ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 09-04-2015

Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie

Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van mitigatie dan wel compensatie.

De uitspraak van de ABRvS van 29 oktober 2014 betrof, onder andere, de vraag of de ontwikkeling van nieuw foerageergebied buiten een Natura 2000-gebied, vanwege mogelijke effecten op vogelsoorten waavoor dit Natura 2000-gebied was aangewezen, als mitigatie dan wel compensatie in de zin van de Natuurbeschermingswet moet worden aangemerkt. Bij deze uitspraak schreef Marieke Kaajan onderstaande noot, gepubliceerd in Milieu en Recht 2015/36.

1.         Bij toepassing van de Nbw kan een onderscheid gemaakt worden tussen mitigerende en compenserende maatregelen, welke maatregelen sinds de uitspraak van het HvJ EU van 15 mei 2014 (C-521/12) aangeduid kunnen worden als beschermingsmaatregelen. Met het positieve effect van mitigerende maatregelen kan, als bekend mag worden verondersteld, rekening worden gehouden in de passende beoordeling. De maatregelen kunnen zo dus een onderdeel zijn van de conclusie in de passende beoordeling dat aantasting van de natuurlijke kenmerken met zekerheid is uitgesloten. Op basis van die conclusie kan vervolgens een vergunning worden verleend of kan een plan worden vastgesteld.

2.         In onderhavige uitspraak ging het om de goedkeuring door GS van een projectplan van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier voor de versterking van de primaire waterkering Zwakke Schakels Noord-Holland in de gemeente Bergen en de gemeente Schagen. Door een aantal appellanten werd aangevoerd dat vanwege het project foerageergebied van een aantal vogelsoorten zou verdwijnen, als gevolg waarvan de populaties van deze vogelsoorten in het Natura 2000-gebied “Waddenzee” zouden worden aangetast. In dat verband is ten eerste van belang dat de ABRvS – terecht – opmerkt dat alleen de vogels die een relatie hebben met dit Natura 2000-gebied bescherming genieten onder de Nbw. Voor zover het project (negatieve) gevolgen zal hebben met vogels die geen relatie hebben met een Natura 2000-gebied, is mogelijk een ontheffing op grond van de Ffw nodig, voor zover deze wet van toepassing is. Dat is op zichzelf een logische constatering, maar gelet op het feit dat dit argument in de praktijk vaker aangevoerd wordt, het vermelden waard.

3.         Voor de vogelsoorten die wel op grond van de Nbw zijn beschermd, is het volgende van belang. Uitvoering van het projectplan zou hoogstens leiden tot verlies aan foerageergebied dat buiten het Natura 2000-gebied “Waddenzee” is gelegen. Door GS werd evenwel aangevoerd dat in de Waddenzee voldoende voedselaanbod beschikbaar is om het verlies aan foerageergebied vanwege het projectplan op te vangen. Aanvullende maatregelen zijn hierdoor in beginsel niet nodig; dergelijke maatregelen zijn ook niet in de vergunning voorgeschreven. Alleen als uitgegaan zou worden van een “worst case”-scenario, waarin het voedselaanbod in de Waddenzee onvoldoende zou zijn om het verlies aan foerageergebied vanwege het project op te vangen, zijn nadere maatregelen nodig. In het projectbesluit is met het oog op dit scenario voorzien in het treffen van maatregelen die zorgen voor extra voedsel voor de scholekster en de steenloper. Deze maatregelen bestaan uit kwaliteitsverbetering van 31 strandhoofden, verhoging van een stortberm en het inrichten van nieuwe hoogwatervluchtplaatsen. Met deze maatregelen zullen geen significante effecten optreden.

4.         Voor wat betreft de steenloper komt de ABRvS tot de conclusie dat GS terecht (en dus zonder de voorgenomen maatregelen hierbij te betrekken) hebben geoordeeld dat significant negatieve effecten zijn uitgesloten. Dezelfde door GS getrokken conclusie ten aanzien van de scholekster wordt echter door de ABRvS niet gedeeld. Dat betekent dat voor zover het de scholekster betreft, een nadere beschouwing van de getroffen maatregelen relevant is. Beoordeeld dient te worden of deze maatregelen voldoende zijn om aantasting van de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied “Waddenzee” te voorkomen.

5.         Daarbij is ten eerste van belang te realiseren dat deze maatregelen pas na enkele jaren maximaal effect zouden hebben. Worst-case zou ervan uit moeten worden gegaan dat de maatregelen direct na aanleg nog niet functioneren, waardoor er een tijdelijke vermindering van de draagkracht voor de populatie scholeksters van de Waddenzee zal optreden. Op lange termijn is echter voldoende voedsel beschikbaar om het beoogde effect op de draagkracht voor de Waddenzee-populatie te herstellen, waardoor de populatie zich kan herstellen tot het hierbij behorende niveau, aldus de passende beoordeling. Na deze constatering komt de ABRvS toe aan de vraag hoe deze maatregelen gekwalificeerd moeten worden. Daarbij verwijst de ABRvS – uiteraard – naar het reeds genoemde arrest van het Hof van Justitie van 15 mei 2014, waarin het HvJ EU de door de ABRvS gestelde prejudiciële vragen met betrekking tot de aanleg van de A2 beantwoordde. In dit arrest heeft het HvJ EU nog eens bevestigd dat beschermingsmaatregelen “waarmee wordt beoogd eventuele schadelijke gevolgen die rechtstreeks uit het project voortvloeien, te voorkomen of te verminderen, ten einde ervoor te zorgen dat het betrokken project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet aantast” mogen worden betrokken in de passende beoordeling. Dit zijn, met andere woorden, mitigerende maatregelen.

6.         De ABRvS concludeert dat in dit geval sprake is van dergelijke beschermings- en dus mitigerende maatregelen. Een aantal aspecten acht de ABRvS daarvoor relevant, te weten (i) het gaat in casu niet over een aantasting van een natuurlijke habitat waarvoor een Natura 2000-gebied is aangewezen, maar om gevolgen voor een vogelsoort; (ii) het project wordt geheel buiten het Natura 2000-gebied uitgevoerd en heeft geen gevolgen voor de omvang van het leefgebied of voor de mogelijkheden van verbetering van de kwaliteit van het leefgebied in het aangewezen gebied; (iii) de gevolgen van het project houden verband met het verdwijnen van een foerageergebied dat buiten het Natura 2000-gebied ligt en dat zal kunnen leiden tot een afname van de omvang van de populatie scholeksters waarvoor het Natura 2000-gebied is aangewezen; en (iv) met de aanleg van de nieuwe foerageermogelijkheden wordt beoogd deze afname van de omvang van de populatie scholekster grotendeels te voorkomen.

7.         Kernelementen van de redenering van de ABRvS zijn dus dat het gaat om aantasting van vogelsoorten, dat deze aantasting niet in het Natura 2000-gebied plaatsvindt maar daarbuiten, met hooguit mogelijke gevolgen voor de vogelsoort waarvoor het Natura 2000-gebied is aangewezen en dat de maatregelen een negatief effect beogen te voorkomen. De redenering van de ABRvS vertoont daarmee gelijkenis met de IJburg-uitspraak (ABRvS 21 juli 2010, 200902644/1/R2), waarin de ABRvS ook al, zij het op basis van een niet erg zichtbare redenering, concludeerde dat de aanleg van mosselbanken buiten een Natura 2000-gebied moest worden beschouwd als een maatregel die in de passende beoordeling kon worden betrokken, en dus niet als een compenserende maatregel.

8.         Verder acht de ABRvS nog van belang dat in dit geval slechts tijdelijk sprake zal zijn van een verhoogde wintersterfte (r.ov. 24.4.3.7.). Deze tijdelijke verhoogde wintersterfte zou, aldus de passende beoordeling, weer worden hersteld na effectuering van de maatregelen, zodat e.e.a. niet zou leiden tot een permanente verlaging van de populatie (zie r.ov. 24.4.3.3.). Aanhakend bij het Sweetman-arrest (HvJ EU 11 april 2013, C-258-11), concludeert de ABRvS dat, omdat – anders dan in dat arrest – geen sprake is van een ingreep die de kenmerken van het gebied blijvend in gevaar dreigt te brengen, er dus ook om die reden geen sprake is van een aantasting van de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied. Uit het Sweetman-arrest kan inderdaad worden afgeleid dat in ieder geval bij ingrepen die de kenmerken van een Natura 2000-gebied blijvend in gevaar dreigen te brengen, sprake is van een aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied. Het tegendeel kan uit dit arrest echter niet worden afgeleid. Om ook bij tijdelijke effecten de conclusie te trekken dat uiteindelijk geen blijvende aantasting van het Natura 2000-gebied zal optreden, zal m.i. ten minste vast moeten staan dat daadwerkelijk verzekerd is dat de effecten tijdelijk zijn. Zie in die zin ook eerdere uitspraken van de ABRvS over tijdelijke effecten (ABRvS 23 februari 2011, nr. 200909575/1 en Vz. ABRvS 28 juli 2009, nr. 200903368/2). Weliswaar hadden appellanten in beroep de effectiviteit van de beschermingsmaatregelen an sich ter discussie gesteld, door hen was echter niet betwist dat het tijdelijk effect geen extra permanente verlaging van de populatie scholeksters tot gevolg zou hebben. De ABRvS komt daarmee dan ook niet toe aan een inhoudelijke beoordeling op dit punt. Dat is jammer, voor appellanten althans, want als de niet-tijdelijkheid van het effect had kunnen worden aangetoond, had de ABRvS de huidige redenering niet kunnen volhouden. Aldus kan de ABRvS nu wel erg stellig – en slechts à contrario aan de hand van het Sweetman-arrest redenerend – concluderen dat een tijdelijk effect geen aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied oplevert. Ik waag echter te betwijfelen of dit wel zo stellig in zijn algemeenheid uit het Sweetman-arrest kan worden afgeleid. Daar komt bij dat uit het arrest van 15 mei 2014 van het HvJ EU volgt dat bij de vraag naar de effectiviteit van beschermingsmaatregelen – en of deze maatregelen een bepaald effect voorkomen / verminderen dan wel compenseren – het voorzorgsbeginsel een belangrijke rol speelt. Als enige twijfel bestaat over het (beoogde) positieve resultaat van een beschermingsmaatregel, ligt daarin ook een argument besloten om deze maatregel als compenserende maatregel te kwalificeren en niet langer als mitigerende maatregel, aldus het arrest van 15 mei 2014. Ook dit aspect is daarmee m.i. relevant bij de vraag of een tijdelijk effect al dan niet kan leiden tot een aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied.

9.         De hamvraag bij de kwalificatie van een voorgenomen maatregel zou m.i. moeten zijn of een maatregel een effect dat het gevolg is van een voorgenomen project, voorkomt en/of vermindert, dan wel dat dit effect elders wordt gecompenseerd. De locatie van de maatregel en de vraag of het effect optreedt ten aanzien van een diersoort of een habitattype lijkt mij daarbij, anders dan de ABRvS in deze uitspraak overweegt, niet eens zozeer relevant, laat staan doorslaggevend. Inherent aan een effect op een dier (en dus ook op een vogel) is dat effecten op soorten kunnen worden gemitigeerd of gecompenseerd buiten een Natura 2000-gebied; deze soorten achten zich immers niet gebonden aan de grenzen van een Natura 2000-gebied. Dat is uiteraard anders bij een habitattype. Een habitattype bevindt zich altijd in een Natura 2000-gebied; het realiseren van een nieuw habitattype buiten het Natura 2000-gebied (om daarmee effecten op een habitattype in het Natura 2000-gebied te verminderen) zal in alle gevallen moeten worden beschouwd als compensatie. Hier is de locatie van de te treffen maatregelen slechts relevant in die zin dat uit het feit dat de maatregelen buiten het Natura 2000-gebied worden getroffen, meteen geconcludeerd kan worden dat sprake is van compensatie. Dat betekent evenwel niet – zie het arrest van het HvJ EU van 15 mei 2014 – dat à contrario redenerend kan worden aangenomen dat als dergelijke maatregelen vanwege een effect op een habitattype binnen hetzelfde Natura 2000-gebied worden getroffen, per definitie sprake is van mitigatie.

10.       Daaruit volgt dus dat, van alle elementen die de ABRvS nu kennelijk relevant acht voor de conclusie dat sprake is van mitigatie, (slechts) doorslaggevend kan zijn geweest dat met de aanleg van nieuwe foerageergebieden “wordt beoogd [een] afname van de omvang van de populatie scholeksters grotendeels te voorkomen”. In het “voorkomen” zit besloten dat effecten op de scholekster – althans, dat is het doel – niet zullen optreden. Daaruit volgt dat de effectiviteit van de maatregelen, in combinatie met het (slechts) tijdelijke, niet significante effect dat ondanks de maatregelen zal optreden, maakt dat sprake is van mitigatie. Als daarbij overigens vastgesteld zou moeten worden dat ook het tijdelijke effect leidt tot een (blijvende) aantasting van het Natura 2000-gebied, zou met een goede timing van de uitvoering van de beschermingsmaatregelen nog steeds de conclusie kunnen worden getrokken dat sprake is van mitigatie. De andere door de ABRvS in dit geval relevant geachte criteria om te komen tot de conclusie dat sprake is van mitigerende maatregelen, lijken mij dan ook niet bepalend – en zijn wellicht alleen weergegeven om nader toe te lichten waarom afgeweken kan worden van het arrest van het HvJ EU van 15 mei 2014.


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien
In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)…
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….