ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 14-10-2014

Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?

Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging van de Nbw. Nu kan dan ook de PAS worden vastgesteld. Het wetsvoorstel omvat ook de vaststelling van grenswaarden. Zal dat de praktijk helpen, of juist leiden tot nieuwe problemen?

Al sinds 2010 worden er pogingen gedaan om te komen tot een zogeheten Programmatische Aanpak Stikstofdepositie (“PAS”). Met dit, in de Natuurbeschermingswet (“Nbw”) opgenomen, programma worden grofweg twee doelen nagestreefd: (1) verbetering van de kwaliteit van Natura 2000-gebieden en (2) het creëren van ontwikkelingsruimte voor nieuwe projecten en andere activiteiten. Beide doelen zijn lovenswaardig. Het is immers algemeen bekend dat Natura 2000-gebieden “last” hebben van een overschot aan stikstof in de lucht. Juist door dit overschot – waardoor, in ecologische termen gezegd, de zogeheten kritische depositiewaarde voor stikstofgevoelige habits wordt overschreden – is het in de praktijk niet eenvoudig om nog toestemming te krijgen voor nieuwe activiteiten die zorgen voor extra stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. Ook als het gaat om zeer geringe stikstofdepositie.

Dit blijkt maar weer uit de uitspraak van de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRvS”) van 8 oktober jl. (zaaknummer 201406165). In die procedure ging het om een vergunning voor een uitbreiding van een veehouderij. Deze uitbreiding zou een toename van stikstofdepositie tot gevolg hebben van minder dan 0,051 mol/ha/jaar. GS – als vergunningverlenend orgaan – stelden dat, gelet op de betrouwbaarheidsmarges van het toegepaste rekenmodel (AAgro-stacks), bij een dergelijke geringe toename aangenomen kon worden dat de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet zouden worden aangetast. Dat is de toets die op grond van art. 19g, lid 1, Nbw moet worden verricht. De Voorzitter laat het inhoudelijk oordeel over de aanvaardbaarheid van deze handelswijze echter over aan de bodemrechter. Dat laat nog maar eens zien hoe lastig het is om te kunnen concluderen dat effecten zijn uitgesloten, ook al is de toename van stikstofdepositie gering.

Om de praktijk te helpen, creëert de PAS niet alleen ontwikkelingsruimte waarop aanspraak kan worden gemaakt indien een vergunning op grond van de Nbw is vereist. Ook worden, bij AMvB, grenswaarden vastgesteld, in de vorm van een toegestane hoeveelheid stikstofdepositie of een afstandsgrens. Een ontwerp-AMvB is op 7 oktober bekend gemaakt (Besluit grenswaarden programmatische aanpak stikstof). Alle projecten onder de grenswaarden zijn, voor zover het effecten van stikstofdepositie betreft, vergunningvrij omdat de PAS de onderbouwing – de passende beoordeling – voor de aanvaardbaarheid van deze effecten bevat. De grenswaarde is in eerste instantie 1 mol/ha/jaar; de afstandsgrens, die alleen geldt voor infrastructurele projecten is gesteld op 3 km bij rijkssnelwegen en op 5 km bij rijksvaarwegen.

Het is begrijpelijk dat er gezocht wordt naar oplossingen voor het stikstofdossier. De PAS zou daarbij een goed hulpmiddel kunnen zijn. Bedacht dient echter te worden dat ook aan de PAS haken en ogen kleven. Het is dan ook nog maar de vraag of de PAS zonder kleerscheuren de eindstreep haalt. Dat geldt m.i. ook voor de grenswaarden. Ik noem een paar problemen die zich in de praktijk zouden kunnen voordoen:

(1) Het vervallen van de vergunningplicht. Nu oordeelt de ABRvS dat een vergunning – inclusief een passende beoordeling – is vereist als een project leidt tot een toename van stikstofdepositie. In het kader van die vergunningprocedure kan vervolgens beoordeeld worden of toestemming kan worden verleend. Daarbij zou de PAS een rol kunnen spelen. De systematiek zoals die nu wordt voorgesteld, leidt tot het vervallen van de vergunningplicht, terwijl tegelijkertijd wordt aangegeven dat de PAS in die gevallen als passende beoordeling geldt. Het is de vraag of dit aanvaardbaar is;

(2) De systematiek van grenswaarden. Grenswaarden voor stikstofdepositie is niet iets nieuws. Al in het verleden is geprobeerd – bijvoorbeeld door het zogeheten Toetsingskader Ammoniak rondom Natura 2000-gebieden – om grenswaarden vast te stellen om zo op voorhand te kunnen concluderen dat een bepaalde toename van stikstofdepositie aanvaardbaar zou zijn. Deze pogingen zijn altijd bij de ABRvS gestrand, omdat de ABRvS vereist dat per specifiek project beoordeeld wordt wat de gevolgen zijn van dit project op een Natura 2000-gebied. Dat vereist een onderzoek waarmee met veel variabelen rekening moet worden gehouden. Op dit moment is moeilijk te overzien of de PAS, en het onderzoek dat ten grondslag ligt aan de PAS, hieraan voldoet.

(3) De in de PAS voorziene maatregelen waarmee ontwikkelingsruimte en ruimte voor de grenswaarden wordt gecreëerd. Dit gaat over de vraag of deze maatregelen moeten worden aangemerkt als mitigatie of compensatie. Zie daarvoor mijn noot in Milieu en Recht. Als (een aantal van) de maatregelen in de PAS die bijdragen aan het creëren van ruimte voor ontwikkeling of voor de grenswaarde, als compenserende maatregelen moeten worden beschouwd, kan toestemming voor de projecten waarbij de grenswaarde of ontwikkelingsruimte wordt toegepast, alleen worden verleend als sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang voor deze projecten. Ook moeten er dan geen alternatieven bestaan voor deze projecten. Niet alleen kan deze toets alleen in het kader van een vergunningprocedure voor het concrete project worden uitgevoerd, ook wijst de praktijk uit dat dwingende redenen voor particuliere initiatieven (bijvoorbeeld veehouderijen) vrijwel niet kunnen worden aangevoerd. Dan wordt de beoogde werking van de PAS aanzienlijk uitgehold.

Deze, maar ook aandachtspunten van meer ecologische aard (de vraag naar de actualiteit van het onderzoek dat aan de PAS ten grondslag ligt bijvoorbeeld), kunnen er in de toekomst voor zorgen dat de PAS in de praktijk het op papier beoogde doel niet haalt. Zou dit er toe moeten leiden dat de PAS niet wordt vastgesteld? Nee, dat lijkt me weer een brug te ver. De maatregelen die de PAS omvat, zullen voor een verbetering van de kwaliteit van Natura 2000-gebieden zorgen. Daartoe is Nederland op grond van de Habitatrichtlijn verplicht. Wellicht kunnen – onder andere vanwege de hiervoor aangestipte punten – daarmee niet meteen nieuwe projecten worden gerealiseerd, maar zodra de maatregelen het beoogde effect daadwerkelijk hebben bereikt, zullen de Natura 2000-gebieden er weer beter voor staan en kunnen deze gebieden dus ook weer meer stikstof aan. Alleen dat al is een positieve ontwikkeling.

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Klimaat & burgerparticipatie; hoe vorm te geven?
Windenergie en zonne-energie leveren een belangrijke bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, maar niet…
Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig
De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Omgevingsvergunningen en de toets aan het Amsterdamse hotelbeleid
In dit nieuwsbericht sta ik stil bij een tweetal uitspraken over omgevingsvergunningen voor twee hotels…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Aandachtspunten voor (potentiële) gebouw eigenaren
Zowel bedrijfspanden als woningen vliegen weer als warme broodjes over de toonbank, maar wat moet…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt
Drietal uitspraken van de ABRvS overspoedeisende bestuursdwang, het overtreder begrip, kostenverhaal en een dwangbevel. Procedure…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Meer duidelijkheid over implementatie PGS 29
Op 15 februari heeft de minister van I&M in een brief meer duidelijkheid gegeven over…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
De NeR gaat per 1 januari 2016 op in het Activiteitenbesluit
Per 1 januari 2016 treedt de zogenaamde 4e tranche Activiteitenbesluit in werking. In dit bericht…
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Schoonmaken verplicht op grond van de omgevingsvergunning
Is de verplichting om een geluidscherm schoon te houden ruimtelijk relevant? De Afdeling (ABRvS) deed…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Terechte weigering handhavend optreden
Voor het corrigeren van de gemeten emissiewaarden vanwege meetonzekerheden overeenkomstig de voorschriften 2.6 en 2.9…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
Wind op zee; let goed op het (ontwerp-) kavelbesluit!
Wind op zee geniet de laatste tijd veel publiciteit. Dat is ook niet zo vreemd;…
Veranderingsvergunning voor een inrichting
Wanneer kan er een veranderingsvergunning voor een inrichting verleend worden? Een veranderingsvergunning kan slechts worden verleend…
Bestuursdwang vanwege verontreiniging op campingterrein
Lessen uit de Afdelingsuitspraak van 8 april 2015 over de toepassing van bestuursdwang bij bodemverontreiniging…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Watervergunning en verenigbaarheid met de doelstellingen van de Waterwet (art. 6.21)
Een watervergunning wordt geweigerd als de verlening van die vergunning niet verenigbaar is met doelstellingen…
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Bestemmingsplan en maximale lichtercapaciteit
In de uitspraak van de Afdeling (ABRvS) van 17 december 2014 komen de volgende onderwerpen…
Stil gebied geen noodzaak voor maatwerkvoorschrift windturbinegeluid
Met de uitspraak van 10 december 2014 (zaaknr. 201403936) maakt de Afdeling bestuursrechtspraak duidelijk dat,…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Medewerking van derden vereisen kan wel in Watervergunning
De Waterwet verzet zich niet tegen het stellen van voorschriften ter naleving waarvan de medewerking van…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Watervergunning kan alleen verplichtingen voor vergunninghouder bevatten
Uitspraak (ABRvS) van 8 oktober 2014 waarbij aan een watervergunning in een voorschrift een verplichting…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…