ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 21-07-2015

Flora en faunawet ontheffing en zelf in de zaak voorzien

In AB 2015/164 verscheen een annotatie van Annemarie Drahmann (Stibbe) en Fleur Onrust (ENVIR Advocaten) over een Ffw-ontheffing. Bij deze ontheffing ging het keer op keer mis.

Samenvatting uitspraak:

De Afdeling ziet in de lange duur van de procedure en de omstandigheid dat de staatssecretaris reeds viermaal in de gelegenheid is gesteld een nieuw besluit op de bezwaren van Berend Botje te nemen, aanleiding ten aanzien van de ontheffingverlening thans zelf in de zaak te voorzien. Het bezwaar van Berend Botje tegen het besluit van 27 juni 2008 zal gegrond worden verklaard, dat besluit zal wegens strijd met artikel 75 van de Ffw worden herroepen en de aanvraag van de provincie van 4 maart 2008 om een ontheffing als bedoeld in artikel 75 van de Ffw voor het project ‘Aanleg Westerdiepsterdalkanaal’ zal alsnog worden afgewezen. (…) De Afdeling ziet, gelet op het discretionaire karakter van de handhavingsbevoegdheid van de staatssecretaris, voorts geen aanleiding thans in zoverre zelf in de zaak te voorzien. De staatssecretaris zal derhalve in zoverre, met inachtneming van hetgeen in deze uitspraak is overwogen, een nieuw besluit op dat bezwaar moeten nemen. Daartoe zal de Afdeling een termijn stellen. Met het oog op een efficiënte afdoening van het geschil ziet de Afdeling tevens aanleiding om met toepassing van artikel 8:113, tweede lid, van de Awb te bepalen dat tegen het nieuwe besluit slechts bij haar beroep kan worden ingesteld.

Noot:

1.       Four strikes and you’re out. In de hiervoor geplaatste uitspraak had de staatssecretaris van Economische Zaken vier beslissingen op bezwaar genomen (in 2010, 2011, 2013 en 2014) en nog was onvoldoende gemotiveerd dat aan de wettelijke vereisten voor het verlenen van een ontheffing op grond van de Flora- en faunawet (Ffw) was voldaan. De Afdeling ziet hierin aanleiding om zelf in de zaak te voorzien door te oordelen dat de aanvraag wordt afgewezen. De uitspraak is om twee redenen een annotatie waard. De eerste reden is dat heel helder ingegaan wordt op de drie criteria waaraan een Ffw-ontheffing moet voldoen (zie hierna onder 3-6). Daarnaast is de uitspraak ook interessant voor het algemeen bestuursrecht, omdat de Afdeling zelf in de zaak voorziet in de ontheffingsprocedure, maar niet in de handhavingsprocedure (zie hierna onder 7-8). Alvorens deze twee punten uit te werken, zullen we eerst kort de casus schetsen (onder 2).

2.        De provincie Groningen wilde in 2008 het project ‘Van Turfvaart naar Toervaart’ uitvoeren en heeft het inmiddels (zeven jaar later) ook uitgevoerd. Dit project hield in dat kanalen in Groningen die vroeger bedoeld waren voor het vervoer van turf, geschikt zijn gemaakt voor recreatievaart (zie voor meer informatie: http://www.provinciegroningen.nl/uitvoering/werken-en-ondernemen/van-turfvaart-naar-toervaart/). Eén van deze kanalen is het Westerdiepsterdalkanaal. In dit kanaal komt de groene glazenmaker voor. Deze libellesoort is zeldzaam en behoort tot de strikt beschermde diersoorten zoals aangewezen in bijlage IV van de Habitatrichtlijn (HRL). De libelle is kwetsbaar, onder meer omdat deze afhankelijk is van krabbenscheer. Krabbescheer is een waterplant en vormt het leefgebied van de groene glazenmaker, zo legt deze libelle haar eitjes in krabbenscheer. Meer over de groene glazenmaker (en alle andere beschermde dieren- en plantensoorten) is te vinden in de Nederlandse soortendatabase. Als krabbenscheer verdwijnt, verdwijnt ook de groene glazenmaker, zo volgt uit deze uitspraak, en zie hier het probleem in deze zaak: door het project worden zowel de groene glazenmaker als de krabbenscheer getroffen. De provincie vraagt in 2008 een Ffw-ontheffing aan en tegen de verlening daarvan stelt Stichting Platform Berend Botje rechtsmiddelen in. De tussenuitspraak van de Afdeling van 4 december 2013 is met annotatie van W.R. van der Velde gepubliceerd in AB 2014/38. Een Ffw-ontheffing moet aan drie criteria voldoen (waarover hierna meer) en in de tussenuitspraak oordeelde de Afdeling — kort samengevat — dat geen van deze drie criteria voldoende gemotiveerd waren door de staatssecretaris. Naar aanleiding van de tussenuitspraak heeft de staatssecretaris een nieuwe, vierde, beslissing op bezwaar genomen waarin de bezwaren opnieuw ongegrond zijn verklaard.

3.        De provincie heeft ontheffing aangevraagd voor het vangen (art. 9 Ffw) en vervoeren (art. 13 lid 1 Ffw) van de libellen en het beschadigen, wegnemen en verstoren van de voortplantings- en verblijfplaatsen ervan (art. 11 Ffw). Ontheffingverlening is op grond van art. 75 Ffw bij bijlage IV HRL-soorten, alleen mogelijk als aan de volgende drie cumulatieve criteria wordt voldaan: (i) het project dient te worden gerechtvaardigd op grond van één van de in de HRL genoemde belangen (een rechtvaardigingsgrond); (ii) er mogen geen andere bevredigende oplossingen bestaan (alternatieventoets) en (iii) er mag geen afbreuk worden gedaan aan de gunstige staat van instandhouding van de soort.

4.        De rechtvaardigingsgrond die in deze procedure aan de orde is, is de dwingende reden van groot openbaar belang. De Afdeling heeft al eerder geoordeeld dat een (regionaal) werkgelegenheidsbelang, een dergelijke dwingende reden kan zijn. Dat werkgelegenheidsbelang moet dan wel overtuigend worden aangetoond en het werkgelegenheidsbelang moet kenbaar (en dus expliciet) worden afgewogen tegen het belang van het behoud van het leefgebied van de soort. Als het project bijvoorbeeld plaatsvindt in een krimpregio met een relatief hoge werkloosheid, zal eerder sprake zijn van de dwingende reden dan wanneer sprake is van een gebied met lage werkloosheid en voldoende werkgelegenheid. De onderzoeksrapporten om het werkgelegenheidsbelang aan te tonen moeten ten eerste actueel zijn en ten tweede een gedetailleerd inzicht bieden in de onderzoeksgegevens die aan de resultaten ten grondslag hebben gelegen. Meer over deze rechtvaardigingsgrond is te lezen in ons artikel ‘Dwingende redenen van groot openbaar belang in de Flora en faunawet; een analyse van deze ontheffingsgrond naar aanleiding van recente jurisprudentie’ (TBR 2014/112).

In de tussenuitspraak oordeelt de Afdeling dat de staatssecretaris in de (derde) beslissing op bezwaar ten onrechte geen actuele gegevens heeft betrokken bij de beantwoording van de vraag of het gestelde werkgelegenheidsbelang kon worden aangemerkt als dwingende reden van groot openbaar belang. De Afdeling wees er daarbij op dat een beslissing op bezwaar dient te worden genomen met inachtneming van de feiten en omstandigheden ten tijde van het nemen van dat besluit.

Aan de nieuwe (vierde) beslissing op bezwaar heeft de staatssecretaris het eindverslag van het project uit 2009 overgelegd. Dit verslag is opgesteld om te voldoen aan de voorwaarden voor (Europese) subsidieverlening. Uit dit verslag blijkt dat het aantal bootpassages daadwerkelijk is gestegen, waaruit wordt afgeleid dat het project werkgelegenheid heeft gecreëerd. De Afdeling is, mede gelet op de hoge werkloosheid in de regio, van oordeel dat hiermee het werkgelegenheidsbelang voldoende is aangetoond en een dwingende reden van groot openbaar belang vormt.

Het valt op dat bij de beslissing op bezwaar uit 2014 onderzoeksgegevens uit 2009 zijn overgelegd. Met de gegevens uit 2009 kon worden aangetoond dat net na de voltooiing van het project het aantal bootpassages daadwerkelijk was gestegen, hetgeen gunstig was voor de werkgelegenheid. In de tussenuitspraak benadrukte de Afdeling het belang van de volledige heroverweging in bezwaar (ex art. 7:11 Awb), maar in de einduitspraak neemt de Afdeling genoegen met onderzoeksgegevens uit 2009. Wij hadden ons kunnen voorstellen dat de Afdeling had geoordeeld dat in het kader van de ex nunc-toetsing in bezwaar ook passagegegevens uit de periode 2009-2014 hadden moeten worden betrokken bij de besluitvorming, tenzij de staatssecretaris op andere wijze aannemelijk heeft gemaakt dat de in 2009 aangetoonde werkgelegenheidseffecten nog altijd actueel zijn.

5.        Met betrekking tot de alternatieventoets oordeelt de Afdeling dat de staatssecretaris voldoende heeft gemotiveerd dat, gelet op het doel van het project (het versterken van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden van het gebied), het graven van geheel nieuwe kanalen geen alternatief is voor het gebruik maken van bestaande kanalen. Twee van de drie gebreken zijn dus in de nieuwe beslissing op bezwaar hersteld. Het derde gebrek is echter nog altijd niet gerepareerd.

6.        Ten behoeve van de gunstige staat van instandhouding van de groene glazenmaker is een compensatiesloot gerealiseerd. Bij de (vierde) beslissing op bewaar was een ecologisch onderzoeksrapport uit 2013 gevoegd waarin werd gesteld dat de kans op het succesvol aanslaan van krabbenscheer in de sloot 50% is. De stichting had eerder een deskundigenrapport overlegd waarin de kans van slagen op 10% werd ingeschat. De Afdeling constateert dat het rapport waar de staatssecretaris zich op baseert, in het geheel niet ingaat op een aantal punten uit het tegenrapport. De Afdeling oordeelt ons inziens terecht dat de staatssecretaris nader onderzoek had moeten verrichten. De Afdeling heeft de staatssecretaris vervolgens (nogmaals) in de gelegenheid gesteld nader onderzoek te doen. Uit dit onderzoek blijkt dat het ‘niet onmogelijk’ is dat krabbenscheer zal aanslaan, maar dat dit nog wel jaren kan duren. De Afdeling komt tot de slotsom dat de (beide) deskundigen de huidige waterkwaliteit van de compensatiesloot niet geschikt achten voor krabbenscheer. Daarbij komt dat de feitelijke situatie is dat ruim zes jaar na de ontheffingverlening nog steeds geen krabbenscheer in de compensatiesloot voorkomt. Omdat de procedure al zo lang duurt, is dat nu duidelijk. Nu de gunstige staat van instandhouding van de groene glazenmaker afhankelijk is van het voorkomen van krabbenscheer in de compensatiesloot, en het in hoge mate onzeker is of en wanneer dat het geval zal zijn, heeft de staatssecretaris zich niet op het standpunt mogen stellen dat het belang van de realisering van het project op de lange termijn zwaarder weegt dan het belang van het behoud van het leefgebied van de groene glazenmaker ter plaatse. Daar valt ons inziens geen speld tussen te krijgen.

7.        De Afdeling vernietigt dus terecht de (vierde) beslissing op bezwaar. In het kader van finale geschilbeslechting en de hoeveelheid kansen die de staatssecretaris al heeft gehad, besluit de Afdeling zelf in de zaak te voorzien en niet alleen de beslissing op bezwaar te vernietigen, maar ook de ontheffing te herroepen en de aanvraag af te wijzen. In veel gevallen kan op deze wijze een langlopend geschil definitief beëindigd worden. Zo niet in dit geval. Het kanaal is namelijk inmiddels al gerealiseerd. RTV Noord kopte dan ook na de uitspraak van de Afdeling ‘Westerdiepsterdallenkanaal ligt illegaal in leefgebied groene glazenmaker’ (http://www.rtvnoord.nl/artikel/artikel.asp?p=145412).

8.        Hoe nu verder? De stichting had al in 2008 een handhavingsverzoek ingediend. De Afdeling oordeelt dat de staatssecretaris bevoegd is om op grond van art. 112 Ffw jo. afd. 5.3 Awb een last onder bestuursdwang of dwangsom op te leggen waarin de overtreder wordt opgedragen de situatie geheel of gedeeltelijk te herstellen in de toestand zoals die was voordat de overtreding plaatsvond. De Afdeling verwijst daarbij naar de ook in de AB gepubliceerde uitspraak van 5 februari 2014, AB 2014/194, m.nt. P. Mendelts. De Afdeling ziet, gelet op het discretionaire karakter van de handhavingsbevoegdheid van de staatssecretaris, geen aanleiding om zelf in de zaak te voorzien en draagt de staatssecretaris op om een nieuwe beslissing op bezwaar te nemen. Wij zijn benieuwd hoe die beslissing op bezwaar zal luiden. De overtreding van de Ffw staat onherroepelijk vast. Ook bestaat er geen zicht op legalisatie nu de Afdeling in deze uitspraak de Ffw-aanvraag heeft afgewezen. Wordt de provincie opgedragen om het kanaal weer gedeeltelijk te dempen? Dat zou een verstrekkende last zijn, waarmee bovendien ook nog niet is verzekerd dat de krabbenscheer zal terugkeren in dat kanaal. Gelet op de moeilijkheden die er al zijn om de krabbenscheer in de compensatiesloot te krijgen, lijkt het ons niet onaannemelijk dat het ook in een te dempen sloot niet eenvoudig zijn. Is het mogelijk om de provincie in een last onder bestuursdwang of dwangsom op te dragen zich in te spannen om de krabbenscheer alsnog in de compensatiesloot te krijgen? Of zal de staatssecretaris oordelen dat handhavend optreden onevenredig is in verhouding tot de daarmee te dienen belangen? Dat lijkt vanuit een oogpunt van soortenbescherming ook een onbevredigende uitkomst. Wij zijn benieuwd en vermoeden dat er nog een uitspraak van de Afdeling in deze kwestie zal volgen.

Fleur Onrust en Annemarie Drahmann (AB 2015/164)

De volledige uitspraak is te vinden door op deze link te klikken. Tevens geannoteerd in BR 2015/42 met annotatie door H.E. Woldendorp en in TBR 2015/86 door R.H.W. Frins.


Gerelateerd

Prejudiciële vragen PAS: en nu?
Op 17 mei jl. deed de ABRvS twee (tussen)uitspraken over de Programmatische Aanpak Stikstof. In…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Soortenbescherming (deel 1)
In de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht schreven Fleur Onrust en Marieke Kaajan in BR 2017/53…
Natuurbescherming onder de Omgevingswet: eenvoudig en beter?
In MenR 2017/45 ging Marieke Kaajan in op de consultatieversie van de Aanvullingswet Natuur in…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht – Gebiedsbescherming (deel 2)
Deel 2 van de jaarlijks terugkerende kroniek Natuurbeschermingsrecht, geschreven door Marieke Kaajan en Fleur Onrust,…
Actualiteiten natuurbeschermingsrecht 2017
In MenR 2017/78 werd, naar aanleiding van de Actualiteitendag van de Vereniging van Milieurecht, het…
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen weiden en bemesten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1260 in MenR 2017/85. 1….
Programmatische Aanpak Stikstof; prejudiciële vragen (algemeen)
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259 in MenR 2017/84. 1….
Relatie tussen luchthavenbesluit en Wet natuurbescherming
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2017, ECLI:NL:RVS:2017:129 in MenR 2017/53. 1….
Overgangsrecht Programmatische Aanpak Stikstof
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14 december 2016, ECLI:NL:RVS:2016:3327 en 28 december 2016,…
Passende beoordeling en rol van PAS-maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-02-2016, ECLI:NL:RVS:2016:497 in M en R 2016/68. Noot 1. Hoewel juridisch…
Stikstofbeoordeling bij plannen; mitigerende maatregelen in planvoorschriften verzekeren
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20-04-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1072 in M en R 2016/98. Noot 1. Deze twee met…
Omvang motiveringsplicht bij toename stikstofdepositie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 30-03-2016, ECLI:NL:RVS:2016:866 in M en R 2016/82. Noot 1. ABRvS 23…
Passende beoordeling bij kleine toename stikstofdepositie; geen cumulatie met nog niet vastgesteld uitwerkingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-06-2016, ECLI:NL:RVS:2016:1612 in M en R 2016/112 Noot 1. Deze uitspraak –…
Gebruikmaken van een eerdere passende beoordeling
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22‑06‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:1745  in M en R 2016/115. Noot 1. Art. 19j, lid…
Stikstofregeling in bestemmingsplan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 1 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1515 in M en R…
Beperkte beroepsmogelijkheden tegen beheerplan; relatie met bestaand gebruik
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 20 juli 2016, ECLI:NL:RVS:2016:2041 in M en R…
Verschil tussen instandhoudingsmaatregelen, preventieve en compenserende maatregelen
Marieke Kaajan schreef een noot onder HvJ EU 21-07-2016, ECLI:EU:C:2016:583 in M en R 2016/131. Noot 1….
Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen uit de praktijk
Marieke Kaajan schreef in M en R 2016/73 het artikel: Natuurbeschermingsrecht in vogelvlucht; Actualiteiten en vragen…
Meldingsbevestiging PAS is geen besluit
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 02‑11‑2016, ECLI:NL:RVS:2016:2903 in M en R 2017/22. Noot 1. Met deze uitspraak…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2)
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 2) F. Onrust en M.M. Kaajan[1]     Inleiding…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht en Ffw 2016 (deel 1)
Verschenen in: BR 2016/50 Inleiding Een jaar verstreken; tijd dus voor een overzicht van de…
De Wet natuurbescherming: soortenbescherming
In Journaal Flora en fauna verscheen het artikel van Fleur Onrust en Luuk Boerema over…
Een nieuwe Beleidslijn Tijdelijke Natuur
Op 10 september 2015 is de Beleidslijn Tijdelijke Natuur in de Staatscourant gepubliceerd.[1] De beleidslijn heeft…
Standaard voorschriften Nbw-vergunning vernietigd
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 23-12-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3980. Noot 1. De spoorlijn Budel-Weert levert…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 Soortenbescherming
Fleur Onrust en Marieke Kaajan schreven de Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2015 – deel 2 inzake soortenbescherming….
Cumulatie met uitwerkingsplan verplicht?
Marieke Kaajan schreef een noot bij Vz. ABRvS 12-11-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3575. Noot 1. Op grond van art. 19f,…
PAS: vragen uit de praktijk
De inwerkingtreding van het Programma Aanpak Stikstof heeft geleid tot vele vragen in de praktijk….
Nieuw leefgebied binnen N2000-gebied = mitigatie
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 14-10-2015, ECLI:NL:RVS:2015:3194. Noot 1. Met het arrest Briels…
Aanvaardbare wijzigingsbevoegdheid onder de voorwaarde dat significante effecten zijn uitgesloten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16-09-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2891. Noot 1. Al eerder heb ik…
Referentiesituatie bij plannen indien bebouwing teniet is gegaan
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2639. Noot 1. Een van de aspecten…
Toetsing van plannen aan de Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 05-08-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2471. Noot 1. Het is een terugkerend…
Nbw-toestemming zonder ADC-toets; feit of fictie?
Het arrest Briels heeft geleid tot een stroom aan jurisprudentie waarmee het verschil tussen compensatie…
Bevoegd gezag Nbw-vergunning sinds 1 juli 2015
Marieke Kaajan schreef een nooit onder ABRvS 29-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2406. Noot 1. Geeft een verleende Nbw-vergunning onverkort…
Kroniek Nbw en Ffw 2015 (deel 1)
De Nbw is geen rustig bezit. Het afgelopen jaar verscheen er weer veel jurisprudentie en…
Bestemmingsplannen en stikstof
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van het programma aanpak stikstof (PAS)? Lees een instructief en praktisch artikel…
Beperkte toepassing art. 19kd Nbw bij plannen
Marieke Kaajan schreef een noot bij ABRvS 1 april 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:999 en 1010) over art….
Vergunningplicht beweiden en uitrijden van mest
Een Nbw-vergunning is ook nodig voor het beweiden van koeien en het uitrijden van mest….
Mitigatie en compensatie (part 2)
Marieke Kaajan schreef de volgende noot bij ABRvS 11 maart 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:706, inz. Buitenring Parkstad…
Op feitelijke situatie is Nbw niet van toepassing
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 08-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2155. Noot 1. Deze uitspraak is een…
Criteria voor voorlopige aanwijzing Natura 2000-gebied
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 01-07-2015, ECLI:NL:RVS:2015:2041 Noot 1. Het komt al niet…
Vergunningvrij bestaand gebruik Nbw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 24-06-2015, ECLI:NL:RVS:2015:1946 Noot 1. Deze uitspraak is een weinig voorkomend…
Van EHS tot NNN en de doorwerking in bestemmingsplannen
Fleur Onrust schreef in het digitale magazine Natuur in de Gemeente een column over de EHS…
Voortoets of passende beoordeling?
Geen passende beoordeling? Dan ook vaak geen plan-merplicht. Toch is een voortoets vaak niet voldoende….
Beperkt beroep beheerplan Nbw
Marieke Kaajan schreef in Milieu en Recht 2015/21 de volgende noot onder ABRvS 24 september…
Foerageergebied buiten Natura 2000-gebied: mititgatie
Een van de eerste zaken na het arrest Briels waaruit blijkt wanneer sprake is van…
Mitigatie en compensatie; toepassing arrest Briels
Het arrest Briels leidt tot veel discussie over het verschil tussen mitigatie en compensatie. Marieke…
ORNIS-criterium ook bij Habitatrichtlijnsoorten
En de ontwikkeling van windturbines betreft een dwingende reden van groot openbaar belang. Zie de…
Elektrovisserij leidt tot overtreding Ffw
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 november 2014, nr. 201404288 inzake de overtreding van…
Jaaroverzicht jurisprudentie flora en faunawet 2014 JFF
In dit jurisprudentie overzicht behandelen Fleur Onrust en A. Drahmann de jurisprudentie Ffw van de…
Andere definitie Nbw-bestaand gebruik bij bestemmingsplan
In deze noot van Marieke Kaajan wordt de definitie van bestaand gebruik in de zin…
Honden aanlijnen en stikstofdepositie; geen mitigatie
Een aanlijn- en opruimplicht bij honden; is dat een mitigerende maatregel? In MenR 2015/6 schreef…
Bestemmingsplan en Flora en faunawet (BR 2014/136)
Fleur Onrust schreef in BR 2014/136. Essentie uitspraak: De vragen of voor de uitvoering van het bestemmingsplan…
Kwaliteit van de deskundigenrapporten bij ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Bouwrecht over de kwaliteit van deskundigenrapporten die…
Planvoorschriften en Natuurbeschermingswet
Deze annotatie van Marieke Kaajan en Marcel Soppe in MenR 2014/143 gaat in op de mogelijke…
Bestaand gebruik volgt ook uit melding Besluit Melkveehouderij
Uit een melding op grond van het Besluit Melkveehouderij kan ook de omvang van (vergund)…
Belang van de ‘Soortenstandaard’ bij de verlening ontheffing Ffw
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann in Br over de uitspraak van de Rechtbank…
Bescherming van natuur in de Omgevingswet
In het Themanummer Omgevingswet van Milieu en Recht (2014/8) schreef Marieke Kaajan een artikel over de mate…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014”, BR 2014/75. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2014 1.Inleiding Er is weer een…
Project of andere handeling?
Laagvliegen boven en nabij Natura 2000-gebieden, en het landen op onverharde delen van deze gebieden…
Flora en faunawet en dwingende redenen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann het artikel, “Dwingende redenen van groot openbaar belang…
Effectbeoordeling Duitse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 april 2014, ECLI-nr: NL:RVS:2014:1312 inz. De beoordeling van…
Aanleggen nieuw habitattype is compensatie
Marieke Kaajan schreef een noot over de uitleg van het verschil tussen mitigatie en compensatie. In…
Externe saldering en directe samenhang – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 9 april 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1207 inz. Externe saldering en…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:537 inz. Bestaand gebruik Nbw,…
Salderen met bestaande rechten – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 12 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:446 inz. Salderen met bestaande rechten die…
Effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden en bestaande rechten
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 5 februari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:285 inz. Effecten op buitenlandse…
Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht
Marieke Kaajan schreeft “Highlights en actualiteiten van het natuurbeschermingsrecht”, Nieuwsbrief StAB 2014/1, p. 7-15. Zie het gehele…
Dwangsom en Flora en faunawet
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 25 september 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1247, BR 2014/9….
Wijziging Nbw-vergunning na de referentiedatum
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1891, BR 2014/20. 1. Met deze uitspraak…
Flora en faunawet, tijdelijke verstoring vaste rust- en verblijfplaats
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1925, BR 2014/8….
Salderen van deposities via een depositiebank
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 13 november 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1931 inz. Salderen van deposities via een depositiebank,…
Passende beoordeling niet verplicht ondanks inhoudelijke ecologische voortoets
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 16 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1573, MenR 2014/57. (1) Deze uitspraak is,…
Flora en faunawet (Ffw) verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef met A. Drahmann een noot onder de uitspraak Rb Utrecht 6 september 2012,…
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 1 augustus 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ9099 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie Nbw,…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013”, BR 2013/99. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2013 1.Inleiding Net als in…
Flora en faunawet en verklaring van geen bedenkingen
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:57, inz….
Bestaand gebruik in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:107 inz. Bestaand gebruik zoals gedefinieerd in…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 26 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:3 inz. De beoordeling van effecten…
Stikstofverordening Noord-Brabant
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 19 juni 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA3654 inz. de Stikstofverordening Noord-Brabant, MenR…
Stikstofbeleid Provincie Overijssel – Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 22 mei 2013, ECLI:NL:RVS:2013:CA0687 inz. het “Beleidskader Natura 2000…
Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?
Marieke Kaajan schreef het artikel “Ontwikkelingsruimte met de PAS, of toch niet?”, Agr.r. 2013 (afl. 3),…
Definitie project in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 3 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ7579 over de: Definitie project Nbw, StAB 2013/65….
Flora en faunawet en Vvgb
Fleur Onrust schreef samen met A. Drahmann een noot onder Rb Midden-Nederland 7 februari 2013, ECLI:NL:RBMNE:2013:BZ1898, inz….
Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?
Fleur Onrust schreef met A.Drahmann een artikel “​Flora- en faunawet: nieuwe donkere wolken boven Nederland?”, in BR…
Bestaand gebruik – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 november 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY3744 inz. Bestaand gebruik…
Effectbeoordeling en saldering – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 10 oktober 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX9705 inz. Effectbeoordeling en saldering…
De beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden
Marieke Kaajan schreef samen met A.C. Collignon een noot onder ABRvS 29 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5932 inz….
De (on)mogelijkheid van een koepelvergunning – Natuurbeschermingswet
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 15 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX4650 inz. De (on)mogelijkheid…
Flora- en faunawet pilot Tijdelijke natuur
Fleur Onrust schreef een noot onder de uitspraak ABRvS 25 juli 2012 (ECLI:NL:RVS:2012:BX2544), BR 2012/140. 1. Dit…
Art. 19kd Nbw in combinatie met vergunningplicht art. 19d Nbw
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 30 mei 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW6948 inz. Art. 19kd…
Saldering op grond van de Nbw door middel van intrekking van een (milieu)vergunning
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 4 april 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0777 inz. Saldering op…
Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!
Marieke Kaajan schreef het artikel “Gebiedsbescherming in het wetsvoorstel natuur: oude wijn in nieuwe zakken?!”, MenR. 2011/181….
Effectbeoordeling stikstofdepositie
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 28 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BW0169 inz. Effectbeoordeling stikstofdepositie, StAB…
Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswet-vergunningen
Lees hier de noot die Marieke Kaajan schreef onder ABRvS 21 maart 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV9525 inz. Overdraagbaarheid Natuurbeschermingswetvergunningen, StAB…
Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het uitrijden van mest
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 18 januari 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BV1162 inz. Vergunningplicht Natuurbeschermingswet voor het…
Boom Basics Omgevingsrecht
M.M. Kaajan en F. Onrust schreven samen met V.L. van ’t Lam (red), J.C. van…
De uitleg van artikel 19kd Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef een noot onder ABRvS 7 september 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BR6898 inz. De uitleg van art….
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011”, BR 2012/102. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2011 1.Inleiding In de kroniek…
Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010
Marieke Kaajan schreef de “Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010”, BR 2011/67. Kroniek Natuurbeschermingsrecht 2010 1Inleiding Het natuurbeschermingsrecht in Nederland,…
Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet
Marieke Kaajan schreef het artikel “Einde aan de crisis in de Natuurbeschermingswet”, TO 2010/2, p. 31-41….