ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 06-11-2014

Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?

Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak van 5 november 2014 (zaaknr. 201308949) vernietigt de Afdeling weer een plan vanwege strijd met de Nbw. Toch biedt deze uitspraak ook enige hoop.

Op grond van art. 19j Natuurbeschermingswet 1998 (“Nbw”) moeten bestemmingsplannen die een mogelijk significant negatief effect voor Natura 2000-gebieden kunnen opleveren, voorzien worden van een passende beoordeling. Een bestemmingsplan dat activiteiten toetstaat waarmee een toename van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden zal kunnen plaatsvinden, is een plan met een mogelijk significant effect. Zo’n plan kan dus alleen worden vastgesteld als op basis van een passende beoordeling de conclusie is getrokken dat de natuurlijke kenmerken van de betrokken Natura 2000-gebieden niet in het geding zijn.

De jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRvS”) laat zien dat de praktijk worstelt hoe deze toets met goed gevolg kan worden doorlopen. Hieronder wordt een aantal in de praktijk beproefde opties doorlopen:

1) in het bestemmingsplan wordt alleen de huidige, feitelijke situatie bestemd. Het plan bevat daarmee geen uitbreidingsmogelijkheden. Dit is een optie zonder risico’s, mits maar uitgegaan wordt van de juiste referentiesituatie. In de uitspraak van 5 november jl. beschrijft de ABRvS nog eens wat de juiste referentiesituatie is: te weten de “vergunde situatie, gecorrigeerd voor de feitelijke stalbezetting” (r.ov. 39.7). Er moet, met andere woorden, in deze situatie uitgegaan worden van de feitelijke én legale situatie. Twee kanttekeningen bij deze optie zijn op zijn plaats. Ten eerste: de praktijk heeft vaak behoefte aan (binnenplanse) uitbreidingsmogelijkheden; dan is deze optie niet bruikbaar. Men zij er, ten tweede, op bedacht dat dit een andere referentiesituatie is dan bij vergunningen. Zie hiervoor mijn Kroniek Natuurbeschermingsrecht.

2) in het bestemmingsplan wordt bepaald dat een bepaalde bestemming alleen kan worden gerealiseerd, indien hiervoor de vereiste Nbw-vergunning is verkregen. Een variant hierop is een gebruiksverbod waardoor handelen zonder een vereiste Nbw-vergunning wordt aangemerkt als een met het bestemmingsplan strijdige handeling. Zo’n regeling acht de ABRvS in strijd met het systeem van de Nbw. Zie hiervoor de uitspraak van ABRvS 6 augustus 2014 (nr. 201207794/1) en de noot van Marcel Soppe en mijzelf bij deze uitspraak.

3) de toets wordt inhoudelijk doorgeschoven naar de Nbw-vergunning. In deze variant wordt het bestemmingsplan vastgesteld vanuit de gedachte dat, indien de activiteiten die met het bestemmingsplan mogelijk worden gemaakt, daadwerkelijk worden gerealiseerd, er dan een Nbw-vergunning moet worden verleend en dat dan de toets aan de Nbw plaatsvindt. Het is niet erg opmerkelijk dat ook deze variant niet door de ABRvS wordt aanvaard. Zie hiervoor ABRvS (vz.) 10 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:80.

4) het bestemmingsplan bevat een wijzigingsbevoegheid op grond waarvan een bepaalde activiteit is toegestaan indien “vaststaat dat de stikstofdepositie vanuit de inrichting niet toeneemt dan wel saldering plaatsvindt”. Dit is de variant die in de uitspraak van 5 november jl. aan de orde was. Uit de uitspraak valt af te leiden dat de ABRvS een dergelijke reden zou kunnen accepteren, mits hier een volledige en toereikende passende beoordeling aan ten grondslag ligt. Zo stelt de ABRvS:

“Met de in de wijzigingsbevoegdheden opgenomen voorwaarden is […] bedoeld te bepalen dat slechts is voorzien in uitbreidingsmogelijkheden van agrarische bedrijven die zonder passende beoordeling als bedoeld in artikel 19f van de Nbw 1998 kunnen worden toegestaan. Bij een plan dat voorziet in uitbreiding van agrarische bedrijfsbebouwing waar vee mag worden gehouden, is echter slechts geen passende beoordeling vereist indien op grond van objectieve gegevens kan worden uitgesloten dat de stikstofemissie op het bedrijf na de uitbreiding in totaliteit niet toeneemt.”

en

“De wijzigingsvoorwaarden die in het plan zijn opgenomen sluiten naar het oordeel van de Afdelnig niet uit dat de uitbreidingen waarin de bevoegdheden voorzien niet leiden tot een toename van de stikstofemissie op een bedrijf. Gelet op de omschrijving van saldering […] kunnen de wijzigingsvoorwaarden immers ook worden toegepast in een situatie waarin na uitbreiding op bedrijfsniveau een toename van stikstofemissie plaatsvindt. De gevolgen van een dergelijke uitbreiding, in samenhang met de afname van de emissie van een ander bedrijf, dienen in een passende beoordeling als bedoeld in art. 19f van de Nbw 1998 te worden beoordeeld.”

Nu ten behoeve van het bestemmingsplan op dit punt geen passende beoordeling is verricht, blijft de planregeling niet overeind. Formeel is dat begrijpelijk: indien voor de aanvaardbaarheid van een bepaalde activiteit geleund wordt op salderingsmaatregelen, volgt hieruit al dat een passende beoordeling noodzakelijk is. Saldering is immers een vorm van mitigatie en mitigerende maatregelen spelen pas een rol in een passende beoordeling; niet bij de daaraan voorafgaande vraag of een passende beoordeling vereist is. In zoverre kan met de uitspraak worden ingestemd.

Materieel is het echter wel de vraag hoe zo’n passende beoordeling er dan uit zou moeten zien. Immers, als met salderingsmaatregelen vast staat dat de stikstofdepositie op het betrokken Natura 2000-gebied per saldo niet zal toenemen, zou m.i. daarmee een afdoende passende beoordeling zijn verricht. Zeker indien in dat kader ook de haalbaarheid van deze maatregelen is onderzocht en aangetoond is, dat de maatregelen daadwerkelijk kunnen worden getroffen. Deze maatregelen hoeven dan niet getroffen te zijn voordat het bestemmingsplan wordt vastgesteld. Voldoende is dat verzekerd is dát de noodzakelijke (saldering-/mitigerende) maatregelen worden getroffen bij uitvoering van de bestemming. De regeling zoals hierboven omschreven zou m.i. die toets moeten kunnen doorstaan. Het door de Afdeling aangenomen gebrek is dan ook met name formeel; het is de vraag of het materieel tot een andere planregeling en onderbouwing zou leiden.

Het is jammer dat de Afdeling in deze uitspraak niet duidelijker aangeeft, wat materieel nog in de beoordeling ontbreekt. Uiteraard – indien de uitbreidingen die met de wijzigingsbevoegdheden mogelijk zouden worden gemaakt, voor het Natura 2000-gebied nog andere effecten dan stikstofdepositie zouden hebben, moet dat aspect nog in de beoordeling meegenomen worden. Maar voor zover het stikstofdepositie betreft, vind ik het lastig in te zien waarom niet afdoende is als bepaald is dat de stikstofdepositie niet mag toenemen – ook niet in de vorm van een salderingsmaatregel. Dat aan deze planregeling niet een document ten grondslag ligt met de titel “passende beoordeling” zou toch niet de reden kunnen zijn dat de ABRvS niet instemt met de planregeling. Dat gevoel blijft echter na lezing van de uitspraak jammer genoeg wel hangen.

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Klimaat & zon: burgerparticipatie hoe gaat dat nu?
Dat burgerparticipatie (ook nu al) een rol speelt in bestuursrechtelijke procedures volgt uit de uitspraak…
Klimaat & burgerparticipatie; hoe vorm te geven?
Windenergie en zonne-energie leveren een belangrijke bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, maar niet…
Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig
De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak…
Bestemmingsplanprocedure: bedrijf wegbestemd of niet?
Vaak krijg ik de vraag van bedrijven wat de gemeente nu wel of niet mag…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Omgevingsvergunningen en de toets aan het Amsterdamse hotelbeleid
In dit nieuwsbericht sta ik stil bij een tweetal uitspraken over omgevingsvergunningen voor twee hotels…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Prejudiciële vragen of buiten werkingstelling van het PAS; en dan?
Tijdens de meerdaagse zitting op 30 november en 1 december 2016 bij de Afdeling bestuursrechtspraak…
Mooie deal: Van der Lee Transport verkocht aan het Belgische Vervaeke
Trots dat ons kantoor op het gebied van milieurecht verkoper heeft kunnen bijstaan in de…
Geen uitzondering op de beginselplicht tot handhaving
De uitspraak laat zien hoe belangrijk het is voor bedrijven om altijd te controleren of…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Aandachtspunten voor (potentiële) gebouw eigenaren
Zowel bedrijfspanden als woningen vliegen weer als warme broodjes over de toonbank, maar wat moet…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt
Drietal uitspraken van de ABRvS overspoedeisende bestuursdwang, het overtreder begrip, kostenverhaal en een dwangbevel. Procedure…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Meer duidelijkheid over implementatie PGS 29
Op 15 februari heeft de minister van I&M in een brief meer duidelijkheid gegeven over…
Een unicum: ABRvS komt terug op tussenuitspraak
Terugkomen op een tussenuitspraak is een uitzondering. Maar het kan wel! Zie hiervoor de uitspraak…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Schoonmaken verplicht op grond van de omgevingsvergunning
Is de verplichting om een geluidscherm schoon te houden ruimtelijk relevant? De Afdeling (ABRvS) deed…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
Wind op zee; let goed op het (ontwerp-) kavelbesluit!
Wind op zee geniet de laatste tijd veel publiciteit. Dat is ook niet zo vreemd;…
Veranderingsvergunning voor een inrichting
Wanneer kan er een veranderingsvergunning voor een inrichting verleend worden? Een veranderingsvergunning kan slechts worden verleend…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Watervergunning en verenigbaarheid met de doelstellingen van de Waterwet (art. 6.21)
Een watervergunning wordt geweigerd als de verlening van die vergunning niet verenigbaar is met doelstellingen…
Planschade en de uitleg van “met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid”
De Afdeling (ABRvS) heeft op 18 maart 2015 een tweetal planschade uitspraken gedaan waarin uitleg…
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Bestemmingsplan en maximale lichtercapaciteit
In de uitspraak van de Afdeling (ABRvS) van 17 december 2014 komen de volgende onderwerpen…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Medewerking van derden vereisen kan wel in Watervergunning
De Waterwet verzet zich niet tegen het stellen van voorschriften ter naleving waarvan de medewerking van…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Watervergunning kan alleen verplichtingen voor vergunninghouder bevatten
Uitspraak (ABRvS) van 8 oktober 2014 waarbij aan een watervergunning in een voorschrift een verplichting…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…