ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 09-04-2015

Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels

Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie.

Marieke Kaajan schreef in instructieve verzamelnoot onder een aantal uitspraken van de ABRvS waarin het verschil tussen mitigatie en compensatie aan de orde kwam. Het betreft ABRvS 24 december 2014, 201202327 resp. 201300125 en ABRvS 11 februari 2015, nr. 201401736. Onderstaande noot verscheen in Milieu en Recht 2015, nr. 52-54.

1.         Deze drie uitspraken verdienen een gezamenlijke noot, nu zij betrekking hebben op de toepassing van het arrest-Briels (HvJ EU 15 mei 2014, C-251/12, ECLI:EU:C:2014:330). Met dit arrest gaf het Hof van Justitie antwoord op de door de ABRvS in het kader van het Tracébesluit A2 Den Bosch-Eindhoven gestelde prejudiciële vragen waarmee het onderscheid tussen mitigatie en compensatie zou moeten worden opgehelderd. De antwoorden op deze vragen hadden uiteindelijk geen gevolg voor de uitkomst van de procedure waarin de vragen hadden gesteld. Maar, zoals gebruikelijk, zijn veel andere zaken aangehouden in afwachting van de prejudiciële procedure. Dat gold ook voor deze drie uitspraken, met alle negatieve consequenties van dien.

2.         Het arrest Briels ging, kort gezegd, over de vraag of het ontwikkelen van nieuw areaal van het habitattype blauwgrasland in een Natura 2000-gebied omdat het bestaande areaal blauwgrasland werd aangetast, moest worden beschouwd als mitigatie of compensatie. Het HvJ concludeerde, samengevat, dat dit een compenserende maatregel was omdat hiermee de eventuele schadelijke gevolgen vanwege het project niet zouden worden voorkomen of verminderd waarmee dus evenmin werd voorkomen dat het project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied zou aantasten. Uit het arrest kan worden afgeleid dat het HvJ, met het voorzorgsbeginsel in het achterhoofd, daarbij ook relevant achtte dat onzeker was of het nieuwe areaal blauwgrasland wel tijdig van voldoende kwaliteit zou zijn.

3.         Sleutelwoorden van dit arrest zijn dat het in die procedure ging om (i) aantasting van een habitattype, (ii) in een Natura 2000-gebied en dat (iii) de compenserende maatregelen elders in dit Natura 2000-gebied zouden worden gerealiseerd. Op basis van deze criteria kon de ABRvS vervolgens in de procedure inzake het projectplan Zwakke Schakels (ABRvS 29 oktober 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3884) concluderen dat in die procedure juist geen sprake was van compenserende maatregelen. Daar was relevant dat (i) het ging om gevolgen voor een vogelsoort; (ii) het project geheel buiten het Natura 2000-gebied werd uitgevoerd en geen gevolgen had voor de omvang van het leefgebied of voor de mogelijkheden van verbetering van de kwaliteit van het leefgebied in het aangewezen gebied, (iii) de gevolgen van het project verband hielden met het verdwijnen van een foerageergebied dat buiten het Natura 2000-gebied ligt en dat zal kunnen leiden tot een afname van de omvang van de populatie scholeksters waarvoor het Natura 2000-gebied is aangewezen en (iv) met de aanleg van de nieuwe foerageermogelijkheden beoogd werd deze afname van de omvang van de populatie scholekster grotendeels te voorkomen.

4.         De situatie in de drie uitspraken van 24 december 2014 resp. 11 februari 2015 is echter anders, zoals hierna zal blijken. Bij de Noordwijkse Golfclub (“NGC”) (ECLI:NL:RVS:2014:4630) ging als gevolg van het voorgenomen project (de aanleg van een nieuwe baan 1, een nieuwe driving range en aanpassing van baan 9) 1,8 ha grijze duinen, kalkrijk, definitief verloren. Voordat dit grijze duin zou worden aangetast, zouden in het plangebied locaties worden ingericht voor de realisatie van nieuw grijs duin. Dit zou gebeuren door (zie r.ov. 11.2) plaggentransplantatie met plaggen uit het terrein van de NGC resp. uit de duinen van Waternet elders binnen hetzelfde Natura 2000-gebied en door andere maatregelen (herstel door open zand laten, door maaien en begrazen en door het omzetten van duindoornstruweel naar duingrasland en het opheffen van een aantal graspaden). De ABRvS beschouwt deze maatregelen, onder verwijzing naar het Briels-arrest, niet als mitigerende maar als compenserende maatregelen. Doorslaggevend voor deze conclusie zijn de volgende elementen: (i) met een deel van het project gaat het feitelijk aanwezige areaal van ongeveer 1,8 ha grijze duinen in het werkgebied van de aan te leggen nieuwe baan definitief verloren; (ii) de voorgenomen maatregelen zijn niet gericht op het voorkomen of verminderen van de schadelijke gevolgen voor het Natura 2000-gebied die rechtstreeks uit het project voortvloeien. Deze schadelijke gevolgen ontstaan door het verwijderen van 1,8 ha grijze duinen; terwijl (iii) die schadelijke gevolgen niet worden weggenomen door de voorgenomen maatregelen. Aldus concludeert de ABRvS (iv) dat de maatregelen daarmee gericht zijn op het tot ontwikkeling brengen van een nieuw areaal habitattype op een nieuwe locatie.

5.         In de procedure over de kustversterking bij Renesse (ECLI:NL:RVS:2014:4632) kwam de ABRvS tot dezelfde conclusie. Het betrof hier werkzaamheden ter versterking van de kust aan het Noorderstrand in het Natura 2000-gebied, bestaande uit het verhogen van het duin met ongeveer 220.000 m3 zand. Als gevolg van deze bedekking met zand zou een deel van het habitattype grijze duinen, kalkarm, verloren gaan. Om te voorkomen dat een aantasting van dit habitattype zou plaatsvinden, werd een aantal maatregelen voorgesteld. Een van deze maatregelen betrof het plaggen van de locatie waarop het zand zou worden gestort, waarna deze plaggen vervolgens direct overgebracht werden naar een nieuwe locatie op korte afstand, direct grenzend aan de locatie van hetzelfde habitattype. Daarmee zou worden voorkomen dat de 300 m2 aan te bedekken oppervlakte van dit habitattype grijze duinen niet verloren zou gaan. Ook deze maatregel werd, aldus de ABRvS, echter ten onrechte als mitigerende maatregel gekwalificeerd. Voor deze conclusie acht de ABRvS relevant dat (i) de aantasting van de natuurlijke kenmerken van het gebied ontstaan door het bedekken van ongeveer 300 m2 van het prioritaire habitattype grijze duinen, kalkarm, met zand; (ii) dat dit niet anders wordt door voor het tot ontwikkeling brengen van het habitattype plaggen worden gebruikt van het deel van het areaal dat met zand wordt gebracht, aangezien hiermee niet ongedaan wordt gemaakt dat een deel van het feitelijk bestaande areaal verloren gaat. Daarmee (iii) ziet de maatregel om plaggen over te brengen niet op het voorkomen of verminderen van schadelijke gevolgen die rechtstreeks uit het project voortvloeien maar bevordert het dat op een andere locatie, grenzend aan het bestaande areaal, hetzelfde habitattype tot ontwikkeling wordt gebracht. De redenering van de ABRvS is hiermee nagenoeg gelijk aan die bij de NGC.

6.         Dat de ABRvS een (erg) strikte beoordeling hanteert, blijkt ook uit het vervolg van de uitspraak. De bedekking met zand zou ook leiden tot het verloren gaan van het habitattype duindoornstruwelen. In de natuurtoets was echter gesteld dat slechts sprake zou zijn van een tijdelijke aantasting. Voorzien was immers in maatregelen om deze aantasting te voorkomen. De verhoging van het duin – over een lengte van 1200 meter – was opgedeeld in trajecten van 300 meter. Op het eerste traject zou de humeuze toplaag worden verwijderd met de vegetatie; de toplaag met te behouden planten zou in depot worden verplaatst. Na aanvulling van het zand, zou vervolgens van het tweede traject de humeuze toplaag worden verwijderd met de vegetatie. De toplaag met de te behouden planten zou op het eerste traject worden geplaatst. Waar nodig zou tegelijkertijd aanvullende vegetatie worden gepland en zou monitoring plaatsvinden. Maar ook dit pakket aan maatregelen kwalificeert niet als mitigatie omdat de maatregelen “niet zien op het voorkomen of verminderen van de schadelijke gevolgen die rechtstreeks uit het project voortvloeien, maar bevorderen dat dit habitattype na ophoging van het duin met zand opnieuw tot ontwikkeling wordt gebracht. Immers, de aantasting van de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied ontstaat door het bedekken van het habitattype duindoornstruwelen (H2160) met zand over een lengte van 1200 meter.”

7.         Ten slotte de tussenuitspraak van de ABRvS van 11 februari 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:345), inzake het projectplan IJsseldelta-Zuid. Dit projectplan en bijbehorende uitvoeringsbesluiten voorzien in de aanleg en inrichting van een hoogwatergeul (met bijbehorende dam) en de ontwikkeling van een nieuw natuurgebied ten noorden en ten zuiden van deze geul. Als gevolg van deze ontwikkelingen zou 4,1 ha leefgebied van de roerdomp en de grote karekiet verloren gaan – vogelsoorten waarmee het, ook blijkens de passende beoordeling, niet goed zou gaan, gelet op de negatieve trend en de omstandigheid dat de instandhoudingsdoelstelling niet wordt gehaald. Bij de inrichting van het nieuwe natuurgebied zou hiermee rekening worden gehouden; er was voorzien in de gefaseerde ontwikkeling van ruim 42 ha nieuw rietmoeras. Voordat een aanvang zou worden genomen met de werkzaamheden die leiden tot een aantasting van het bestaande rietmoeras diende het vervangende rietmoeras functioneel te zijn. Daarmee zou de draagkracht van het Natura 2000-gebied voor de twee broedvogelsoorten per saldo gelijk blijven of toenemen.

8.         In de passende beoordeling was de ontwikkeling van het nieuwe rietmoeras als mitigerende maatregel aangemerkt. De ABRvS gaat echter niet in deze conclusie mee en acht daarbij relevant dat “de aantasting van het bestaande broed- en leefgebied plaatsvindt binnen het Natura 2000-gebied, terwijl de beoogde beschermingsmaatregel betrekking heeft op gronden buiten het Natura 2000-gebied.” Deze zaak verschilt daarmee van de eerdere twee uitspraken. Niet alleen gaat het bij het Projectplan IJsseldelta-Zuid om een aantasting van vogelsoorten, maar ook wordt de “mitigerende” maatregel gerealiseerd buiten het Natura 2000-gebied. Deze procedure komt daarmee ook slechts gedeeltelijk overeen met de uitspraak inzake het Projectplan Zwakke Schakels. In die procedure ging het immers om aantasting van foerageergebied buiten het Natura 2000-gebied, met mogelijke gevolgen voor soorten waarvoor het Natura 2000-gebied was aangewezen. De aantasting werd vervolgens gemitigeerd met maatregelen die eveneens buiten het Natura 2000-gebied werden getroffen.

9.         Wat leren deze uitspraken ons nou? M.i. kunnen de volgende conclusies worden getrokken: (i) als een project leidt tot aantasting van een habitattype – in de zin dat een deel van dit habitattype feitelijk verdwijnt – zijn maatregelen die zijn verbonden aan het project en die op een andere locatie dan waar de verdwijning van dit habitattype plaatsvindt worden getroffen altijd compenserende maatregelen. Positieve en negatieve gevolgen per habitattype in een Natura 2000-gebied kunnen daarbij niet verrekend worden (aldus de ABRvS in een andere uitspraak van 24 december 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4672) ; (ii) als sprake is van aantasting van vogelsoorten bepaalt de locatie waar het effect optreedt, of de maatregelen die gericht zijn op het voorkomen of verminderen van dit effect, of sprake is van mitigatie dan wel compensatie. Treedt het effect op buiten het Natura 2000-gebied, dan kan dit effect – ook buiten het Natura 2000-gebied – worden gemitigeerd. Treedt het effect op binnen het Natura 2000-gebied, dan kan dit effect niet buiten het Natura 2000-gebied worden gemitigeerd.

10.       De variant waar de ABRvS zich, voor zover mij bekend, nog niet over uitgesproken heeft is die waarin een effect op een vogelsoort (bijv. aantasting van broed- en leefgebied) optreedt binnen een Natura 2000-gebied en maatregelen ter voorkoming of vermindering van dit effect ook binnen het Natura 2000-gebied worden getroffen. Zouden die maatregelen dan of mitigatie of compensatie moeten worden aangemerkt? Op basis van de huidige uitspraken van de ABRvS zal de conclusie m.i. dan eerder zijn dat sprake is van een compenserende dan van een mitigerende maatregel. Er vindt immers een aantasting plaats die, bijvoorbeeld door het realiseren van nieuw broed- of leefgebied, niet ongedaan gemaakt kan worden. Een dergelijke casus lijkt daarmee dus het meest op de eerste twee uitspraken (inz. de golfclub en de kustversterking bij Renesse). Ook de uitspraak over het projectplan Zwakke Schakels ondersteunt deze conclusie. In die uitspraak overweegt de ABRvS immers expliciet dat een van de redenen dat sprake was van een mitigerende maatregel was gelegen in het feit dat het project geen gevolgen had voor de omvang van het leefgebied of voor de mogelijkheden van verbetering van de kwaliteit van het leefgebied in het aangewezen gebied.

11.       Hoewel daarmee duidelijkheid is ontstaan voor een groot aantal procedures, valt aan de lijn van de ABRvS op dat hiermee wel een heel strikte benadering is gekozen. Maatregelen zullen nu in de toekomst sneller compenserend dan mitigerend zijn. Ik heb er nog wel twijfels over of dit nou een terechte benadering is. In het arrest Briels gaf het HvJ aan dat een van de redenen om een maatregel als compenserend aan te merken was, dat het positieve effect van de maatregel waarmee een vaststaand negatief effect moest worden opgeheven dan wel verminderd, onzeker zou zijn. Zou de oplossing dan wellicht ook hierin zijn gelegen – in die zin dat als het positieve effect van een dergelijke maatregel wel min of meer vast zou staan, deze maatregel dan wellicht toch als mitigerend zou kunnen worden aangemerkt? Dat zou dan weliswaar consequenties kunnen hebben voor de timing van een bepaald project – eerst moeten dan immers de (mitigerende) maatregelen worden uitgevoerd en als duidelijk is dat het beoogde effect is bereikt, kan het project zelf worden uitgevoerd – maar daarmee hoeft de ADC-toets niet te worden doorlopen. Aan de andere kant: deze waarborgen waren ook opgenomen in het projectplan IJsseldelta-Zuid en dat was kennelijk voor de ABRvS niet voldoende. Wellicht dat daar ook de locatie van de voorgenomen maatregelen een rol speelde? Maar hoe doorslaggevend is dat? Het nieuwe natuurgebied zou, zo heb ik begrepen, na voltooiing van de maatregelen aangewezen worden als Natura 2000-gebied. Had men er wellicht in die procedure beter aan gedaan om het gebied eerst onderdeel te laten zijn van bestaand Natura 2000-gebied om vervolgens de maatregelen te verrichten? Is het hier dan ook meer een timingskwestie dan een materieel probleem?

12.       Hoe moet het nou verder in deze procedures? Met de tussenuitspraak is aan het projectplan IJsseldelta-Zuid de kans gegeven om de besluiten in de stand te laten als met succes de ADC-toets kan worden doorlopen. Deze mogelijkheid kregen de andere twee projecten niet; onduidelijk is waarom. Wellicht dat de ABRvS meende dat deze toets toch geen kans van slagen zou hebben, maar dat is gissen. Het ligt niet voor de hand dat dit de reden is geweest voor het doen van een einduitspraak – in ieder geval niet bij het kustversterkingsproject in Renesse. Anders ligt dit zo op het eerste gezicht bij de plannen voor de golfclub. Het lijkt niet erg aannemelijk dat deze plannen kunnen worden gerechtvaardigd met een beroep op de aanwezigheid van dwingende redenen van groot openbaar belang.

13.       Wat als de ADC-toets niet slaagt, of als men die traject niet wil of kan doorlopen. Staat daarmee vast dat het project niet vergunbaar is? Nee, m.i. is het ook dan nog niet over en uit voor het project. De uitspraak van de ABRvS van 10 december 2014 inzake het tracébesluit A2 Den Bosch-Eindhoven biedt dan nog aanknopingspunten voor een alternatieve route. Als de (beoogd mitigerende maar feitelijk toch compenserende) maatregelen geen onlosmakelijk onderdeel zijn van het voorgenomen project, maar zouden kunnen worden beschouwd als generieke instandhoudingsmaatregelen die ook zonder dat het project wordt gerealiseerd, worden uitgevoerd, kunnen dergelijke maatregelen in de beoordeling van de gevolgen van het project worden betrokken. In dat geval doet de kwalificatie mitigatie of compensatie er niet meer toe; het gaat dan om instandhoudings- of beheermaatregelen. Het hangt echter af van de voorgenomen maatregelen of deze route gevolgd kan worden. Deels is het, zoals ik ook al in mijn noot (MenR 2015/27) bij deze uitspraak betoogd heb, een kwestie van formulering, maar er is natuurlijk wel een grens aan de geloofwaardigheid van het betoog dat bepaalde maatregelen als beheer- of instandhoudingsmaatregelen moeten worden beschouwd. Ik sluit niet uit dat de jurisprudentie zich op dit punt de komende tijd nog verder zal gaan ontwikkelen – zeker nu meer maatregelen dan voorheen als compensatie moeten worden aangemerkt en voor de vergunbaarheid van een project hetzij de ADC-toets hetzij de weg van de instandhoudings- en beheermaatregelen zal moeten worden gevolgd.


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….