ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 17-08-2015

Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat

De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de ABRvS.

In deze uitspraak (zaaknr. 20140907/1/R6) boog de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRvS”) zich over het tracébesluit voor de verruiming van de vaarweg Eemshaven-Noordzee. Na een eerdere vernietiging van dit besluit (in de uitspraak van 24 augustus 2011) bleef het tracébesluit nu wel in stand. Een onjuiste beoordeling van effecten vanwege stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden was een van de (vele) punten die appellanten naar voren brachten. Hoewel de uitspraak in dit opzicht geen nieuwe inzichten biedt, geeft de uitspraak wel een mooi overzicht van de wijze van toetsing zoals de ABRvS die nu aanhoudt. Ik wijs in dat verband op de volgende punten (r.ov. 45 e.v. in de uitspraak):

  1. De enkele overschrijding van de kritische depositiewaarde betekent niet dat alleen daarom al geconcludeerd moet worden dat sprake is van een aantasting van de kwaliteit van een habitattype (r.ov. 45.4). De ABRvS bevestigt hiermee eerdere jurisprudentie en maakt zodoende duidelijk dat de kritische depositiewaarde (KDW) slechts een signaalfunctie heeft. Overschrijding van de KDW betekent in vrijwel alle gevallen dat een passende beoordeling moet worden verricht omdat significant negatieve effecten niet kunnen worden uitgesloten – maar dat is dan ook de hoofdfunctie van de KDW, en niet meer dan dat;
  2. De effectbeoordeling kan plaatsvinden aan de hand van een zogeheten systeembenadering (r.ov. 45.2). Ook daarmee erkent de ABRvS, in lijn met eerdere jurisprudentie, dat voor het goed functioneren van een ecosysteem – en dus voor het voorkomen van een aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied – niet alleen naar de toename van stikstofdepositie op dit gebied moet worden gekeken. Ook dit is een positieve beweging in de jurisprudentie, waarbij de ABRvS er blijk van lijkt te geven meer aandacht te hebben voor de ecologische werkelijkheid dan voorheen;
  3. Bij de effectbeoordeling mogen instandhoudings- en beheermaatregelen worden betrokken (r.ov. 45.3). Deze maatregelen maken onderdeel uit van de verwachte feitelijke ontwikkeling. Het voordeel hiervan is dat niet hoeft te worden nagegaan of sprake is van mitigatie of compensatie. Belangrijk is echter wel dat in oog gehouden wordt dat aan een aantal voorwaarden moet zijn voldaan, wil een maatregel als instandhoudings- of beheermaatregel kunnen worden aangemerkt. Zo (i) moet verzekerd zijn dat de maatregelen worden uitgevoerd, ook als het project of het plan waarvoor toestemming wordt verleend, niet wordt uitgevoerd; (ii) mogen de maatregelen niet in het toestemmingsbesluit zijn opgenomen en (iii) mogen de maatregelen geen verband houden met eventuele schadelijke gevolgen van het project of plan waarvoor toestemming wordt verleend. Een vierde voorwaarde – die overigens in deze uitspraak niet naar voren komt – is dat bij de beoordeling van de effectiviteit van de instandhoudings- en beheermaatregelen zowel de positieve als de negatieve gevolgen worden betrokken. Dit volgt uit de uitspraak van de ABRvS van 30 oktober 2013 inzake de kolencentrales op de Maasvlakte.
  4. Tenslotte bevestigt de ABRvS nogmaals dat voor een beoordeling van effecten op buitenlandse Natura 2000-gebieden, aangesloten kan worden bij de in dat land gehanteerde beoordelingssystematiek (r.ov. 46.1). Zie over deze wijze van toetsing mijn noot bij ABRvS 16 april 2014.

Op zichzelf lijkt daarmee enige ruimte te worden geboden voor projecten en plannen die leiden tot een zekere toename van stikstofdepositie, mits maar verwezen kan worden naar beheer- en instandhoudingsmaatregelen die daadwerkelijk worden uitgevoerd, waarmee geconcludeerd kan worden dat er geen aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied zal kunnen plaatsvinden. De beschikbaarheid van deze maatregelen is daarbij m.i. de belangrijkste voorwaarde uit de jurisprudentie. Immers, de voorwaarden dat deze maatregelen geen verband houden met de voorgenomen activiteit én ook worden verricht indien deze activiteit geen doorgang vindt, zijn met name procedureel van aard.

Een belangrijke vraag, tot slot, is de mate waarin deze jurisprudentie nog relevant is nu per 1 juli jl. het Programma Aanpak Stikstof (“PAS”) met bijbehorende wetgeving in werking is getreden. Voor projecten die leiden tot een toename van stikstofdepositie, is ontwikkelingsruimte of depositieruimte voor grenswaarden nodig – afhankelijk van de omvang van de toename van stikstofdepositie. Het lijkt in die wettelijke constellatie niet erg reëel dat een redenering houdbaar is dat, ondanks dat het project zelf leidt tot een toename van stikstofdepositie, geen ontwikkelingsruimte hoeft te worden toegekend aan dit project omdat het PAS voorziet in (onafhankelijk uit te voeren) beheer- en instandhoudingsmaatregelen waarmee verzekerd is dat de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000-gebied niet worden aangetast. Die conclusie kan op basis van de PAS-maatregelen weliswaar worden getrokken – maar dan alleen voor zover een beroep wordt gedaan op ontwikkelingsruimte uit het PAS. Dat ligt ook wel voor de hand. Immers, anders zou de verplichting om te beschikken over ontwikkelingsruimte kunnen worden “omzeild” en zou de effectiviteit van de PAS-maatregelen nog verder onder druk komen te staan.

Dat betekent dat het niet erg waarschijnijk is dat de hierboven beschreven benadering in de jurisprudentie van de ABRvS voor projecten zal worden gecontinueerd. Wellicht dat nog wel van deze benadering gebruik gemaakt kan worden voor plannen die op grond van art. 19j Nbw aan een passende beoordeling moeten worden onderworpen. Maar ook daarover kan worden getwijfeld. Zie in dat verband mijn recente artikel in de Gemeentestem.

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…