ENVIR ADVOCATEN
Romkeslaan 59
8933 AR Leeuwarden
T +31 20 236 10 24
F +31 20 796 92 22

ENVIR ADVOCATEN
Jan van Goyenkade 10 III
1075 HP Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 07-08-2017

Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS

Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie over de Programmatische Aanpak Stikstof (‘PAS’). Omdat een prejudiciële procedure toch altijd tenminste 1 jaar – en vaak langer – duurt, leidt dit tot allerlei vragen voor de praktijk. Bijvoorbeeld de vraag of in de tussentijd nog toestemming kan worden verleend voor een activiteit die een zekere mate van stikstofdepositie op een Natura 2000-gebied veroorzaakt en waarvoor een beroep moet worden gedaan op ontwikkelingsruimte uit het PAS. Een andere vraag is hoe met de prejudiciële procedure omgegaan moet worden in lopende procedures. Procedures die, met de inwerkingtreding van de Wet natuurbescherming per 1 januari 2017, niet alleen bij de ABRvS worden gevoerd, maar bij alle rechtbanken in Nederland, al dan niet voorafgegaan door een bezwaarprocedure bij het bestuursorgaan dat het bestreden besluit heeft genomen.

Zou de prejudiciële procedure immers tot gevolg hebben dat nationale procedures waar een besluit waarbij het PAS is toegepast ter toetsing voorligt , worden aangehouden, dan leidt dit niet alleen tot een grote achterstand in de afhandeling van procedures, maar automatisch ook tot een (zeer) lange periode voordat een besluit onherroepelijk wordt, met de daaraan gekoppelde onzekerheid. Dat is voor de praktijk onwenselijk. Voor zover het Hof van Justitie, zoals de ABRvS graag ziet, al in staat zou zijn om voor 1 juli 2018 de gestelde vragen te beantwoorden, zal het immers toch zeker nog 3 tot 6 maanden kosten voordat de ABRvs voor het eerst in een uitspraak aangeeft wat de gevolgen van deze antwoorden zijn voor nationale procedures. Rechtbanken zullen willen wachten op deze uitspraak van de ABRvS voordat zij besluiten om bij hen aanhangige procedures voort te zetten. Aan de andere kant kan in een nationale procedure uiteraard ook niet zonder meer vooruitgelopen worden op de antwoorden van het Hof van Justitie. Het afwachten van de antwoorden, maar tegelijkertijd ook voortgang houden in een nationale procedure lijkt dan ook niet zo eenvoudig. Zo op het eerste gezicht is het dan ook niet erg onlogisch dat er nu in de praktijk een tendens valt waar te nemen dat procedures waarbij, als onderdeel van het (hoger) beroep, het PAS wordt aangehaald, vrijwel automatisch worden aangehouden.

Toch is dat m.i. een onwenselijke tendens. Ten eerste omdat, als het beroep op het PAS niet zou slagen vanwege aspecten waarvoor beantwoording van de prejudiciële vragen niet relevant is, het beroep voortgezet zou moeten kunnen worden. Denk daarbij aan de vraag of de partij die het beroep heeft ingesteld, wel belanghebbende is bij dit beroep. Ook is relevant of het beroep zou kunnen afstuiten op het relativiteitsvereiste van art. 8:69a Awb. Ten tweede zou zich een situatie voor kunnen doen dat het bestreden besluit (ook) om redenen die niets met het PAS van doen hebben, voor vernietiging in aanmerking komt. Ook dan kan het beroep worden behandeld en zou het geschil, middels een tussen- of wellicht zelfs een einduitspraak, verder gebracht kunnen worden. Ook dan is het weinig proceseconomisch om te wachten op de antwoorden van het Hof van Justitie.

Ik zou er dan ook voor willen pleiten dat rechtbanken en de ABRvS er van afzien om zaken zonder meer aan te houden, maar voor zover mogelijk procedures laten doorgaan, zodat het tijdsverlies dat ontstaat door de prejudiciële procedure zo klein mogelijk zal zijn. Het is gelet hierop lovenswaardig dat een aantal gerechtelijke instanties partijen op de hoogte stelt van het voornemen om een procedure aan te houden vanwege de prejudiciële vragen en daarbij de gelegenheid biedt om hierop te reageren. Maar niet alle instanties lijken te hebben gekozen voor deze aanpak, helaas.

In het licht daarvan is de aanpak van de ABRvS die blijkt uit de uitspraak van 2 augustus 2017 (ECLI:NL:RVS:2017:2101) dan ook aan te bevelen. Uit r.ov. 13.2 van deze uitspraak blijkt dat de ABRvS alleen de beroepsgronden waarvoor de beantwoording van de prejudiciële vragen van belang is, aanhoudt; de behandeling van deze gronden wordt als aparte procedure voortgezet. Het voordeel van deze aanpak is evident: de andere beroepsgronden tegen het bestreden besluit – in dit geval het besluit tot vaststelling van een bestemmingsplan – worden door de ABRvS behandeld, hetgeen er uiteindelijk toe leidt dat het bestemmingsplan op onderdelen wordt vernietigd. Vanwege de beroepsgronden met betrekking tot het PAS schorst de ABRvS voor het overige de behandeling van de procedure en wordt deze aangehouden tot een latere datum. Met andere woorden: het bestemmingsplan is weliswaar nog niet onherroepelijk maar de raad kan in de tussentijd wel alvast andere door de ABRvS geconstateerde gebreken herstellen, zodat als de prejudiciële procedure is afgerond, alleen nog de toepassing van het PAS relevant is voor deze procedure.

Het voordeel van deze aanpak is evident. Deze aanpak verdient m.i. dan ook navolging door alle instanties waar bezwaar- en (hoger) beroepsprocedures voeren waarbij het PAS al dan niet zijdelings aan de orde komt. Dit in tegenstelling tot het automatisme dat ik nu waarneem om procedures waarbij het PAS maar wordt genoemd, aan te houden en op de lange baan te schuiven. Dat is in niemands belang.

Marieke Kaajan

 


Gerelateerd

Stikstof en Cie Remkes: kan het ook anders?
“Niet alles kan overal“, dat is de pakkende titel van het eindadvies van het Adviescollege…
Voldoende maatregelen treffen waardoor van ‘opzet’ (Wnb) geen sprake meer is?
Soortenbescherming (Wnb) in relatie tot de energietransitie en het treffen van ‘mitigerende maatregelen’ In de…
Actualiteiten bescherming Natura 2000
De laatste tijd verschijnen er weer veel interessante uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de…
Interview Marieke Kaajan in Europoort Kringen
In de editie van maart 2020 van het magazine Europoort Kringen is Marieke Kaajan geïnterviewd…
Gasloos bouwen: toereikende planregel kan plan-mer stikstof voorkomen
Na de stikstofuitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van mei 2019 is het zoeken naar mogelijkheden…
ENVIR Advocaten in Wintergasten
Iris Kieft van ENVIR Advocaten werd geïnterviewd voor de Wintergasten editie van VG Visie over…
De ruimtelijke aanvaardbaarheid van geluidsbelasting bij windturbines
Voor de ruimtelijke aanvaardbaarheid van de geluidsbelasting van windturbines bij woningen en andere gevoelige gebouwen…
ENVIR in het nieuws over stikstof
In de media zijn de afgelopen tijd meerdere berichten en items verschenen over de gevolgen…
Stikstof en woningbouw: business meeting met oplossingen
Honderden bouwprojecten komen op losse schroeven te staan door de recente stikstofuitspraak van de Raad…
Hoe moeten projectontwikkelaars omgaan met stikstofregels?
Op 18 juli 2019 werd Marieke Kaajan voor het radioprogramma Met het oog op morgen…
Briefing Tweede Kamer over de PAS-uitspraken
Op 4 juni 2019 lichtte Marieke Kaajan samen met prof. dr. Chris Backes van de…
Ruimte voor natuur én economische ontwikkeling: blik op de toekomst na de PAS-uitspraken
PAS-uitspraken 29 mei 2019: geen juridische verrassing; maar hoe nu verder? Inleiding De twee uitspraken…
IBR Studiedag Natuurbeschermingsrecht 20 juni 2019
Op 20 juni 2019 verzorgt Marieke Kaajan samen met Ralph Frins en Janette Verbeek een…
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…