ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 07-09-2015

Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!

In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRvS”) wederom een bestemmingsplan omdat de toets aan art. 19j, lid 2, Natuurbeschermingswet (“Nbw”) niet correct was uitgevoerd.

Art. 19j, lid 2, Nbw vereist dat bij een plan waarvan niet kan worden uitgesloten dat dit plan, alleen of in combinatie met andere plannen of projecten, significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied, een passende beoordeling wordt verricht.

De praktijk laat zien dat gemeenten worstelen met deze verplichting. Veel bestemmingsplannen gaan juist vanwege een onjuiste toepassing van art. 19j, lid 2, Nbw onderuit. Veelal niet omdat de passende beoordeling op ecologische gronden onjuist wordt bevonden door de ABRvS. Integendeel; in het merendeel van de gevallen zijn verkeerde uitgangspunten gehanteerd aan de hand waarvan het ecologische onderzoek is verricht. Situaties die veelal vermeden hadden kunnen worden als de jurisprudentie van de ABRvS goed was toegepast.

Deze jurisprudentie laat zich op hoofdlijnen eenvoudig als volgt samenvatten:

  1. De gevolgen van een nieuw bestemmingsplan moeten worden beoordeeld ten opzichte van de feitelijke situatie direct voorgaand aan de vaststelling van dit bestemmingsplan,
  2. met dien verstande dat als een bepaalde illegale situatie reeds voorafgaand aan de vaststelling van het bestemmingsplan plaatsvond of bestond, en deze situatie voor het eerst planologisch ingepast wordt, deze illegale situatie niet tot de “bestaande feitelijke situatie” kan worden gerekend en dus alsnog beoordeeld dient te worden;
  3. Dit betekent dat niet relevant is of een bepaalde activiteit vergund was op de zogeheten referentiedatum (zijnde de datum waarop het gebiedsbeschermingsregime van de Habitatrichtlijn van toepassing was);
  4. Dit betekent eveneens dat niet relevant is of een bepaalde ontwikkeling onder het vorige bestemmingsplan al was toegestaan, maar nimmer is gerealiseerd;
  5. Verder is van belang dat bij het bepalen van de mogelijke gevolgen van een bestemmingsplan uitgegaan wordt van de maximale ontwikkelingsmogelijkheden van het nieuwe bestemmingsplan. Concreet betekent dit dat de ecologische effecten van het bestemmingsplan moeten worden bepaald aan de hand van (i) een maximale invulling van de in het plan opgenomen bestemmingen (en dus niet van een realistische invulling van het bestemmingsplan); (ii) wijzigings- en uitwerkingsmogelijkheden, (iii) aanlegvergunningen en (iv) binnenplanse ontheffingsmogelijkheden.

Voor een meer gedetailleerd overzicht van de huidige stand van zaken van de jurisprudentie op dit punt verwijs ik naar mijn artikel hierover in de Gemeentestem.

In de uitspraak van 19 augustus jl. ging het bij de eerste stap al mis; de situatie op de peildatum was verkeerd bepaald. De gevolgen van het bestemmingsplan waren bepaald aan de hand van hetgeen vergund was op de referentiedatum (in 1992). Dat had nog goed kunnen gaan, mits de feitelijke situatie voorafgaand aan het vaststellen van het bestemmingsplan in overeenstemming was geweest met deze vergunde situatie. Dat was echter niet het geval. Een in het verleden vergunde en ook gerealiseerde glastuinbouwkas was vier jaar voordat het nieuwe bestemmingsplan werd vastgesteld door een storm vernield en was vervolgens gesloopt. Aldus maakte de stikstofemissie die in het verleden door deze kas werd veroorzaakt, geen deel uit van de bestaande feitelijke situatie voorafgaand aan de vaststelling van het bestemmingsplan – en had hiermee dus bij de vraag naar de ecologische effecten van het nieuwe bestemmingsplan (met ontwikkelingen die een toename van stikstofemissie zouden kunnen veroorzaken) geen rekening mogen worden gehouden.

Hoewel de uitspraak daarmee geheel in lijn van de bestaande jurisprudentie van de ABRvS past, is enige coulance voor de werkwijze van de gemeente wel op z’n plaats. Voorstelbaar is dat het oordeel van de ABRvS immers anders was geweest als de kas nog niet zo lang vóór de vaststelling van het bestemmingsplan zou zijn vernield en aansluitend gesloopt was – vanuit de gedachte dat er dan nog een reële kans zou bestaan dat deze kas weer zou worden opgebouwd (hetgeen, naar ik aanneem, onder het voorheen vigerende bestemmingsplan zou zijn toegestaan). Het zou mij wat rigide overkomen als de jurisprudentie van de ABRvS zo strikt zou moeten worden uitgelegd dat ieder gebruik dat wel was toegestaan op de peildatum, maar juist op die ene dag niet plaatsvond, niet tot het bestaande feitelijke gebruik zou mogen worden gerekend. Er zit dus – met andere woorden – naar verwachting wel enige marge tussen wat nog tot het bestaande feitelijke gebruik op de peildatum kan worden gerekend en wat niet. Maar vier jaar is wel een aanzienlijke periode, dus in die zin verbaast het weer niet dat de ABRvS die periode te lang vindt om de (reeds beëindigde) stikstofemissie van de kas tot de bestaande feitelijke situatie te rekenen. Waar ligt de harde grens? Tja, de vraag is of de ABRvS ooit een harde grens zal trekken. Of gestaakte activiteiten voor de peildatum toch nog kunnen worden gerekend tot de bestaande feitelijke situatie zal, zoals juristen dat zo mooi kunnen zeggen, waarschijnlijk afhangen van de “omstandigheden van het geval”. Het lijkt daarbij in ieder geval reëel om te veronderstellen dat de ABRvS alleen stikstofemissie van activiteiten die zeer kort voorafgaand aan de peildatum zijn gestaakt, mogelijk nog toestaat als onderdeel van de bestaande feitelijke situatie. Daarbij zou ik me ten slotte ook kunnen voorstellen dat de ABRvS hierbij ook de reden van staking van deze activiteit en de kans dat deze activiteit op korte termijn weer zal plaatsvinden, zal betrekken.

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Klimaat & zon: burgerparticipatie hoe gaat dat nu?
Dat burgerparticipatie (ook nu al) een rol speelt in bestuursrechtelijke procedures volgt uit de uitspraak…
Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig
De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak…
Bestemmingsplanprocedure: bedrijf wegbestemd of niet?
Vaak krijg ik de vraag van bedrijven wat de gemeente nu wel of niet mag…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Prejudiciële vragen of buiten werkingstelling van het PAS; en dan?
Tijdens de meerdaagse zitting op 30 november en 1 december 2016 bij de Afdeling bestuursrechtspraak…
Mooie deal: Van der Lee Transport verkocht aan het Belgische Vervaeke
Trots dat ons kantoor op het gebied van milieurecht verkoper heeft kunnen bijstaan in de…
Geen uitzondering op de beginselplicht tot handhaving
De uitspraak laat zien hoe belangrijk het is voor bedrijven om altijd te controleren of…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Een unicum: ABRvS komt terug op tussenuitspraak
Terugkomen op een tussenuitspraak is een uitzondering. Maar het kan wel! Zie hiervoor de uitspraak…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Planschade en de uitleg van “met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid”
De Afdeling (ABRvS) heeft op 18 maart 2015 een tweetal planschade uitspraken gedaan waarin uitleg…
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Bestemmingsplan en maximale lichtercapaciteit
In de uitspraak van de Afdeling (ABRvS) van 17 december 2014 komen de volgende onderwerpen…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…