iii) maatregelen die buiten een Natura 2000-gebied wordt getroffen vanwege effecten buiten het Natura 2000-gebied, zijn mitigatie (Project Zwakke Schakels). Daarmee was het dus, in aantal uitspraken, 3-1 voor compensatie. De twee hier te bespreken uitspraken maken het weer gelijkspel. In beide gevallen concludeert de ABRvS dat sprake is van mitigatie.

4. De uitspraak van 9 september 2015 gaat over de Nbw-vergunning voor de kolencentrale van RWE in de Eemshaven. Na een reeks van vernietigingen, wordt deze vergunning nu definitief. Een van de discussiepunten in deze uitspraak was het effect van stikstofdepositie op een aanzienlijk aantal in Nederland en in Duitsland gelegen Natura 2000-gebieden. Hoewel de uitspraak ook een mooi voorbeeld is voor de wijze waarop beheermaatregelen als feitelijke ontwikkeling in de passende beoordeling betrokken kunnen worden (waarbij dat in dit geval overigens niet in alle gevallen door de ABRvS geaccepteerd wordt), is voor deze noot met name van belang dat RWE op grond van haar vergunning zogeheten “stikstofgerelateerde maatregelen” diende uit te voeren. Uiteraard werd de kwalificatie van deze maatregelen door appellanten ter discussie gesteld. De ABRvS concludeert echter dat sprake is van mitigerende maatregelen “indien deze worden uitgevoerd of effecten hebben ter plaatse van de arealen van een habitattype waar een toename van stikstofdepositie plaatsvindt”. Daar waar stikstofdepositie zeker als gevolg van een industriële activiteit (met een hoge schoorsteen en daardoor een groot verspreidingsgebied) veelal in een groot deel van een Natura 2000-gebied terechtkomt, biedt dit dus mogelijkheden voor mitigerende maatregelen.

5. Temeer, nu de ABRvS vervolgens concludeert (r.o. 8.5) dat de maatregelen ook mitigerend zijn ondanks dat deze niet ter plaatse van het hele areaal van het habitattype dat getroffen wordt door stikstofdepositie, worden gerealiseerd. Op zichzelf een logische conclusie. Het is immers voldoende als een (significant) negatief effect genoeg wordt weggenomen c.q. verminderd door mitigerende maatregelen. Het effect hoeft niet op elke plek in een Natura 2000-gebied, ter plaatse van het getroffen habitattype, te worden weggenomen om deze conclusie te kunnen trekken. Vereist is dan uiteraard wel dat per habitattype, per Natura 2000-gebied, een goede boekhouding van positieve en negatieve effecten kan worden overhandigd aan de ABRvS, waarmee duidelijk kan worden gemaakt dat het netto-effect positief, of dan toch ten minste nul is. Dat kon men in dit geval, waardoor de Nbw-vergunning dus in stand kon blijven.

6. De uitspraak van 14 oktober jl. ging, voor de verandering, eens niet over effecten van stikstofdepositie, maar over de ontwikkeling van nieuw leefgebied van de wespendief en de zwarte specht. De uitbreiding van het Recreatiepark Beekbergen, in het Natura 2000-gebied Veluwe, zou leiden tot verlies van een deel van het leefgebied van deze twee vogelsoorten. In de Nbw-vergunning was echter geconcludeerd dat e.e.a. niet zou leiden tot significant negatieve effecten omdat voorafgaand aan de realisatie van de uitbreiding elders in het Natura 2000-gebied nieuwe leefgebieden voor deze soorten ontwikkeld moesten worden. Na de constatering van de ABRvS (in r.o. 5.7) dat de situatie in deze uitspraak anders is dan die waarover het HvJ in het arrest-Briels moest oordelen, concludeert de ABRvS dat het creëren van nieuw leefgebied in een Natura 2000-gebied als mitigatie kan worden aangemerkt.

7. Daarvoor achtte de ABRvS een aantal aspecten van belang, te weten:

(i) De gevolgen van het project betreffen het verdwijnen van een deel van de leefgebieden van de twee vogelsoorten. Dit kan leiden tot een afname van de draagkracht van het gebied voor deze soorten en daarmee tot een afname van de omvang van de populaties van deze soorten.

(ii) Met de aanleg van nieuw leefgebied voorafgaand aan de uitbreiding van het recreatieterrein wordt beoogd deze afname in omvang van de populaties te voorkomen aangezien als gevolg daarvan de omvang en de draagkracht van de leefgebieden door het project niet worden verkleind.

(iii) Zowel de groei- als de krimplocaties liggen binnen het Natura 2000-gebied.

(iv) Met de aanleg van nieuw leefgebied wordt voorkomen dat de instandhoudingsdoelstellingen voor de soorten door de uitbreiding van het recreatieterrein in gevaar worden gebracht.

(v) De functie van het gebied dat in dit geval verloren gaat als gevolg van het project, is vervangbaar nu dit bestaat uit foerageergebied.

(vi) Bovendien kennen de betreffende vogelsoorten geen vaste nestplaatsen, zodat de populaties niet aan deze locatie gebonden zijn.

8. Op zichzelf een te volgen conclusie, waarmee de ABRvS helder uiteenzet welke elementen in dit geval dragend zijn geweest voor de constatering dat sprake is van mitigerende maatregelen. Van belang is verder nog de vraag naar het moment waarop de nieuwe leefgebieden zijn gerealiseerd (en ook “in gebruik zijn genomen” door de twee vogelsoorten). Wil sprake kunnen zijn van een echte mitigerende maatregel, dan zal het nieuwe leefgebied gerealiseerd moeten zijn voordat de aantasting van het oude leefgebied zal plaatsvinden. Dat betekent niet alleen dat het nieuwe leefgebied feitelijk gecreëerd zal moeten zijn in het Natura 2000-gebied (waarmee mogelijk significant negatieve effecten op andere beschermde soorten en/of habitattypen in dit gebied dus ook in kaart moeten zijn gebracht en moeten worden voorkomen); het nieuwe gebied zal ook daadwerkelijk de functie als leefgebied moeten hebben. In dit geval zal dat m.i. betekenen dat de twee vogelsoorten daadwerkelijk in het nieuwe leefgebied foerageren – of in ieder geval, als second best oplossing, in dit nieuwe gebied kunnen foerageren, voordat de uitbreiding van het recreatieterrein zal kunnen plaatsvinden. Anders kan niet eenvoudig sprake zijn van een echte mitigerende maatregel; dan zal het negatieve effecten van verlies van leefgebied door de uitbreiding niet worden verminderd of voorkomen doordat de vogels kunnen uitwijken naar nieuw geschikt leefgebied in het Natura 2000-gebied. Dit nieuwe leefgebied bestaat in zo’n situatie immers nog niet. Uit de uitspraak van 14 oktober jl. volgt (r.o. 5.8) dat de nieuwe natuurwaarden (om, zo neem ik aan, een ander gebied als leefgebied te kunnen aanmerken) reeds waren ontwikkeld. Niet wordt echter duidelijk of het gebied ook al daadwerkelijk de functie als (nieuw) leefgebied had verkregen.

9. Met deze twee uitspraken is het verschil tussen mitigatie en compensatie dus weer verder verhelderd. Al met al is zo langzaamaan een situatie ontstaan die ook voor de praktijk goed toepasbaar is. Dat laat onverlet dat er vraagtekens bij de, soms toch wat rigide benadering tussen compensatie en mitigatie kunnen worden gesteld. Vraagtekens die ik al eerder heb geplaatst (zie “Nbw-toestemming zonder ADC-toets na het arrest Briels: feit of fictie?” in JFf 2015/83) – en die er, in essentie, op neerkomen waarom niet iedere maatregel die in een Natura 2000-gebied wordt getroffen vanwege effecten in dit Natura 2000-gebied, als mitigatie kunnen worden aangemerkt. Waarom zou bijvoorbeeld op detailniveau in een Natura 2000-gebied per locatie van een habitattype nagegaan moeten worden of sprake is van mitigatie of compensatie? De instandhoudingsdoelstellingen gelden toch per Natura 2000-gebied, en niet per m2 (of andere oppervlaktemaat) in een Natura 2000-gebied? De huidige benadering verhindert een initiatiefnemer een project uit te voeren waarbij op een bepaalde locatie in een Natura 2000-gebied een habitattype verloren gaat, ook als dit habitattype op een andere locatie in het Natura 2000-gebied weer wordt gerealiseerd (al dan niet door kwaliteitsverbetering). Uiteraard, van belang is daarbij dat het positieve effect van de beoogde maatregel daadwerkelijk zal optreden. Onzekerheid over dit positieve effect kan daarbij m.i. echter – anders dan het HvJ in het arrest Briels en daarmee ook de ABRvS als argument noemt – niet doorslaggevend zijn voor de vraag of een bepaalde maatregel mitigerend of compenserend is. Dat is immers ook een belangrijk aandachtspunt bij de maatregelen waarvan de ABRvS aanneemt dat ze wél mitigerend zijn. Bij het realiseren van nieuw broedgebied buiten een Natura 2000-gebied, maatregelen in een Natura 2000-gebied waarmee stikstof uit het ecosysteem wordt gehaald en een toename van stikstof vanwege een nieuw project niet leidt tot negatieve effecten of bij het realiseren van nieuw leefgebied in een Natura 2000-gebied moet uiteraard evenzo vooraf vaststaan dát het beoogde positieve effect zal optreden.

10. Maar goed, de ABRvS kan hier niet anders dan het arrest Briels volgen. Voor een verandering in deze benadering kan dan alleen op Europees niveau worden gekozen. Wellicht dat de fitness check van de Vogel- en Habitatrichtlijn, die nu in opdracht van de Europese commissie wordt uitgevoerd, hier nog een rol zou kunnen spelen. Voor de praktijk zou dat aan te bevelen zijn!

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….
Parlementaire geschiedenis Wet ruimtelijke ordening
N.S.J. Koeman, A. ten Veen, J.R. van Angeren, D.S.P. Fransen & Marieke Kaajan schreven het boek Parlementaire…