ENVIR ADVOCATEN
Romkeslaan 59
8933 AR Leeuwarden
T +31 20 236 10 24
F +31 20 796 92 22

ENVIR ADVOCATEN
Jan van Goyenkade 10 III
1075 HP Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 17-05-2020

Actualiteiten bescherming Natura 2000

De laatste tijd verschijnen er weer veel interessante uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) op het gebied van de bescherming van de Natura 2000-gebieden. In dit bericht wordt een overzicht gegeven van de meest relevante uitspraken, waarbij de focus ligt op (i) de (on)mogelijkheden om te volstaan met een voortoets in het kader van een voorgenomen ontwikkeling en (ii) de aandachtspunten voor het meenemen van diverse (beheers- en mitigerende) maatregelen in een passende beoordeling.

Voortoets of passende beoordeling?

Sinds 1 januari jl. bevat de Wet natuurbescherming (“Wnb”) niet meer de zogeheten ‘verslechteringsvergunning’. Dat betekent dat niet voor iedere verslechtering voor een Natura 2000-gebied als gevolg van een nieuwe activiteit een Wnb-vergunning nodig is, maar alleen indien op basis van objectieve gegevens significant negatieve effecten op voorhand niet kunnen worden uitgesloten. Of dergelijke effecten uitgesloten kunnen worden, wordt in de praktijk veelal aan de hand van een voortoets bepaald. Dit leidt tot de vraag of een voortoets in de praktijk wel voldoende kan zijn op het moment dat een activiteit zorgt voor stikstofdepositie op een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied waar de achtergronddepositie al hoger is dan de kritische depositiewaarde.

In een uitspraak van 22 april jl. heeft de ABRVS helder gesteld dat ook dan een voortoets mogelijk is. Het feit dat een voorgenomen activiteit leidt tot een toename van stikstofdepositie op een al overbelast stikstofgevoelig Natura 2000-gebied betekent hooguit dat een voortoets moet worden verricht; als uit dit onderzoek volgt dat significante gevolgen kunnen worden uitgesloten, geldt er geen vergunningplicht. Dat biedt dus ruimte voor ontwikkelingen zonder dat een Wnb-vergunning nodig is. Tegelijkertijd moet bedacht worden dat de lat voor het slagen van een voortoets hoog ligt. De belangrijkste eisen zijn dat er dan aan de hand van (i) objectieve gegevens, toegespitst op (ii) de staat van instandhouding en (iii) de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied waarop de depositie wordt veroorzaakt en (iv) zonder dat gebruik wordt gemaakt van het positieve effect van beschermings- c.q. mitigerende maatregelen, geconcludeerd moet worden dat er geen kans bestaat op significante gevolgen voor het betrokken Natura 2000-gebied. In de uitspraak van 22 april jl. ging het om de bouw van één woning met een bouwtijd van maximaal drie maanden en een maximale depositie van 0,01 mol/ha/jr. Dat is een zeer beperkt, tijdelijk effect. Dit zal zeker hebben bijgedragen aan de vaststelling van de ABRVS dat in dat geval een voortoets volstond, naast het feit dat de inhoud van de voortoets als zodanig niet door appellanten was aangevochten. Het toepassingsbereik van de voortoets is m.i. dan ook niet al te groot.

Tegelijkertijd wijs ik erop dat er de afgelopen maanden ook een aantal uitspraken is verschenen waarin een toename van stikstofdepositie (tijdens aanleg- en/of gebruiksfase) aan de hand van een ecologische, passende beoordeling, door de ABRVS is geaccepteerd. Zie hiervoor de uitspraken over het inpassingsplan Overnachtingshaven Lobith (welke uitspraak overigens ook interessante overwegingen bevat over een ADC-toets vanwege verstoring van vogels), het bestemmingsplan Pallas Reactor, de Wnb-vergunning voor de Markermeerdijken en recent nog het inpassingsplan voor het net op zee. Uit deze uitspraken kunnen aandachtspunten worden afgeleid voor het detailniveau van een houdbare ecologische beoordeling. Een waarschuwing is echter ook hier wel op zijn plaats: de uitspraken laten zien dat ook in dit geval de passende beoordeling niet tot in detail door de ABRVS beoordeeld hoefde te worden, met name omdat er geen deskundig tegenrapport door appellanten was ingediend en de kern van het beroep van appellanten er op neer kwam dat iedere toename van stikstofdepositie niet aanvaardbaar was.

Maatregelen in een passende beoordeling

De PAS-uitspraken van mei 2019 hebben geleerd dat instandhoudings-, passende en beschermings-/mitigerende maatregelen een eigen rol in de passende beoordeling hebben. Belangrijk verschil tussen instandhoudings- en passende maatregelen enerzijds en beschermingsmaatregelen anderzijds is dat de eerste twee soorten maatregelen alleen een (positieve) bijdrage kunnen hebben voor de staat van instandhouding van een Natura 2000-gebied. Positieve gevolgen van deze maatregelen kunnen dus niet 1:1 worden benut voor nieuwe ontwikkelingen. Dat is uiteraard anders voor beschermingsmaatregelen; de positieve gevolgen hiervan kunnen worden ingezet om negatieve effecten van een voorgenomen activiteit te verminderen of geheel weg te nemen. Over all genomen moeten verder alle soorten maatregelen zijn getroffen ten tijde van de passende beoordeling; die voorwaarde geldt alleen niet voor beschermingsmaatregelen die niet afhankelijk zijn van een reactie of ontwikkeling in de natuur, het ecologisch systeem of van een diersoort (denk daarbij bijv. aan technische maatregelen zoals het plaatsen van een geluidscherm). Maar in alle gevallen – ook als een maatregel nog niet getroffen is ten tijde van de passende beoordeling – kan de maatregel slechts in de passende beoordeling worden meegenomen als er geen redelijke wetenschappelijke twijfel bestaat over de effectiviteit van een maatregel.

Dit in de PAS-uitspraken ontwikkelde systeem heeft de afgelopen tijd tot een aantal opvallende uitspraken geleid, zoals:

  • De uitspraak over het bestemmingsplan Poortgebied Bergsche Heide. Uit deze uitspraak volgt dat in een passende beoordeling geen rekening mag worden gehouden met de voortzetting van regulier beheer. Het gaat dan immers om toekomstige maatregelen die ten tijde van het verrichten van de passende beoordeling nog niet zijn uitgevoerd. Geheel in lijn met de PAS-uitspraken, maar wat mij betreft toch een erg rigide wijze van toetsing. Effecten van regulier beheer, dat al vele jaren plaatsvindt, moeten toch goed kunnen worden vastgesteld en onderbouwd, zodat er ook in het licht van het voorzorgsbeginsel geen redelijke grond bestaat om deze toekomstige maatregelen niet mee te nemen in een passende beoordeling. Uiteraard moet dan wel verzekerd zijn dat de maatregelen als onderdeel van het regulier beheer worden gecontinueerd;
  • De uitspraak over het Reevediep. Deze uitspraak laat zien dat een maatregel ter voorkoming van visuele verstoring, die bestaat uit het realiseren van een aantal rieteilanden en een rietkraag, niet ten tijde van de passende beoordeling hoeft te zijn gerealiseerd. Van belang daarbij is wel dat aangetoond kan worden dat de voorgeschreven maatregelen daadwerkelijk effect kunnen hebben – waarbij het in dit geval zeker van nut is geweest dat de rietkraag en rieteilanden gerealiseerd en effectief waren ten tijde van de zitting bij de ABRVS. Ik wijs erop dat uit deze uitspraak niet in generieke zin kan worden afgeleid dat rietkragen en rieteilanden niet al bij de passende beoordeling effectief hoeven te zijn gerealiseerd; het te mitigeren effect zal hiervoor bepalend zijn. Zouden de rietkragen en -eilanden relevant zijn ter mitigatie van een verstoring van leefgebied, dan verwacht ik dat de ABRVS niet geaccepteerd zou hebben dat deze maatregelen ten tijde van de passende beoordeling nog niet waren uitgevoerd;
  • De uitspraak over de Wnb-vergunning voor de herontwikkeling van het voormalige zendercomplex Radio Kootwijk. Deze uitspraak maakt duidelijk dat ook maatregelen zoals het plaggen, het verwijderen van gebouwen en verharding en het afsluiten van voet- en fietspaden, afhankelijk zijn van een reactie of ontwikkeling in de natuur. In dit geval zouden deze maatregelen het ecosysteem minder gevoelig maken voor stikstofdepositie danwel nieuw leefgebied voor vogels opleveren. De ABRVS stelde vast dat deze maatregelen getroffen hadden moeten zijn op het moment dat de passende beoordeling werd verricht, een voorwaarde waar in dit geval niet aan was voldaan. Overigens maakt de uitspraak duidelijk dat, als wel aan die voorwaarde was voldaan, het ook dan nog geen gelopen race zou zijn geweest. De vraag of de maatregelen wel terecht als beschermingsmaatregel kwalificeerden, of dat eerder sprake was van een passende maatregel, wordt door de ABRVS wel gesteld, maar niet beantwoord. Na de vaststelling dat de maatregelen nog niet waren getroffen ten tijde van de passende beoordeling, was dit vraag immers niet relevant en volgde vernietiging.

Afsluiting

De komende tijd zal duidelijk worden of de eerste vergunningen worden verleend met toepassing van het stikstofregistratiesysteem dat op 24 maart 2020 in werking is getreden. Verder wordt het advies van de Commissie Remkes verwacht. Ook zal nadere uitwerking van de door de Minister van LNV gepresenteerde ‘routekaart’ voor een structurele aanpak voor Natura 2000-gebieden plaatsvinden. Belangrijk aandachtspunt zal daarbij zijn op welke wijze verzekerd en wettelijk geborgd wordt dat de maatregelen die moeten leiden tot natuurherstel en/of stikstofreductie daadwerkelijk worden uitgevoerd. Over deze ontwikkelingen zullen wij u uiteraard informeren.

Marieke Kaajan

Wilt u op de hoogte blijven van recente jurisprudentie? Luister dan via deze link De Podcast van het IBR waarin maandelijks alle opvallende uitspraken op het gebied van het omgevingsrecht worden besproken.


Gerelateerd

Hof van Justitie EU bevestigt: geen matiging gefixeerde boete bij niet tijdig inleveren emissierechten
De EU ETS jaarafsluiting De jaarafsluiting voor het emissiehandelsysteem van de EU (EU ETS) is…
Interview Marieke Kaajan in Europoort Kringen
In de editie van maart 2020 van het magazine Europoort Kringen is Marieke Kaajan geïnterviewd…
Gasloos bouwen: toereikende planregel kan plan-mer stikstof voorkomen
Na de stikstofuitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van mei 2019 is het zoeken naar mogelijkheden…
ENVIR Advocaten in Wintergasten
Iris Kieft van ENVIR Advocaten werd geïnterviewd voor de Wintergasten editie van VG Visie over…
De ruimtelijke aanvaardbaarheid van geluidsbelasting bij windturbines
Voor de ruimtelijke aanvaardbaarheid van de geluidsbelasting van windturbines bij woningen en andere gevoelige gebouwen…
ENVIR in het nieuws over stikstof
In de media zijn de afgelopen tijd meerdere berichten en items verschenen over de gevolgen…
Stikstof en woningbouw: business meeting met oplossingen
Honderden bouwprojecten komen op losse schroeven te staan door de recente stikstofuitspraak van de Raad…
Hoe moeten projectontwikkelaars omgaan met stikstofregels?
Op 18 juli 2019 werd Marieke Kaajan voor het radioprogramma Met het oog op morgen…
Briefing Tweede Kamer over de PAS-uitspraken
Op 4 juni 2019 lichtte Marieke Kaajan samen met prof. dr. Chris Backes van de…
Ruimte voor natuur én economische ontwikkeling: blik op de toekomst na de PAS-uitspraken
PAS-uitspraken 29 mei 2019: geen juridische verrassing; maar hoe nu verder? Inleiding De twee uitspraken…
IBR Studiedag Natuurbeschermingsrecht 20 juni 2019
Op 20 juni 2019 verzorgt Marieke Kaajan samen met Ralph Frins en Janette Verbeek een…
Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek
De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…