ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 07-11-2019

PFAS – van wonderspul naar hoofdpijndossier

Ruimtelijke ontwikkelingen worstelen nog volop met de gevolgen van de vernietiging van het Programma Aanpak Stikstof. En alsof dat al niet genoeg is, wordt steeds beter zichtbaar op hoeveel plaatsen tevens sprake is van een ander probleem: PFAS. PFAS is een mogelijk probleem voor alle activiteiten waarvoor grondverzet nodig is.

Wat is het probleem?

PFAS worden al ruim vijftig jaar gebruikt en komen nu diffuus verspreid over heel Nederland in de bodem en oppervlaktewater voor. Nu bekend is dat deze stoffen in de bodem voorkomen en op dit moment nog niet bekend is in hoeverre deze stoffen mogelijk schadelijke effecten hebben, vereist het regime van de Wet bodembescherming actie ten aanzien van deze stoffen.

De Wet bodembescherming en de Regeling bodemkwaliteit kennen een zorgplicht en een standstill-vereiste die inhouden dat als grond of baggerspecie is verontreinigd met een niet-genormeerde stof waarvan de aanwezigheid wel kan worden vastgesteld, deze grond of baggerspecie niet mag worden toegepast. Tenzij op lokaal niveau beleid voor de toepassing van die grond of baggerspecie is vastgesteld.

Dit levert een acuut probleem op voor alle ruimtelijke ontwikkelingen waarbij grond of baggerspecie verplaatst of ingezet moet worden. Met grond of baggerspecie waarin PFAS boven de bepalingsgrens aanwezig is, kun je immers geen kant op. In de rechtspraak verschijnen al de eerste pogingen van partijen om ruimtelijke ontwikkelingen met een beroep op PFAS tegen te houden.

Wat zijn PFAS eigenlijk?

PFAS zijn poly- en perfluoralkylstoffen. Onder deze groep vallen ruim 6.000 verschillende chemische stoffen die al decennia in Nederland en Europa gebruikt worden in industriële en andere processen en worden toegepast is allerlei dagelijks toepassingen zoals verf, blusschuim, pannen, kleding, de coating in papieren bekertjes en cosmetica. Deze stoffen hebben handige eigenschappen: ze zijn bijvoorbeeld brandwerend of vuil- en waterafstotend. Deze stoffen hebben echter ook vervelende eigenschappen: ze zijn persistent, mobiel en nauwelijks biologisch afbreekbaar.

Tijdelijk handelingskader

De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat heeft op 8 juli 2019 een ‘Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie’ geïntroduceerd.

Hiermee zijn tijdelijke toepassingsnormen vastgesteld voor de toepassing van PFAS-houdende grond of baggerspecie boven grondwaterniveau op landbodems met functieklasse wonen en industrie. Voor landbodems met functieklasse landbouw/natuur en voor oppervlaktewater geldt – kort gezegd – nog steeds de bepalingsgrens van 0,1 µg/kg.

Het Tijdelijk handelingskader voorziet wel in de mogelijkheid dat voor landbodems met functieklasse landbouw/natuur wordt afgeweken van de bepalingsgrens tot de gemeten achtergrondwaarde met een maximum van de toepassingsnormen die voor wonen en industrie zijn gesteld. Uitvoerders mogen onder het Tijdelijk handelingskader zelf de achtergrondwaarde bepalen van de bodem waar zij grond willen toepassen en deze vergelijken met de grond die zij willen toepassen.

Lokaal beleid kan gemotiveerd van dit tijdelijk handelingskader afwijken en zo meer of minder ruimte bieden voor toepassing van PFAS-houdende grond en baggerspecie.

Verplicht meten

Op iedere uitvoerder die grond of baggerspecie wil toepassen rust een onderzoeksplicht naar de kwaliteit van grond en baggerspecie en de ontvangende bodem. Het meten van PFAS in de grond is niet eenvoudig: zo moeten bij het nemen van de benodigde monsters allerlei maatregelen getroffen worden om contaminatie van het monstermateriaal te voorkomen. PFAS komen namelijk normaal gesproken ook voor in materiaal waarmee monsters worden genomen zoals bemonsteringsslangen, flessen en pomponderdelen, in de Gore-tex kleding van de onderzoeker en in de wasverzachter of handcrème die monsternemer heeft gebruikt. Ook is het meetprotocol voor PFAS-analyses nog volop in ontwikkeling.

Na de publicatie van het Tijdelijk handelingskader, ontstond  een run op laboratoria voor PFAS-analyses. De beschikbare capaciteit was te beperkt om met een korte doorlooptijd de analyses te kunnen uitvoeren. Laboratoria hebben inmiddels geïnvesteerd in extra capaciteit. Volgens de Staatssecretaris betrof de doorlooptijd begin oktober 1-3 weken en ze hoopt dat deze doorlooptijd op korte termijn verder teruggebracht kan worden.

Nog steeds geen kant op met de grond

Als uit de analyses volgt dat PFAS aanwezig zijn in de grond of baggerspecie, zit je met een probleem. Niet alle grondbanken blijken – ondanks de voorlopige toepassingsnormen uit het Tijdelijk handelingskader – bereid om PFAS-houdende grond onder de toepassingsnorm te accepteren. Als grond of baggerspecie gestort moet worden vanwege specifieke vervuiling van die grond of baggerspecie en die grond of baggerspecie ook PFAS bevat, speelt het probleem dat niet alle stortplaatsen en depots deze grond of baggerspecie kunnen accepteren omdat hun vergunningen (nog) niet toereikend zijn.

Acties van de Staatssecretaris

De Staatssecretaris is met de sector en decentrale overheden in overleg om de acceptatie van PFAS-houdende grond en baggerspecie te verbeteren. Zo kondigde de regering op 1 november aan dat de grondbanken in Noord-Holland weer open zijn.

Voor landbodems met de functieklasse landbouw/natuur wordt nu ook gekeken of meer ruimte dan de bepalingsgrens kan worden gegeven. De Staatssecretaris is voornemens om een tijdelijke landelijke achtergrondwaarde vast te stellen die als toepassingsnorm voor deze landbodems kan worden gebruikt. De RIVM komt uiterlijk 1 december met een advies voor deze tijdelijke landelijke achtergrondwaarde.

Definitieve oplossing?

Een definitieve oplossing is helaas nog niet in zicht. De Staatssecretaris verwacht dat een definitief toetsingskader niet eerder dan de zomer van 2020 zal kunnen worden vastgesteld. Reden voor deze timing is dat er nader onderzoek nodig is voordat een definitief toetsingskader kan worden opgesteld. Het RIVM voert dit nader onderzoek uit en de resultaten worden in juli 2020 verwacht. Op 29 oktober heeft de Staatssecretaris aangekondigd een PFAS-taskforce te zullen instellen om zo snel mogelijk tot een goede oplossing te komen.

 

Loopt u in de praktijk tegen PFAS-vragen aan? Voor vragen over PFAS en de impact daarvan voor uw project, kunt u contact opnemen met Iris Kieft of Fleur Onrust.


Gerelateerd

Hobbels bij het legaliseren van bestaand windpark: voorschriften op grond van m.e.r.-beoordeling
De vergunningverlening voor Windpark Hartelburg II begint zich te ontwikkelen tot een interessante soap. Het…
Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
Op 7 november 2018 deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) uitspraak…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Klimaat & burgerparticipatie; hoe vorm te geven?
Windenergie en zonne-energie leveren een belangrijke bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, maar niet…
Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig
De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak…
Omgevingsvergunningen en de toets aan het Amsterdamse hotelbeleid
In dit nieuwsbericht sta ik stil bij een tweetal uitspraken over omgevingsvergunningen voor twee hotels…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Burgemeester en openbare orde: vuurwerk en vlooienmarkt
De Afdeling heeft in de afgelopen twee weken een tweetal uitspraken gedaan over de bevoegdheid...
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Aandachtspunten voor (potentiële) gebouw eigenaren
Zowel bedrijfspanden als woningen vliegen weer als warme broodjes over de toonbank, maar wat moet…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt
Drietal uitspraken van de ABRvS overspoedeisende bestuursdwang, het overtreder begrip, kostenverhaal en een dwangbevel. Procedure…
Meer duidelijkheid over implementatie PGS 29
Op 15 februari heeft de minister van I&M in een brief meer duidelijkheid gegeven over…
Schoonmaken verplicht op grond van de omgevingsvergunning
Is de verplichting om een geluidscherm schoon te houden ruimtelijk relevant? De Afdeling (ABRvS) deed…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Wind op zee; let goed op het (ontwerp-) kavelbesluit!
Wind op zee geniet de laatste tijd veel publiciteit. Dat is ook niet zo vreemd;…
Veranderingsvergunning voor een inrichting
Wanneer kan er een veranderingsvergunning voor een inrichting verleend worden? Een veranderingsvergunning kan slechts worden verleend…
Bestuursdwang vanwege verontreiniging op campingterrein
Lessen uit de Afdelingsuitspraak van 8 april 2015 over de toepassing van bestuursdwang bij bodemverontreiniging…
Watervergunning en verenigbaarheid met de doelstellingen van de Waterwet (art. 6.21)
Een watervergunning wordt geweigerd als de verlening van die vergunning niet verenigbaar is met doelstellingen…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Medewerking van derden vereisen kan wel in Watervergunning
De Waterwet verzet zich niet tegen het stellen van voorschriften ter naleving waarvan de medewerking van…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Watervergunning kan alleen verplichtingen voor vergunninghouder bevatten
Uitspraak (ABRvS) van 8 oktober 2014 waarbij aan een watervergunning in een voorschrift een verplichting…