Amsterdam: +31 20 737 20 66
Leeuwarden: +31 20 236 10 24

Geen vergunningplicht Wnb bij intern salderen

Annotatie ABRvS 27 januari 2021,  ECLI:NL:RVS:2021:175

Essentie

Art. 2.7 lid 2 Wnb; art. 6 lid 2 HRL
Geen vergunningplicht Wnb bij intern salderen

Samenvatting

Kort gezegd leidt de Afdeling uit die jurisprudentie van het Hof af dat op het moment waarop geen sprake meer is van de voortzetting van één en hetzelfde project beoordeeld moet worden of de wijziging van het bestaande project significante gevolgen kan hebben. De bestaande activiteit gaat door de wijziging niet in zijn geheel onder artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn vallen, zoals GLMN en MOB stellen. De wijziging van de bestaande activiteit is in dat geval het project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn, waarvan beoordeeld moet worden of die significante gevolgen kan hebben. In deze uitspraak overweegt de Afdeling verder dat zij in de rechtspraak van het Hof van Justitie geen aanknopingspunten ziet voor het oordeel dat de referentiesituatie niet betrokken mag worden bij de vraag of op grond van objectieve gegevens kan worden uitgesloten dat de wijziging van een bestaande activiteit significante gevolgen heeft. […]
De Afdeling is van oordeel dat de rechtbank in overeenstemming met de hiervoor omschreven rechtspraak heeft geoordeeld dat het college terecht is uitgegaan van de vergunde situatie zoals die geldt sinds de vergunning van 17 mei 1994 bij het bepalen van de referentiesituatie. De rechtbank heeft terecht geoordeeld dat de huidige feitelijke situatie niet van belang is bij het bepalen van de referentiesituatie. In dit geval is de referentiesituatie ontleend aan de veebezetting en stalsystemen die in 1994 vergund zijn en ziet de Wnb-aanvraag op die situatie. De stikstofdepositie neemt dus niet toe ten opzichte van de referentiesituatie. Dan is op grond van objectieve gegevens uitgesloten dat de aangevraagde situatie significante gevolgen heeft.

Uitspraak

ABRvS 27 januari 2021, ELIC:NL:RVS:2021:175, Wnb-vergunning voor exploitatie van een melkrundvee- en varkenshouderij, GS Limburg

Annotatie M.M. Kaajan

1. De vraag of er, na de wijziging van de Wet natuurbescherming (“Wnb”) per 1 januari 2020, nog een vergunningplicht geldt als het mechanisme van intern salderen wordt toegepast, lag al enige tijd bij de ABRVS voor. Met de uitspraak van 20 januari 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:71, M en R 2021 nr. 3) is die vraag beantwoord en in deze uitspraak, van een week later, wordt op die eerdere uitspraak voortgeborduurd. In deze noot komen beide uitspraken daarom bij elkaar aan de orde. Kort eerst even wat achtergrond.

2. Tot 1 januari 2020 kende de Wnb twee soorten vergunningen: ten eerste voor projecten waarvan significant negatieve gevolgen op voorhand niet konden worden uitgesloten (art. 2.7 lid 2 in combinatie met art. 2.7 lid 3 onder a Wnb). Deze vergunningplicht was gebaseerd op art. 6 lid 3 HRL. De tweede vergunningplicht bestond uit de zogeheten ‘verslechteringsvergunning’ (art. 2.7 lid 3 sub b Wnb). Deze vergunning was nodig voor projecten en andere handelingen die zouden kunnen leiden tot (enige) verslechtering of significante verstoring van Natura 2000-gebieden. Deze vergunningplicht was mede in de Wnb opgenomen als een manier waarmee invulling werd gegeven aan art. 6 lid 2 HRL, de verplichting om passende maatregelen te treffen om te verzekeren dat de kwaliteit van Natura 2000-gebieden niet verder verslechtert en/of significant wordt verstoord. Via deze tweede vergunningplicht werden ook bestaande activiteiten gereguleerd. Als gevolg van het PAS-arrest (ECLI:EU:C:2018:882) verdween het onderscheid tussen nieuwe projecten en nieuwe ‘andere handelingen’. In dit arrest overwoog het HvJ immers dat iedere activiteit waarvan significant negatieve effecten op Natura 2000-gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten, moet worden beschouwd als een project, terwijl voorheen alleen fysieke ingrepen in het natuurlijke milieu (en dus geen wijzigingen in het gebruik) als project kwalificeerden. Ook overwoog het HvJ in het PAS-arrest dat met de zogeheten aanschrijvingsbevoegdheid van art. 2.4 Wnb voldoende kon worden opgetreden tegen bestaande activiteiten. Kortom: voor bestaande activiteiten is een vergunningplicht niet langer noodzakelijk. E.e.a. leidde tot het vervallen van de vergunningplicht voor ‘andere handelingen’ én tot het vervallen van de verslechteringsvergunning. Sinds 1 januari 2020 bevat de Wnb dus alleen nog een vergunningplicht voor projecten met mogelijk significant negatieve gevolgen.

3. Het vervallen van de verslechteringsvergunning leidde in de Logtsebaanprocedure (ECLI:NL:RVS:2021:71) bij de ABRVS tot de vraag of er nog wel een vergunning nodig was als het mechanisme van interne saldering werd toegepast. Die procedure ging weliswaar over een verzoek tot intrekking van een natuurvergunning. Echter, als vastgesteld zou moeten worden dat er geen vergunningplicht meer bestond bij de toepassing van interne saldering, dan zou van intrekking geen sprake kunnen zijn. Vandaar dat in de Logtsebaanprocedure ook de vraag naar de vergunningplicht bij intern salderen aan de orde kwam; en deze vraag wordt in de uitspraak van 27 januari 2021 nog verder uitgewerkt. Het antwoord van de ABRVS is helder: als het mechanisme van intern salderen wordt toegepast waardoor per saldo geen toename van effecten optreedt, zijn significant negatieve effecten op voorhand uitgesloten en bestaat er, uitgaande van de wettekst van de Wnb per 1 januari 2020, geen vergunningplicht meer. Bij dat antwoord is wel een aantal aandachtspunten te benoemen.

4. Ten eerste: wat verstaat de ABRVS onder intern salderen? Het mechanisme van interne saldering kan worden toegepast bij een ‘wijziging of uitbreiding’ van een project, zoals de ABRVS ook al had overwogen in de eerste uitspraak waarin het principe van intern salderen aan de orde kwam (ABRVS 31 maart 2010, ECLI:NL:RVS:2010:BL9656). Uit de Logtsebaan-uitspraak (r.o. 17.6) kan verder impliciet worden afgeleid dat ook bij een (geheel) nieuw project op de locatie van een bestaand project, het mechanisme van intern salderen kan worden ingezet. Dat betekent dus dat bij iedere ontwikkeling of wijziging op een locatie waar al een bestaande activiteit plaatsvindt, het instrument van intern salderen kan worden toegepast. De Logtsebaanprocedure maakt daarbij duidelijk dat het resultaat telt en niet de effecten van de wijziging of uitbreiding als zodanig. Kort en goed (zie r.o. 17.5) is dus enkel van belang of, bij een wijziging of uitbreiding van een bestaande situatie, onder aan de streep (dus: bestaande activiteit die gecontinueerd wordt inclusief nieuwe situatie) geen sprake is van een toename van effecten. In die procedure werd door appellanten overigens nog gewezen op het verschil tussen ‘voortzetting van een bestaand project’ en het starten van een geheel nieuw project. Gesteld werd dat uit (Europese) jurisprudentie zou kunnen worden afgeleid dat alleen bij voortzetting van een bestaand project waarvoor al toestemming was verleend vóór de Europese referentiedatum geen nieuwe beoordeling van effecten zou hoeven plaatsvinden, maar dat voor nieuwe projecten ná de Europese referentiedatum juist wel een nieuwe beoordeling van effecten dient plaats te vinden. Zie ik het goed, dan volgt de ABRVS dit betoog wel maar leidt dat niet tot het door appellanten gewenste resultaat. De ABRVS stelt immers dat weliswaar voor die nieuwe projecten een nieuwe beoordeling moet plaatsvinden, maar dat de (Europese) rechtspraak er niet aan in de weg staat dat bij die beoordeling rekening wordt gehouden met effecten die al waren toegestaan in de referentiesituatie. Die redenering lijkt gebaseerd op de ratio van de (Europese) rechtspraak dat een effect dat reeds mocht worden veroorzaakt op de Europese referentiedatum, nadien mag worden gecontinueerd. Dat daarbij niet relevant is door welke activiteit dit effect wordt veroorzaakt, acht ik verdedigbaar.

5. Dat leidt tot een tweede vraag: voor welke effecten kan interne saldering plaatsvinden? De uitspraken die tot nu toe door de ABRVS zijn gewezen, gaan over de effecten van stikstofdepositie. Als per saldo een toename van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden kan worden uitgesloten bij een wijziging of uitbreiding van een bestaande situatie, zijn significant negatieve effecten op voorhand uitgesloten en bestaat er geen Wnb-vergunningplicht. Dat er, voor zover mij bekend, geen uitspraken zijn waarbij (interne) saldering van andersoortige effecten aan de orde zijn, betekent m.i. dan ook niet dat interne saldering met andere effecten dan stikstofdepositie niet mogelijk zou zijn. Voor de juridische aanvaardbaarheid van interne saldering is het soort effecten op Natura 2000-gebieden immers niet relevant.

6. Ook de volgende vraag is relevant: met welk recht kan gesaldeerd worden? Interne saldering kan plaatsvinden met een ‘toestemming in de referentiesituatie’. Daaronder verstaat de ABRVS een milieuvergunning die gold op de Europese referentiedatum (dus: het moment waarop de gebiedsbescherming van de HRL van kracht werd), voor zover nadien gecontinueerd. De referentiesituatie kan ook worden ontleend aan een geldende natuurvergunning. Voor zover een eerder verleende milieu- of natuurvergunning is vervallen, kan deze toestemming niet dienen als onderbouwing van de referentiesituatie. De uitspraak van 27 januari laat daarbij zien dat het niet relevant is of de vergunde situatie volledig gerealiseerd is. Dat had de ABRVS al eerder, in de uitspraak inzake Logistiek Park Moerdijk (d.d. 30 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2318) overwogen in een procedure waar het mechanisme van extern salderen werd toegepast, maar is nu dus ook bevestigd voor een situatie waarbij interne saldering wordt toegepast. Hierbij past overigens één kanttekening: de provinciale beleidsregels bevatten op dit punt een beperking op de salderingsmogelijkheden die volgens de ABRVS zijn toegestaan. Op grond van deze beleidsregels kan saldering alleen plaatsvinden met de ‘feitelijk gerealiseerde’ capaciteit, waardoor mogelijkerwijs met een deel van de vergunde ruimte geen saldering kan plaatsvinden. Dat dit aspect in de uitspraak van 27 januari jl. niet aan de orde komt, maar de ABRVS daarentegen simpelweg accepteert dat saldering plaatsvindt met een milieuvergunning terwijl de vergunde activiteiten feitelijk niet worden verricht, komt omdat de provinciale beleidsregels pas in 2019 zijn vastgesteld en in de uitspraak van 27 januari jl. een besluit uit 2017 voorligt.

7. Consequentie van de uitspraak is daarmee dus ook dat door toepassing van het mechanisme van interne saldering, feitelijk een toename van stikstofdepositie (of andere effecten) zou kunnen optreden. Immers, als niet relevant is of een vergunde situatie ook daadwerkelijk aanwezig is, maar de vergunde rechten ingezet kunnen voor een nieuwe activiteit op dezelfde locatie en deze nieuwe activiteit wel wordt gerealiseerd, zal de belasting op een Natura 20000-gebied toenemen. Het verbaast dan ook niet erg dat in de procedure die heeft geleid tot de uitspraak van 27 januari jl. door appellanten nog wordt aangevoerd dat in een dergelijke situatie vergunningverlening in strijd zou zijn met art. 6 lid 2 HRL. In dit artikel is de verplichting neergelegd voor lidstaten om verdere verslechtering en significante verstoring van Natura 2000-gebieden te voorkomen. In de uitspraak van 27 januari jl. kon de ABRVS nog zich over die vraag buigen omdat tijdens verlening van de bestreden vergunning nog de verslechteringsvergunning in de Wnb was opgenomen. De ABRVS volgt het betoog van appellanten niet en overweegt dat er weliswaar een bevoegdheid bestaat om beleid te voeren dat een vergunning slechts wordt verleend indien maatregelen worden getroffen om verdere reductie van stikstofdepositie te bewerkstelligen, maar dat daartoe geen verplichting bestaat. Ten tijde van het bestreden besluit bestond dergelijk beleid niet; dit beleid is pas na het vervallen van het PAS tot stand gekomen, in de provinciale beleidsregels over intern en extern salderen.

8. De uitspraken over interne saldering hebben echter directe consequenties voor die provinciale beleidsregels en dus ook voor de mate waarin GS nog ‘sturing’ kunnen geven aan de inzet van het instrument van interne saldering. Zonder een vergunningplicht bestaat er ook geen bevoegdheid voor beleidsregels ter invulling van een vergunningplicht. Anders gezegd: de beperking in het provinciale beleid die (mede) betrekking had op de mogelijkheden van interne salderen, kan sinds de Logtsebaan-uitspraak niet meer worden toegepast. Dat betekent dus dat sinds die datum (of eigenlijk, met terugwerkende kracht sinds 1 januari 2020) interne saldering kan plaatsvinden met het volledig vergunde recht. Ook is een gevolg van deze uitspraak dat intrekking van een vergunning die via interne saldering is verleend, niet bij wijze van passende maatregel kan plaatsvinden; als er geen vergunning (meer) bestaat, kan deze immers ook niet worden ingetrokken. Tegen een bestaande situatie (die niet meer vergunningplicht is) kan dan nog alleen worden opgetreden met toepassing van de bevoegdheden uit art. 2.4 Wnb.

9. De consequenties van de uitspraken over interne saldering voor de praktijk zijn groot. Het vervallen van de vergunningplicht leidt er, binnen de huidige kaders van de Wnb, toe dat met name indirect kan worden opgetreden tegen een nieuwe activiteit waarbij het mechanisme van interne saldering wordt toegepast, te weten in het kader van een handhavingsprocedure waarbij wordt vastgesteld dat een gewijzigde situatie leidt tot grotere of andere effecten dan voorheen toegestaan. Is voor deze wijziging een omgevingsvergunning nodig, dan vindt de toetsing op dit punt voorafgaand aan het realiseren van een wijziging plaats, namelijk bij de vraag of er ook een vvgb-natuur nodig is. Deze vvgb-natuur is immers niet vereist als het mechanisme van interne saldering correcte wordt toegepast. Deze koppeling tussen de omgevingsvergunning en de natuurtoestemming verdwijnt echter met inwerkingtreding van de Omgevingswet. Daarnaast zijn lang niet alle nieuwe activiteiten omgevingsvergunningplichtig. Een optie is ook het systeem van de positieve weigering waarmee enige vorm van rechtszekerheid kan worden voor een initiatiefnemer en voor derden; maar dat systeem is afhankelijk van de mate waarin een initiatiefnemer bereid is een eigenlijk overbodige aanvraag om een Wnb-vergunning in te dienen. Resteert de mogelijkheid voor GS om via art. 2.4 Wnb – de zogeheten aanschrijvingsbevoegdheid – nieuwe activiteiten te reguleren, bijvoorbeeld door in een verordening of bij afzonderlijk besluit te bepalen dat een nieuwe activiteit alleen mag worden verricht nadat is vastgesteld dat per saldo geen toename van effecten optreedt. Een andere optie is de (her)introductie van een vergunningplicht voor intern salderen, bijvoorbeeld de vorm van een “natuurneutrale” wijziging. Hoewel het immers op het eerste gezicht voor, met name, initiatiefnemers mogelijk prettig lijkt dat bij interne saldering geen Wnb-vergunning meer nodig is, kan dit in de praktijk tot allerlei onwenselijke discussie leiden die zich dan met name voordoen zodra deze nieuwe activiteit is gerealiseerd. Dat geldt eens te meer voor de rechtszekerheid van derden die ook meer gebaat zullen zijn met een vergunningplicht. Tot slot een laatste opmerking: de uitspraken over het vervallen van de vergunningplicht gelden alleen als het instrument van intern salderen wordt toegepast, en niet als een nieuwe activiteit mogelijk wordt gemaakt door middel van externe saldering. Externe saldering – het wegnemen van stikstofeffecten van een activiteit op een andere locatie – is een vorm van mitigatie waarvan het voordeel alleen een passende beoordeling meegenomen kan worden. Dat betekent dat bij externe saldering altijd een Wnb-vergunningplicht bestaat.


Gerelateerd

Noodzaak vvgb-natuur vanwege vervallen PAS; herstelmogelijkheden na verlening Wabo-besluit.
Marieke Kaajan schreef een annotatie bij ABRvS 9 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2935 in M en R…
5 km-afkap in AERIUS Calculator bij verkeersbewegingen ViA15
Annotatie M.M. Kaajan ABRvS 20 januari 2021,  ECLI:NL:RVS:2021:105
Ontheffing soortenbescherming voor het bevaarbaar maken en heropenen van het Hoofdpolderkanaal
Fleur Onrust schreef een annotatie bij ABRvS 2 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2091 in M en R 2020/92….
Toetsing van het bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2012 aan de Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een annotatie bij ABRvS 9 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2170 in OGR 2020/207. 1….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
In het tweede deel van de jaarlijkse terugkerende Kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Marieke Kaajan en Fleur…
Relativiteit bij het MER: deelaspecten van het milieuonderzoek
Erwin schreef een noot onder ABRvS 18 maar 2020, ECLI:NL:RVS:2020:801 in M en R 2020/49….
De Habitatrichtlijn en de grote boze wolf
Fleur Onrust schreef een annotatie bij HvJ EU 11 juni 2020, ECLI:EU:C:2020:458 in OGR 2020/149….
Actualiteiten bescherming Natura 2000-gebieden 2019/2020
Marieke Kaajan schreef een artikel in M en R 2020/41 over de ontwikkelingen in de rechtspraak, het…
Het dubbele toetsingsmoment van de Wnb; bij vaststelling plan én uitvoering concrete activiteit.
Marieke Kaajan schreef een annotatie bij Rb. Noord-Holland 25 maart 2020, ECLI:NL:RBNHO:2020:2186 in M en…
Aanleg rieteilanden en rietkraag is een beschermingsmaatregel waarmee in de passende beoordeling rekening mag worden gehouden
Marieke schreef een noot onder ABRvS 24 december 2019, ECLI:NL:RVS:2019:4360 in M en R 2020/10…
De effecten van ontwikkelingsmogelijkheden in het bestemmingsplan op Natura-2000 gebieden.
Marieke Kaajan schreef een annotatie bij ABRvS 22 januari 2021, ECLI:NL:RVS:2020:212 in OGR 2020/9. 1….
Programma Aanpak Stikstof; Uitzondering vergunningplicht weiden van vee/bemesten van gronden
Marieke schreef een noot onder ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1604 in M en R 2019/83…
De ADC-toets centraal
Derek schreef een noot bij ABRvS 24 juli 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2560 in JM 2019/156, afl. 11,…
Eisen passende beoordeling voor een programma (PAS).
Marieke schreef een noot onder ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603 in M en R 2019/68…
Actualiteiten Natuurbeschermingsrecht 2018/2019
Marieke schreef een artikel in M en R 2019/88 over de actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2019 – Soortenbescherming (deel 2)
Marieke en Fleur schreven een kroniek over de ontwikkelingen van het natuurbeschermingsrecht inzake soortenbescherming in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2019 – Gebiedsbescherming (deel 1)
Marieke en Fleur schreven een kroniek over de ontwikkelingen van het natuurbeschermingsrecht in 2019 in…
Het PAS-arrest; en nu?
Marieke schreef een artikel in M en R 2019/18 over de gevolgen van het PAS-arrest….
Beperkingen AERIUS Calculator
Marieke Kaajan schreef een annotatie bij ABRvS 27 februari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:619 in OGR 2019/108. 1….
Gevolgen PAS-uitspraak voor passende beoordelingen: wanneer met welke maatregelen rekening te houden
Erwin Noordover schreef een noot bij ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603 in OGR 2019.  1. De…
Voor andere bevredigende oplossing Wnb-ontheffing gebruik maken van milieueffectrapportage en beoordeling bestemmingsplan
Annotatie ABRvS 8 mei 2019,  ECLI:NL:RVS:2019:1491, M en R 2019/78
Welke gegevens moeten ter inzage worden gelegd? ADC-toets Wnb
Marieke schreef een noot bij ABRvS 18 juli 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2454 in M en R 2018/124. …
Besluitbegrip. Besluit tot goedkeuring van een faunabeheerplan. Vaststelling faunabeheerplan.
M. Bauman, D. Sietses & J.V. van Ophen schreven een noot onder ABRvS 20 maart…
Lucht boven Natura 2000-gebied onderdeel van het gebied?
Marieke scheef een noot bij Rb. Den Haag 7 maart 2018, ECLI:NL:RBDHA:2018:2665 in M en…
Ten onrechte aanvraag omgevingsvergunning buiten behandeling gelaten wegens ontbreken ecologische quickscan
Annotatie ABRvS 13 maart 2019, ECLI:NL:RVS:2019:815, M en R 2019/47
Bestemmingsplanregeling; verzekeren dat een passende beoordeling niet is vereist
Marieke scheef een noot bij ABRvS 20 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3530 in M en R 2018/42. …
Het verschil tussen ‘mitigerende’ en ‘compenserende’ maatregelen
Marieke schreef een noot bij HvJ EU 25 juli 2018, ECLI:EU:C:2018:593 in M en R…
Randvoorwaarden PAS – arrest HvJ
Met het arrest van het Hof van Justitie van 7 november 2018 (over de Programmatische…
Randvoorwaarden voor verkleining van een reeds aangewezen Natura 2000-gebied
Marieke schreef een noot bij HvJ EU 19 oktober 2017, ECLI:EU:C:2017:774 (Vereniging Hoekschewaards Landschap) in…
Windpark De Drentse Monden en Oostermoer: Ontvankelijkheid, participatie, draagvlak.
D. Sietses & H.D. Tolsma schreven een noot bij ABRvS 21 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:616 in…
Actualiteiten Natuurbeschermingsrecht 2018
Marieke schreef een artikel over hetgeen zij besprak tijdens haar presentatie op de Actualiteitendag van…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2018/62…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2018/49…
Gebruik van een eerder verrichte passende beoordeling bij een nieuw bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een annotatie bij ABRvS 11 april 2018, ECLI:NL:RVS:2018:1185 in OGR 2018/109. 1….
Belanghebbendheid bij een ontheffing voor een windpark
Erwin Noordover en Neeltje Walgemoed schreven een noot onder ABRvS 24 januari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:168, BR…
Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Windturbines en ecologie: soortenbescherming (II)
Erwin Noordover en Neeltje Walgemoed schreven ‘Windturbines en ecologie: soortenbescherming (ii)’, Nederlands Tijdschrift voor Energierecht,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Windturbines en Ecologie: Gebiedsbescherming (I)
Erwin Noordover schreef ‘Windturbines en Ecologie: Gebiedsbescherming’, Nederlands Tijdschrift voor Energierecht, 2016, nr. 1.
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Instemmingsbesluit geen plan uit artikel 19j Natuurbeschermingswet 1998
Annotatie Kevelam en Soppe ABRvS 18 november 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3578, M en R 2016/63
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
De programmatische aanpak stikstof: komt de PAS van pas?
D. Sietses & A. Drahmann schreven een artikel in BR 2015/48, afl. 6 over de…
Achterwege laten plan-mer-plicht bestemmingsplan ingeval van vergunning Natuurbeschermingswet 1998 met passende beoordeling
Annotatie Soppe ABRvS 15 april 2015, ECLI:NL:RVS:2015:1161, M en R 2015/105
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Nieuw habitat geen mitigerende maar compenserende maatregel
Annotatie Soppe HvJ EU 15 mei 2014, ECLI:EU:C:2014:330, TBR 2014/154
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Hanteren drempelwaarde 0,051 mol/ha/jaar bij vergunning Natuurbeschermingswet 1998 niet aanvaard
Annotatie Soppe ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207, AB 2014/164
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan en Erwin Noordover schreven een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz….
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Projectbesluit artikel 3.10 Wro geen plan in zin van artikel 19j Natuurbeschermingswet 1998
Annotatie Soppe Rb Noord-Holland 15 augustus 2013, ECLI:NL:RBNHO:2013:7078, M en R 2014/28
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Toegestane situatie op de peildatum vormt referentiesituatie voor passende beoordeling voor plannen
Annotatie Soppe ABRvS 1 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9083, M en R 2013/97
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….