ENVIR ADVOCATEN
Romkeslaan 59
8933 AR Leeuwarden
T +31 20 236 10 24
F +31 20 796 92 22

ENVIR ADVOCATEN
Jan van Goyenkade 10 III
1075 HP Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 28-05-2020

Regeling voor de gebruiksvergoeding bij het opleggen van gedoogplichten vanaf nu open voor consultatie

Inleiding

Tot en met 24 juni a.s. kan gereageerd worden op de consultatieversie van de Regeling voor de gebruiksvergoeding die wordt toegevoegd aan de Aanvullingsregeling grondeigendom Omgevingswet.  Uiteindelijk is de bedoeling dat de regeling terechtkomt in hoofdstuk 14 van de Omgevingsregeling.

Waar gaat de regeling over?

De Omgevingswet maakt het mogelijk dat een rechthebbende aan wie een gedoogplicht wordt opgelegd – denk bijvoorbeeld aan kabels en leidingen die worden aangelegd door bijvoorbeeld een beheerder van een elektriciteits- of gasnetwerk – recht heeft op een schadevergoeding (afdeling 15.2 Omgevingswet). Omdat naast het algemene belang óók commerciële belangen (als gevolg van de privatiseringen) een rol kunnen spelen bij werken die worden aangelegd middels het opleggen van een gedoogplicht, zoals bijvoorbeeld energie- en mijnbouwwerken, ontstond op een gegeven moment de kritiek dat het niet altijd voldoende is om een voor schadeloosstelling te zorgen. In normale situaties zou een rechthebbende immers ook niet akkoord gaan met een schadeloosstelling wanneer hij (een gedeelte van) zijn grond in gebruik geeft aan een derde; in dat geval zou in de regel een vergoeding worden gevraagd die eventuele schade te boven gaat.

De wetgever heeft deze kritiek ter harte genomen: op 4 maart 2019 is een amendement aangenomen (amendement Bisschop-Ronnes) waarin staat dat er bij twee soorten gedoogplichten een vaste gebruiksvergoeding moet komen. Hierop zijn twee uitzonderingen mogelijk: (1) wanneer de gebruiksvergoeding al is inbegrepen in de schade die is vergoed bij het opleggen van die gedoogplichten of (2) wanneer de initiatiefnemer een bestuursorgaan of netbeheerder is. Uiteindelijk heeft het amendement geleid tot artikel 13.3e, eerste lid van de Omgevingswet. Voorbeelden van gevallen waarin een gebruiksvergoeding bij het opleggen van een gedoogplicht aan de orde kan zijn, zijn het winnen van steenzout of het aanleggen van een windmolenpark, pijpleidingen of -netten als onderdeel van een productieproject en leidingen die dienen voor het transport van gas vanaf de winningsplaats rechtstreeks naar een verwerkingsinstallatie.

De hoogte van die gebruiksvergoeding volgt overigens niet uit de Omgevingswet zelf. Het tweede lid van artikel 13.3e Omgevingswet bepaalt namelijk dat de hoogte wordt bepaald bij ministeriële regeling. Die uitwerking ligt nu ter consultatie voor.

Aan voornoemde uitwerking is een advies van Deloitte Financial Advisory voorafgegaan. Deloitte heeft in kaart gebracht hoe een vergoedingsstructuur zou kunnen worden vormgegeven en is gekomen met een zogenaamde voorkeursvariant. De voorkeursvariant is belandt in de regeling die nu voorligt. Wat staat er nou precies in de regeling?

De regeling hanteert een formule voor het vaststellen van de hoogte van de gebruiksvergoeding. Drie elementen zijn hierbij van belang, namelijk (1) de marktwaarde van de grond, (2) de grondoppervlakte en (3) jaarlijks verondersteld rendement van de grond. Voor de waardering van de marktwaarde van de grond wordt uitgegaan van de waarde van de onroerende zaak waarop de gedoogplicht rust op de dag voorafgaand aan de dag waarop de gedoogplicht wordt opgelegd. De vergoeding heeft alleen betrekking op het deel van de grond dat niet of maar gedeeltelijk kan worden gebruikt als gevolg van de gedoogplicht. De hoogte van de vergoeding wordt verder bepaald door de hoogte van het rendement dat jaarlijks op basis van de voormalige waarde van de grond voor dat deel kan worden behaald. Voor het percentage is aansluiting gezocht bij de regels bekend voor pacht van grond. Er is gekozen voor een vast forfait van 2%; hiermee wordt aangesloten bij de aanbevelingen uit het adviesrapport van Deloitte. Door de gekozen formule wordt de hoogte van de gebruiksvergoeding voornamelijk bepaald  door de taxatie van de waarde van de grond. Dit betekent ook dat er regionale verschillen kunnen ontstaan tussen de vergoedingen die worden ontvangen. Daarnaast is de bestemming van de grond een belangrijke factor, zo heeft een agrarisch perceel een andere waarde dan een perceel met een woonbestemming.

Uiteindelijk is de burgerlijke rechter op grond van artikel 13.3e lid 3 Omgevingswet belast met het vaststellen van de hoogte van de gebruiksvergoeding wanneer een minnelijke overeenstemming er niet in zit. De burgerlijke rechter heeft de vrijheid om de gebruiksvergoeding eenmalig of periodiek met een bepaalde looptijd vast te stellen.

Afsluitend

De vraag óf er terecht een voorziening is opgenomen in de Omgevingswet die mogelijk maakt dat er onder specifieke omstandigheden een gebruiksvergoeding bij gedoogplichten ontstaat is inmiddels een gegeven. Hier heeft de wetgever voor gekozen en dit staat niet meer ter discussie, ook niet door deze regeling. De wijze waarop de vergoeding wordt bepaald en de werking van de gebruiksvergoeding in de praktijk is een onderwerp waar nog wat van gevonden kan worden. De verschillende varianten met elk hun voor- en nadelen zijn door Deloitte goed in kaart gebracht. Alles afwegende is het begrijpelijk dat de wetgever de voorkeursvariant wenst op te nemen in de regeling. Door een fictief rendement te hanteren ontstaat minder ruimte voor discussie over de hoogte van de vergoeding. Dit komt de rechtszekerheid ten goede.

Men moet ook niet uit het oog verliezen dat de wetgever met de uitwerking van artikel 13.3e van de Omgevingswet niet heeft beoogd verandering aan te brengen aan de praktijk zoals deze ook nu gebruikelijk is; in de regel komen werken als hier bedoeld tot stand via minnelijke overeenstemming – waarbij soms reeds wordt voorzien in een gebruiksvergoeding –  en is het opleggen van een gedoogplicht überhaupt niet aan de orde. Voor zover al een gedoogplicht wordt opgelegd kunnen partijen altijd nog minnelijke overeenstemming bereiken over de hoogte van een eventuele gebruiksvergoeding. Mocht geen overeenstemming worden bereikt dan staat straks de mogelijkheid open om een gebruiksvergoeding af te dwingen via de burgerlijke rechter.

Voor vragen over de gebruiksvergoeding of het opleggen van gedoogplichten kunt u contact opnemen met Derek Sietses.


Gerelateerd

Leges bij een bouwplan, hoe zit het ook alweer?
Hoe zit het ook alweer met het betalen van leges bij een aanvraag voor een…
Toetsing van geluidsnormen voor windturbines aan het voorzorgsbeginsel
Helaas is het Nederland niet gelukt de Europese doelstelling voor duurzaam opgewekte energie te halen….
Normaal maatschappelijk risico: nu nog voer voor debat en onzekerheid
Normaal maatschappelijk risico, hoe zat het ook alweer? Op basis van de huidige Wet ruimtelijke…
Juridisering van draagvlak en participatie
Ter uitwerking van het Klimaatakkoord zijn in Nederland 30 energieregio’s bezig met het opstellen van…
De Omgevingswet komt, maar is er niet op 1 januari 2021
Uitstel maar geen afstel Uitstel, maar geen afstel. Op 1 april 2020 bracht de minister…
Windpark Greenport Venlo kan doorgaan!
Windpark Greenport Venlo kan doorgaan! De beroepen tegen het provinciale inpassingsplan en de omgevingsvergunning van…
De ruimtelijke aanvaardbaarheid van geluidsbelasting bij windturbines
Voor de ruimtelijke aanvaardbaarheid van de geluidsbelasting van windturbines bij woningen en andere gevoelige gebouwen…
Hobbels bij het legaliseren van bestaand windpark: voorschriften op grond van m.e.r.-beoordeling
De vergunningverlening voor Windpark Hartelburg II begint zich te ontwikkelen tot een interessante soap. Het…
PFAS – van wonderspul naar hoofdpijndossier
Ruimtelijke ontwikkelingen worstelen nog volop met de gevolgen van de vernietiging van het Programma Aanpak…
Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
Op 7 november 2018 deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) uitspraak…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Klimaat & zon: burgerparticipatie hoe gaat dat nu?
Dat burgerparticipatie (ook nu al) een rol speelt in bestuursrechtelijke procedures volgt uit de uitspraak…
Klimaat & burgerparticipatie; hoe vorm te geven?
Windenergie en zonne-energie leveren een belangrijke bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, maar niet…
Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig
De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak…
Omgevingsvergunningen en de toets aan het Amsterdamse hotelbeleid
In dit nieuwsbericht sta ik stil bij een tweetal uitspraken over omgevingsvergunningen voor twee hotels…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Aandachtspunten voor (potentiële) gebouw eigenaren
Zowel bedrijfspanden als woningen vliegen weer als warme broodjes over de toonbank, maar wat moet…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt
Drietal uitspraken van de ABRvS overspoedeisende bestuursdwang, het overtreder begrip, kostenverhaal en een dwangbevel. Procedure…
Meer duidelijkheid over implementatie PGS 29
Op 15 februari heeft de minister van I&M in een brief meer duidelijkheid gegeven over…
Schoonmaken verplicht op grond van de omgevingsvergunning
Is de verplichting om een geluidscherm schoon te houden ruimtelijk relevant? De Afdeling (ABRvS) deed…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Wind op zee; let goed op het (ontwerp-) kavelbesluit!
Wind op zee geniet de laatste tijd veel publiciteit. Dat is ook niet zo vreemd;…
Veranderingsvergunning voor een inrichting
Wanneer kan er een veranderingsvergunning voor een inrichting verleend worden? Een veranderingsvergunning kan slechts worden verleend…
Watervergunning en verenigbaarheid met de doelstellingen van de Waterwet (art. 6.21)
Een watervergunning wordt geweigerd als de verlening van die vergunning niet verenigbaar is met doelstellingen…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Medewerking van derden vereisen kan wel in Watervergunning
De Waterwet verzet zich niet tegen het stellen van voorschriften ter naleving waarvan de medewerking van…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Watervergunning kan alleen verplichtingen voor vergunninghouder bevatten
Uitspraak (ABRvS) van 8 oktober 2014 waarbij aan een watervergunning in een voorschrift een verplichting…