ENVIR ADVOCATEN
Romkeslaan 59
8933 AR Leeuwarden
T +31 20 236 10 24
F +31 20 796 92 22

ENVIR ADVOCATEN
Jan van Goyenkade 10 III
1075 HP Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 12-06-2020

Stikstof en Cie Remkes: kan het ook anders?

Niet alles kan overal“, dat is de pakkende titel van het eindadvies van het Adviescollege Stikstofproblematiek (ook wel aangeduid als de Commissie Remkes) dat deze week verscheen. In dit advies beschrijft de Commissie de contouren voor een structurele aanpak voor een oplossing van de stikstofproblematiek. Kern van de voorgestelde aanpak is een “Programma Nationale Natuurdoelstellingen”. Het belangrijkste doel van dit programma is het terugbrengen van de stikstofdepositie tot tenminste onder de grens van de kritische depositiewaarde door beperkingen te stellen aan de emissie van NOx en NH3 in de diverse relevante sectoren (o.a. luchtvaart, bouw, industrie, landbouw). Deze forse reductie van stikstofdepositie is noodzakelijk om de natuurdoelstellingen in stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden te halen. Het eindadvies formuleert voor iedere sector duidelijke aanbevelingen aan de hand waarvan deze emissiereductie kan worden bereikt. Terecht vraag de Commissie Remkes daarbij ook duidelijk aandacht voor een goede borging van uit te voeren natuurmaatregelen – want alleen dan kan uitvoering van deze maatregelen worden verzekerd en bestaat er wellicht ruimte om daarop vooruitlopend activiteiten onder een bepaalde drempelwaarde toe te staan.

Over het advies van de Commissie Remkes valt veel te zeggen; de afgelopen dagen buitelden de opvattingen van diverse partijen over elkaar heen, waarbij iedereen vanuit zijn eigen kleur of belang onderdelen van het advies wel of juist niet onderschreef. De tijd zal het leren welke punten worden overgenomen door het Kabinet; duidelijk is wel dat alle partijen de messen slijpen en dat de maatregelen die door de Minister van LNV zijn aangekondigd in de brief van 24 april jl. in het licht van dit eindadvies niet voldoende zijn. Het ligt ook voor de hand dat het wetsvoorstel stikstofreductie en natuurverbetering, dat met stoom en kokend water is voorbereid en voor een heel korte periode ter consultatie is gelegd, nog eens wordt herzien.

Los van alle details van de oplossingsrichtingen die de Commissie Remkes voorstelt, verdient er één aspect bij de uitwerking m.i. bijzondere aandacht. Dat is de doelstelling van het natuurbeleid om 50% reductie van de binnenlandse stikstofemissies te behalen zodat in 74% van de stikstofgevoelige natuurgebieden de kritische depositiewaarde niet meer wordt overschreden. In het advies mist echter de onderbouwing, of zo men wil, de koppeling tussen de overschrijding van de kritische depositiewaarde en de verplichtingen uit de Habitatrichtlijn. Deze verplichtingen komen er, samengevat, op neer dat in Natura 2000-gebieden een gunstige staat van instandhouding moet worden bereikt. Dat staat niet synoniem aan het niet langer overschrijden van de kritische depositiewaarde. Het is niet voor niets dat de Afdeling bestuursrechtspraak al sinds jaar en dag stelt dat de kritische depositiewaarde slechts ‘de grens is waarboven significante effecten op Natura 2000-gebieden niet bij voorbaat kunnen worden uitgesloten’ en niet de grens bij overschrijding waarvan een gunstige staat van instandhouding niet kan worden bereikt. Of deze gunstige staat wordt bereikt, is niet alleen afhankelijk van de vraag of de kritische depositiewaarde wordt overschreden maar hangt ook af van andere factoren in een Natura 2000-gebied (zoals bijvoorbeeld de waterhuishouding). Uiteindelijk gaat het om de vraag hoe een ecosysteem als geheel functioneert, waarbij stikstof weliswaar een belangrijke rol heeft maar waarbij ook andere factoren een rol hebben. Er zijn immers gebieden in Nederland waar habitattypen aanwezig zijn die er op basis van de hoeveelheid stikstofdepositie op het gebied niet zouden kunnen zijn omdat de kritische depositiewaarde voor het habitattype wordt overschreden, en vice versa.

Het voordeel van de door de Commissie geformuleerde doelstelling is dat deze meetbaar én daardoor duidelijk is, waardoor e.e.a. zich laat vertalen in concrete maatregelen en afrekenbare doelen. Zou het doel zijn: in 2030 moet de gunstige staat van instandhouding worden bereikt, dan zal er nog veel tijd besteed (of zelfs verspild) worden aan de vraag welke factoren binnen een Natura 2000-gebieden moeten veranderen om aan deze doelstelling te voldoen. Dan zijn we weer jaren verder, zonder dat de natuur er beter van is geworden; in de tussentijd blijft vergunningverlening voor nieuwe projecten net zo ingewikkeld als nu het geval is. Vanuit de bestuurlijke realiteit is het dus heel begrijpelijk dat de Commissie Remkes een concrete doelstelling formuleert en dat deze doelstelling direct gekoppeld wordt aan een verlaging van stikstofemissies. Remkes pleit voor verdere uitwerking van deze doelstelling in ‘gebiedsspecifiek maatwerk’ dat moet resulteren in natuurherstelprogramma’s. Juist in deze gebiedsspecifieke analyses zal m.i. duidelijk moeten worden of het realiseren van de forse stikstofreductie die Remkes voor ogen heeft, noodzakelijk is voor het bereiken van een gunstige staat van instandhouding in het Natura 2000-gebied of dat er andere, meer logische knoppen zijn om aan te draaien. Parallel aan dit gebiedsgerichte proces verdient het overigens m.i. aanbeveling om na te gaan of de ooit geformuleerde kritische depositiewaarden nog wel actueel zijn.

Uiteraard, het staat buiten kijf dat de stikstofemissies in Nederland omlaag moeten om een betere natuurkwaliteit te realiseren; het is echter de vraag of dat betekent dat de emissies onder de kritische depositiewaarde terecht moeten komen. In dat opzicht is het nog niet eens zo gek dat het wetsvoorstel stikstofreductie en natuurverbetering uitgaat van een te halen ‘streefwaarde’; dat biedt nog ruimte om in het gebiedsgerichte proces te kijken welke maatregelen voor een specifiek Natura 2000-gebied effectief zijn. Aan de andere kant moet voorkomen worden dat het lijkt alsof er maar beperkt maatregelen moeten worden getroffen om te voldoen aan de verplichtingen uit de Habitatrichtlijn en moeten geen hazenpaadjes worden bewandeld waarmee het voldoen aan de Habitatrichtlijn vooruit geschoven worden. Want als er iets is dat het advies van de Commissie Remkes terecht duidelijk maakt, is dat het voor de natuur – en daarmee ook voor economische activiteiten – één voor twaalf is.

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Voldoende maatregelen treffen waardoor van ‘opzet’ (Wnb) geen sprake meer is?
Soortenbescherming (Wnb) in relatie tot de energietransitie en het treffen van ‘mitigerende maatregelen’ In de…
Actualiteiten bescherming Natura 2000
De laatste tijd verschijnen er weer veel interessante uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de…
Interview Marieke Kaajan in Europoort Kringen
In de editie van maart 2020 van het magazine Europoort Kringen is Marieke Kaajan geïnterviewd…
Gasloos bouwen: toereikende planregel kan plan-mer stikstof voorkomen
Na de stikstofuitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van mei 2019 is het zoeken naar mogelijkheden…
ENVIR Advocaten in Wintergasten
Iris Kieft van ENVIR Advocaten werd geïnterviewd voor de Wintergasten editie van VG Visie over…
ENVIR in het nieuws over stikstof
In de media zijn de afgelopen tijd meerdere berichten en items verschenen over de gevolgen…
Stikstof en woningbouw: business meeting met oplossingen
Honderden bouwprojecten komen op losse schroeven te staan door de recente stikstofuitspraak van de Raad…
Hoe moeten projectontwikkelaars omgaan met stikstofregels?
Op 18 juli 2019 werd Marieke Kaajan voor het radioprogramma Met het oog op morgen…
Briefing Tweede Kamer over de PAS-uitspraken
Op 4 juni 2019 lichtte Marieke Kaajan samen met prof. dr. Chris Backes van de…
Ruimte voor natuur én economische ontwikkeling: blik op de toekomst na de PAS-uitspraken
PAS-uitspraken 29 mei 2019: geen juridische verrassing; maar hoe nu verder? Inleiding De twee uitspraken…
IBR Studiedag Natuurbeschermingsrecht 20 juni 2019
Op 20 juni 2019 verzorgt Marieke Kaajan samen met Ralph Frins en Janette Verbeek een…
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…