ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 20-06-2018

Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig

De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak van 20 juni 2018 van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) waarin de ABRvS heeft geoordeeld dat de brancheringsregeling die de raad had opgenomen in het bestemmingsplan “Stad Appingedam” in strijd is met de Europese Dienstenrichtlijn.

Deze uitspraak van de ABRvS is de derde uitspraak in de Appingedam-casus, die is aangevangen met prejudiciële vragen (ECLI:NL:RVS:2016:75) van de ABRvS aan het Hof van Justitie van de Europese Unie (het Hof). Op 30 januari 2018 heeft het Hof de prejudiciële vragen beantwoord (gevoegde zaken C-360/15 en C-31/16, ECLI:EU:C:2018:44).

Sinds het arrest van het Hof weten we dat brancheringsregelingen in bestemmingsplannen die geografische zones aanwijzen waar specifieke vormen van detailhandel zich wel of niet kunnen vestigen, vallen onder het bereik van de Richtlijn betreffende de diensten op de interne markt (2006/123/EG, de Dienstenrichtlijn). Dit betekent dat deze regelingen enkel zijn toegelaten als ze (i) niet discrimineren, (ii) noodzakelijk en (iii) evenredig zijn. Dit geldt zowel voor plannen in voorbereiding als bestaande plannen. Voor bestaande plannen geldt op grond van de Dienstenrichtlijn een evaluatieverplichting én, waar nodig, een aanpassingsverplichting.

Nog een keer kort de casus

Aanleiding voor de prejudiciële procedure is een geschil over het Woonplein, een winkelgebied met volumineuze detailhandel langs de N33 en de Farmsumerweg in Appingedam. Op het Woonplein is detailhandel gevestigd in onder meer meubelen, keukens, doe-het-zelf-artikelen, fietsen en ruitersportartikelen. De raad van Appingedam had een bestemmingsplan vastgesteld dat, evenals voorheen geldende plannen, het Woonplein mogelijk maakte. Behalve enkele ondergeschikte vormen van detailhandel, was op het Woonplein enkel volumineuze detailhandel toegestaan. Volumineuze detailhandel werd gedefinieerd als “detailhandel die qua volumineuze aard van de goederen, gevaar en hinder of dagelijks bevoorrading niet meer goed inpasbaar is in de bestaande winkelcentra”. Deze regeling beoogde de leefbaarheid van het stadscentrum te behouden en leegstand in binnenstedelijk gebied te voorkomen.

Visser Vastgoed Beleggingen B.V. (Visser Vastgoed) is eigenaar van winkelpanden aan het Woonplein en wilde een winkelruimte verhuren aan Bristol B.V. ten behoeve van de vestiging van een discount zelfbedieningszaak in schoenen en kleding. Nu dit op grond van het bestemmingsplan niet was toegelaten, kwam Visser Vastgoed in beroep tegen het bestemmingsplan op de grond dat het bestemmingsplan in strijd is met de Dienstenrichtlijn.

Uitspraak Hof

Het Hof heeft geoordeeld dat detailhandel en bestemmingsplanregelingen over detailhandel binnen het bereik van de Dienstenrichtlijn vallen en dat de relevante bepalingen uit de Dienstenrichtlijn ook van toepassing zijn op zuiver interne situaties. De brancheringsregeling van Appingedam kwalificeert als eis als bedoeld in artikel 15, tweede lid, van de Dienstenrichtlijn. Op basis van artikel 15, derde lid, van de Dienstenrichtlijn zijn deze eisen enkel toegestaan als de (i) niet discrimineren, (ii) noodzakelijk zijn (dat wil zeggen zijn gerechtvaardigd om een dwingende reden van algemeen belang) en (iii) evenredig zijn (dat wil zeggen geschikt en niet verdergaand dan nodig is om het doel te bereiken). Het is vervolgens aan de ABRvS om te beoordelen of de bestemmingsplanregeling van Appingedam aan deze drie vereisten voldoet.

Tussenuitspraak ABRvS

De ABRvS heeft deze opdracht van het Hof ter harte genomen en heeft de drie vereisten in haar tussenuitspraak een voor een afgepeld.

Vereiste (i): non-discriminatoir

De ABRvS stelt vast dat tussen partijen niet in geschil is dat de brancheringsregeling voldoet aan dit vereiste.

Vereiste (ii): noodzakelijk

De toets die bij dit vereiste moet worden aangelegd is of de brancheringsregeling gerechtvaardigd is vanwege een dwingende reden van algemeen belang. Het Hof had al geoordeeld dat bescherming van het stedelijk milieu een dwingende reden van algemeen belang vormt die de brancheringsregeling rechtvaardigt. Onder verwijzing naar het arrest van het Hof, oordeelt de ABRvS dan ook dat aan dit tweede vereiste is voldaan.

De brancheringsregeling is namelijk opgenomen in het bestemmingsplan om de leefbaarheid van het stadscentrum te behouden en leegstand in binnenstedelijk gebied te voorkomen. De raad heeft zich naar het oordeel van de ABRvS op goede gronden op het standpunt gesteld dat het nastreven van deze doelen nodig is vanuit een oogpunt van bescherming van het stedelijk milieu. De ABRvS heeft hierbij waarde gehecht aan het feit dat in Appingedam sprake is van een verhoudingsgewijs hoog leegstandpercentage aan winkelruimte in het stadscentrum.

Vereiste (iii): evenredig

Op de eis van evenredigheid loopt de brancheringsregeling van Appingedam echter stuk. De ABRvS licht toe dat deze eis uiteenvalt in de vraag of de maatregel geschikt is om het beoogde doel te bereiken en of de maatregel de minst beperkende maatregel is waarmee het doel bereikt kan worden. Onder verwijzing naar diverse uitspraken van het Hof, oordeelt de ABRvS dat het aan de raad is om aan de hand van een analyse met specifieke gegevens te onderbouwen dat de brancheringsregeling zowel geschikt als de minst beperkende maatregel is. Nu de raad zich in feite enkel op algemene ervaringsregels heeft gebaseerd, is de raad hierin niet geslaagd, aldus de ABRvS.

De raad moet op dit punt dus terug naar de tekentafel. Hiervoor geeft de ABRvS een aantal handreikingen. Zo zou de raad de geschiktheid kunnen onderbouwen met resultaten van onderzoek naar effectiviteit van ruimtelijk detailhandelsbeleid op landelijk, provinciaal of lokaal niveau, gegevens ontleend aan koopstromenonderzoek, voor zover deze toepasbaar zijn op de specifieke situatie in Appingedam, en beschikbare (onderzoeks)gegevens over de effecten van detailhandelsbeleid in krimpregio’s zoals de regio waarin Appingedam is gelegen en, indien voorhanden, meer in het bijzonder effecten van branchering in dergelijke regio’s.

Aan de bak

Gelet op de lange looptijd van deze procedure en met het oog op finale geschilbeslechting past de ABRvS de bestuurlijke lus toe. De raad krijgt daarbij zes maanden om het bestemmingsplan aan te passen, hetzij door een verbeterde motivering toe te voegen, hetzij door de brancheringsregeling te wijzigen. De raad moet dus aan de bak. Nu de raad in de procedure naar voren had gebracht niet te beschikken over concreet bewijs over de geschiktheid en de verwachte gevolgen van het loslaten van de brancheringsregeling en dat het enige harde bewijs wordt gevormd door voorbeelden uit het buitenland, zal de voorbereiding van het herstelbesluit wel eens een hele kluif kunnen worden.

Iris Kieft


Gerelateerd

Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Klimaat & zon: burgerparticipatie hoe gaat dat nu?
Dat burgerparticipatie (ook nu al) een rol speelt in bestuursrechtelijke procedures volgt uit de uitspraak…
Klimaat & burgerparticipatie; hoe vorm te geven?
Windenergie en zonne-energie leveren een belangrijke bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, maar niet…
Bestemmingsplanprocedure: bedrijf wegbestemd of niet?
Vaak krijg ik de vraag van bedrijven wat de gemeente nu wel of niet mag…
Omgevingsvergunningen en de toets aan het Amsterdamse hotelbeleid
In dit nieuwsbericht sta ik stil bij een tweetal uitspraken over omgevingsvergunningen voor twee hotels…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Prejudiciële vragen of buiten werkingstelling van het PAS; en dan?
Tijdens de meerdaagse zitting op 30 november en 1 december 2016 bij de Afdeling bestuursrechtspraak…
Mooie deal: Van der Lee Transport verkocht aan het Belgische Vervaeke
Trots dat ons kantoor op het gebied van milieurecht verkoper heeft kunnen bijstaan in de…
Geen uitzondering op de beginselplicht tot handhaving
De uitspraak laat zien hoe belangrijk het is voor bedrijven om altijd te controleren of…
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Aandachtspunten voor (potentiële) gebouw eigenaren
Zowel bedrijfspanden als woningen vliegen weer als warme broodjes over de toonbank, maar wat moet…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt
Drietal uitspraken van de ABRvS overspoedeisende bestuursdwang, het overtreder begrip, kostenverhaal en een dwangbevel. Procedure…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Meer duidelijkheid over implementatie PGS 29
Op 15 februari heeft de minister van I&M in een brief meer duidelijkheid gegeven over…
Een unicum: ABRvS komt terug op tussenuitspraak
Terugkomen op een tussenuitspraak is een uitzondering. Maar het kan wel! Zie hiervoor de uitspraak…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Schoonmaken verplicht op grond van de omgevingsvergunning
Is de verplichting om een geluidscherm schoon te houden ruimtelijk relevant? De Afdeling (ABRvS) deed…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Wind op zee; let goed op het (ontwerp-) kavelbesluit!
Wind op zee geniet de laatste tijd veel publiciteit. Dat is ook niet zo vreemd;…
Veranderingsvergunning voor een inrichting
Wanneer kan er een veranderingsvergunning voor een inrichting verleend worden? Een veranderingsvergunning kan slechts worden verleend…
Watervergunning en verenigbaarheid met de doelstellingen van de Waterwet (art. 6.21)
Een watervergunning wordt geweigerd als de verlening van die vergunning niet verenigbaar is met doelstellingen…
Planschade en de uitleg van “met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid”
De Afdeling (ABRvS) heeft op 18 maart 2015 een tweetal planschade uitspraken gedaan waarin uitleg…
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Bestemmingsplan en maximale lichtercapaciteit
In de uitspraak van de Afdeling (ABRvS) van 17 december 2014 komen de volgende onderwerpen…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Medewerking van derden vereisen kan wel in Watervergunning
De Waterwet verzet zich niet tegen het stellen van voorschriften ter naleving waarvan de medewerking van…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Watervergunning kan alleen verplichtingen voor vergunninghouder bevatten
Uitspraak (ABRvS) van 8 oktober 2014 waarbij aan een watervergunning in een voorschrift een verplichting…