Amsterdam: +31 20 737 20 66
Leeuwarden: +31 20 236 10 24

image_pdf

Datum: 16-08-2021

Foerageergebied (en vliegroutes) beschermd of niet?

Het foerageergebied van beschermde diersoorten is in beginsel niet beschermd op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb). Dat betekent dat een aantasting (vernielen, beschadigen) van foerageergebied (of een deel daarvan) niet verboden is. Het beschadigen of vernielen van een vaste rust- of verblijfplaats van een beschermde diersoort is echter wel verboden. In sommige gevallen wordt het foerageergebied op grond van de verbodsbepaling voor vaste rust- en verblijfplaatsen wel beschermd.

Uitspraak 7 juli 2021 Dassenburcht bij natuurcamping

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van de State (Afdeling) geeft in haar uitspraak van 7 juli 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:1457) nadere duiding aan dit deze bescherming. Zo geeft de Afdeling een heldere uitleg over de gevallen waarin foerageergebied wel beschermd is op grond van de Wnb.

Aan de orde was een verzoek om handhaving dat is toegewezen door het college van burgemeester en wethouders en waarbij een last onder dwangsom is opgelegd aan een (natuur)campinghouder wegens overtreding van art. 3.10 lid 1 onder b Wnb voor de das.  De vraag staat centraal of terecht tot handhaving is overgegaan. De rechtbank heeft geoordeeld dat van een overtreding geen sprake is.

Naar aanleiding van deze rechtbankuitspraak heeft het bevoegd gezag een nieuw besluit genomen en alsnog geweigerd om handhavend op te treden. De Afdeling toetst de uitspraak van de rechtbank. De conclusie is dat het college in het (nieuwe) besluit terecht heeft vastgesteld dat het niet aannemelijk is dat de campinghouder de vaste voortplantings- of rustplaatsen van dassen opzettelijk beschadigt of vernielt. Omdat een overtreding van artikel 3.10, eerste lid, aanhef en onder b, van de Wnb niet is vastgesteld, was het college niet bevoegd om te handhaven. Het college heeft daar dan ook terecht van afgezien.

Foerageergebied is niet beschermd, tenzij…

De Afdeling stelt allereerst dat foerageergebied in beginsel niet beschermd is. De eerste uitzondering hierop betreft gevallen waarbij een foerageergebied samenvalt met een vaste voortplantings- of rustplaats. Daarvan is geen sprake in deze procedure.

De tweede uitzondering betreft gevallen waarbij essentiële foerageergebieden die niet samenvallen met een vaste voortplantings- of rustplaats zodanig worden aangetast dat daardoor de functionaliteit van de vaste voortplantings- of rustplaatsen van de betrokken diersoort wordt aangetast.

De vraag of foerageergebied beschermd is dient te worden beantwoord in het kader van de vraag of sprake is van zogenaamd ‘essentieel foerageergebied’. Dit is al lange tijd vaste jurisprudentie van de Afdeling. In de uitspraak van 7 juli 2021 wijst de Afdeling op een uitspraak van 10 januari 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:12). In die uitspraak herhaalt de Afdeling de definitie zoals reeds toegepast onder de Flora en faunawet: “Onder een essentieel foerageergebied wordt verstaan een foerageergebied dat van wezenlijk belang is voor het functioneren van de voortplantingsplaats of rustplaats wanneer er geen alternatieve foerageergebieden zijn om eventuele aantasting daarvan op te vangen.” De Afdeling vervolgt dat deze uitleg onder art. 3.5 Wnb onverkort blijft gelden. Let wel, in de uitspraak van 7 juli 2021 zijn dassen aan de orde, deze soort is beschermd op grond van art. 3.10 Wnb.

Behalve een herhaling van de definitie van ‘essentieel foerageergebied’ wordt uit de uitspraak van 7 juli 2021 duidelijk dat als foerageergebied wordt aangetast zonder dat dit tot gevolg heeft dat het aantal dieren dat van de vaste voortplantings- of rustplaatsen gebruik kan maken afneemt van een overtreding van artikel 3.10, eerste lid, onder b, van de Wnb geen sprake is. Naar mijn oordeel geldt dit voor artikel 3.5 Wnb soorten evenzeer. De voorzieningenrechter van de rechtbank Limburg overwoog dit ook in zijn uitspraak van 4 februari 2021 (Vz. Rb Limburg 4 februari 2021, ECLI:NL:RBLIM:2021:915). In de rapporten die bij de aanvraag waren gevoegd wordt geconcludeerd dat er compensatie nodig is vanwege het verloren gaan van foerageergebied, hieruit blijkt naar het oordeel van de voorzieningenrechter in ieder geval  dát er foerageergebied verloren gaat. Echter zo overweegt de voorzieningenrechter er is niet onderzocht of de uitvoering van de geplande werkzaamheden een dusdanige ingreep in het foerageergebied van de das behelzen dat daardoor de dassen in het gebied hun burcht(en) zullen verlaten. Deze informatie dient echter wel bekend te zijn alvorens verweerder had kunnen concluderen dat geen ontheffing nodig was en kon volstaan met een positieve afwijzing. Immers als het foerageergebied zodanig essentieel is dat de das de burcht verlaat dan is sprake van een overtreding van een verbodsbepaling (art. 3.5 lid 4 Wnb) waarvoor wel een ontheffing is vereist.

De Afdeling maakt in de uitspraak van 7 juli 2021 ook duidelijk dat het niet zo is dat het deel van het foerageergebied waar een lokale populatie het meest eenvoudig voedsel kan vinden, om die reden als ‘essentieel foerageergebied’ moet worden aangemerkt. De enkele omstandigheid dat de alternatieve locaties niet van precies dezelfde kwaliteit of omvang zijn als de locaties die verloren gaan, is eveneens onvoldoende om die conclusie te kunnen trekken zo stelt de Afdeling.

Ook het feit dat in deze procedure is gesteld dat er in 2017 geen jongen zijn geboren in de dassenburcht is onvoldoende om overtreding van artikel 3.10, eerste lid, onder b, van de Wnb aannemelijk te achten. De reden daarvoor is dat in de verschillende notities die aan het besluit tot handhaving ten grondslag liggen geen oorzakelijk verband wordt gelegd tussen de hiervoor genoemde activiteiten van de campinghouder en het niet geboren worden van jongen in de dassenburcht. Uit deze formulering door de Afdeling kan worden begrepen dat indien dat causale verband wel zou kunnen worden aangetoond door een ecoloog er mogelijk van een overtreding van artikel 3.10 lid 1 onder b Wnb wel sprake zou kunnen zijn.

Ook 3.10 art. Wnb soorten

De uitleg van het begrip ‘essentieel foerageergebied’ wordt dus al langere tijd toegepast bij zogenaamde art. 3.5 Wnb soorten (strikt beschermde soorten). In de uitspraak van 7 juli 2021 overweegt de Afdeling dat deze lijn uit de jurisprudentie ook voor art. 3.10 soorten kan worden toegepast. Voor vogels is (nog) niet bepaald dat een dergelijke uitleg kan worden gebruikt bij de uitleg van de omvang van de bescherming van ‘nesten en rustplaatsen’. Ik kan mij echter goed voorstellen dat ecologisch gezien eenzelfde uitleg aannemelijk is, omdat een vogel ook wegens gebrek aan essentieel foerageergebied het nest kan verlaten. Daarmee is naar mijn oordeel juridische een dergelijke uitleg ook begrijpelijk.

Opzet?

Voor zogenaamde art. 3.10 Wnb soorten geldt dat het vernielen of beschadigen van de vaste rust- of verblijfplaats alleen verboden is als de overtreding ‘opzettelijk’ wordt gepleegd. Let wel, dit betreft voorwaardelijke opzet. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in art. 3.5 lid 1 Wnb te beschadigen of te vernielen. Bij deze soorten, zoals vleermuizen (art. 3.5) speelt het opzetvereiste geen rol. Ook niet opzettelijke overtreding van het verbod is derhalve verboden. In het kader van deze bijdrage ga ik niet nader in op de uitleg van het begrip ‘opzet’ in dezen maar wil niet onvermeld laten dat van voorwaardelijke opzet eenvoudig sprake is.De Afdeling overweegt dat dit de uitleg van het begrip “essentieel foerageergebied” niet anders wordt omdat het opzetvereiste voor artikel 3.10 Wnb soorten wel geldt.

Vliegroutes

Voor vliegroutes bestaat overigens dezelfde jurisprudentie lijn. Vliegroutes zijn eveneens alleen beschermd als het essentiële vliegroutes betreffen. In dezelfde uitspraak van de Afdeling van 10 januari 2018 wordt over ‘essentiële vliegroutes’ overwogen: “Onder een essentiële vliegroute wordt verstaan een vliegroute die van wezenlijk belang is als er geen goede alternatieve vliegroute is om vanuit de voortplantingsplaats of rustplaats een essentieel foerageergebied te bereiken of omvliegen vanuit de voortplantingsplaats of rustplaats naar een essentieel foerageergebied via een alternatieve route teveel energie kost. (…)” In deze uitspraak heeft de Afdeling in het kader van de uitleg van artikel 11 van de Ffw tevens geoordeeld dat het aantasten van essentiële vliegroutes, die (…) niet samenvallen met vaste rust- of verblijfplaatsen, moet worden gezien als beschadiging of vernieling van rust- of verblijfplaatsen indien daardoor de functionaliteit van de rust- of verblijfplaatsen van de betrokken vleermuissoorten wordt aangetast.”

Uit de Afdelingsuitspraak van 10 januari 2018 volgt dat deze uitleg ook voor de art. 3.5 van de Wnb neergelegde verboden geldt. Voor vliegroutes herhaalt de Afdeling deze lijn in de uitspraak van 3 juli 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:2169).

Let wel, ook voor vliegroutes geldt dat niet elke aantasting van een eenmaal als ‘essentieel’ aangemerkte vliegroute verboden is. Zo overweegt de voorzieningenrechter van de Afdeling dat het wegvallen van een deel van de essentiële vliegroute van een vleermuis, zonder dat de vliegroute in het geheel verloren gaat, onvoldoende om een ontheffing te vereisen (Vz. ABRvS 7 juni 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1831).

Ook voor deze uitspraken geldt dat ze zijn toegepast bij vliegroutes van vleermuizen (art. 3.5 Wnb soorten). Voor vogels is mij een dergelijke uitleg niet bekend.

Fleur Onrust

***

Mocht u op zoek zijn naar juridische ondersteuning bij vragen over soortenbescherming, dan kunt u contact opnemen met Fleur Onrust (ENVIR Advocaten).


Gerelateerd

Een gestandaardiseerd eigen risico bij ganzenschade; de spelregels volgens de Afdeling
Ganzen veroorzaken jaarlijks veel schade aan agrarische percelen. Alleen al in Fryslân gaat het om…
Externe salderingsmogelijkheden beperkt?
Vergunningverlening op grond van de Wet natuurbescherming (‘Wnb’) is, sinds de PAS-uitspraken van 29 mei…
Een snel(ler) einde aan de stikstofcrisis met een Deltaplan Verduurzaming?!
In een column die begin maart op de website van de Vereniging voor Milieurecht werd…
Kansen en risico’s na vervallen Wnb-vergunningplicht interne saldering
Er geldt geen Wnb-vergunningplicht meer bij interne saldering. Hoe stel je dit vast en wat…
Belangrijke Natura 2000-uitspraken (ViA15 en Logtsebaan)
(Tussen)uitspraak inzake het tracébesluit A15/A12 Ressen-Oudbroeken (ViA15), ABRvS 20 januari 2021, ECLI:NL:RVS:2021:105 en Logtsebaan, ABRvS 20 januari 2021, ELCI:NL:RVS:2021:71
Verdergaande bescherming Natura 2000-gebieden in ruimtelijk spoor is toelaatbaar
ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3071
Natuurcompensatiebank, stikstofreductie en natuurherstel
Ruim 1,5 jaar na de PAS-uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak worden de contouren van de…
Projecten met stikstofdepositie: wat wordt in de Wet natuurbescherming-vergunning vergund en onder welke beperkingen?
ABRvS 18 november 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2760 en ABRvS 1 juli 2020, ECLI:NL:RVS:2020:1528
Rapport Arcadis: Herindeling Natura 2000-gebieden zeer beperkt mogelijk
In de Kamerbrief van 13 oktober jl. maakt de Minister van LNV melding van het…
Investeren uit de stikstofcrisis, en snel een beetje!
Meer dan een jaar geleden sneuvelde het Programma Aanpak Stikstof bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Dit…
Stikstof en Cie Remkes: kan het ook anders?
“Niet alles kan overal“, dat is de pakkende titel van het eindadvies van het Adviescollege…
Voldoende maatregelen treffen waardoor van ‘opzet’ (Wnb) geen sprake meer is?
Soortenbescherming (Wnb) in relatie tot de energietransitie en het treffen van ‘mitigerende maatregelen’ In de…
Actualiteiten bescherming Natura 2000
De laatste tijd verschijnen er weer veel interessante uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de…
Interview Marieke Kaajan in Europoort Kringen
In de editie van maart 2020 van het magazine Europoort Kringen is Marieke Kaajan geïnterviewd…
Gasloos bouwen: toereikende planregel kan plan-mer stikstof voorkomen
Na de stikstofuitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van mei 2019 is het zoeken naar mogelijkheden…
De ruimtelijke aanvaardbaarheid van geluidsbelasting bij windturbines
Voor de ruimtelijke aanvaardbaarheid van de geluidsbelasting van windturbines bij woningen en andere gevoelige gebouwen…
ENVIR in het nieuws over stikstof
In de media zijn de afgelopen tijd meerdere berichten en items verschenen over de gevolgen…
Stikstof en woningbouw: business meeting met oplossingen
Honderden bouwprojecten komen op losse schroeven te staan door de recente stikstofuitspraak van de Raad…
Hoe moeten projectontwikkelaars omgaan met stikstofregels?
Op 18 juli 2019 werd Marieke Kaajan voor het radioprogramma Met het oog op morgen…
Briefing Tweede Kamer over de PAS-uitspraken
Op 4 juni 2019 lichtte Marieke Kaajan samen met prof. dr. Chris Backes van de…
Ruimte voor natuur én economische ontwikkeling: blik op de toekomst na de PAS-uitspraken
PAS-uitspraken 29 mei 2019: geen juridische verrassing; maar hoe nu verder? Inleiding De twee uitspraken…
IBR Studiedag Natuurbeschermingsrecht 20 juni 2019
Op 20 juni 2019 verzorgt Marieke Kaajan samen met Ralph Frins en Janette Verbeek een…
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…