ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 06-05-2016

Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt

Drietal uitspraken van de ABRvS overspoedeisende bestuursdwang, het overtreder begrip, kostenverhaal en een dwangbevel. Procedure met betrekking tot Edelchemie Panheel B.V.

Handhaving: Spoedeisende bestuursdwang, overtreder en noodbevel

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) heeft op 20 april jl. een drietal uitspraken gedaan over spoedeisende bestuursdwang, de uitleg van het begrip overtreder en over een uitgevaardigd noodbevel. Dit alles in het kader van aangetroffen (gevaarlijke) afvalstoffen op het bedrijfsterrein van Edelchemie Panheel B.V. en Phoenic B.V.. Edelchemie is een bedrijf dat chemisch afval transporteert, opslaat en verwerkt. Edelchemie claimt dat zij chemisch afval tot steen kunnen verwerken.

Er zijn in de loop der jaren tal van bestuursrechtelijke handhavingsprocedures gevoerd tegen dit bedrijf wegens overtreding van de milieu wet- en regelgeving.

In deze uitspraken heeft ABRvS bepaald dat beide bedrijven (en de bestuurders en aandeelhouders daarvan) bijna een miljoen euro aan opruim- en schoonmaakkosten moeten vergoeden aan de provincie en gemeente omdat zij nalieten om het terrein zelf op te ruimen nadat hiervoor een last onder bestuursdwang was opgelegd en de kosten van die bestuursdwang nu worden verhaald.

De bedrijven zijn nu overigens inmiddels niet meer op de locatie zijn gevestigd. Op het terrein is begin 2015 de sloop van de gebouwen gestart. In 2004 was de milieuvergunning voor het bedrijf al komen te vervallen. Maar in 2012 constateerden de provincie en gemeente een aantal slib-waterbassins op het bedrijfsterrein waren achtergebleven en dat er nog altijd een grote hoeveelheid (gevaarlijke) afvalstoffen aanwezig was op het terrein en in de aanwezige gebouwen. Zowel vanuit gedeputeerde staten van provincie alsmede vanuit burgemeester en wethouders van de gemeente zijn in reactie daarop verschillende bestuursrechtelijke handhavingsbesluiten genomen.

Spoedeisende bestuursdwang

Indien er spoedeisende bestuursdwang wordt toegepast is het altijd de vraag of de situatie inderdaad zodanig spoedeisende was, dat de reguliere procedure voor de toepassing van bestuursdwang achterwege gelaten kon worden en er gekozen mocht worden voor “spoedeisende bestuursdwang”, aangezien er in dat geval sprake is van een beperktere rechtsbescherming.

Wat was in dit geval de spoedeisende situatie waarom er spoedeisende bestuursdwang werd toegepast?

Op 8 augustus 2012 werd er door de gemeente een controle uitgevoerd op het terrein. Tijdens die controle meende het bevoegd gezag dat er een grote kans was op calamiteiten als gevolg van de situatie ter plaatse. Op 17 augustus 2012 werden er vervolgens hekken geplaatst door de gemeente vanwege de gevaarlijke situatie. De ABRvS overweegt dat in dit geval kon worden toegepast. De gemeente kon niet motiveren waarom de situatie spoedeisend was, terwijl er wel negen dagen gewacht was met het plaatsen van hekken door de gemeente (B&W). De ABRvS oordeelt daarom dat de gemeente ook een last op had kunnen leggen met een begunstigingstermijn, waarbinnen het bedrijf zelf maatregelen had kunnen treffen, te weten hekken plaatsen. De ABRvS betrekt in haar overweging het feit dat ook eerst nog overleg met de burgemeester is gevoerd.

Overtreder

Altijd interessant is de vraag wie als de overtreder in het bestuursrecht kan worden aangemerkt en daarmee de vraag aan wie het besluit tot toepassing van (spoedeisende) bestuursdwang kan worden gericht.

De ABRvS overweegt dat het provincie en het gemeente terecht hebben besloten dat het terrein van de voormalige afvalverwerker opgeruimd moest worden. Edelchemie Panheel B.V. en Phoenica B.V, en hun bestuurders zijn volgens de ABRvS terecht als overtreders aangemerkt daarbij meent de ABRvS het volgende in aanmerking. Om als overtreder aangemerkt te kunnen worden moet sprake zijn van een overtreding waarvan de “overtreder” het in zijn macht heeft om daar een einde aan te maken. De opgelegde lasten verplichtte tot het afvoeren van de nog aanwezige afvalstoffen binnen 22 weken na bekendmaking van de besluiten. Er is slechts gedeeltelijk voldaan aan de lasten, zodat de provincie (GS) en gemeente (B&W) zelf de resterende afvalstoffen hebben laten verwijderen. De kosten van deze toegepaste bestuursdwang worden nu verhaald op de overtreders.

Edelchemie en Phoenica voeren allereerst aan dat geen sprake is van één inrichting. Als er al sprake zou zijn van een inrichting wordt deze volgens Edelchemie uitsluitend gedreven door Edelchemie Panheel en niet door Phoenica dan wel de bestuurder van Phoenica. Phoenica noch de bestuurder van Poenica kunnen daarom worden aangemerkt als overtreder van artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wabo, aldus Edelchemie. In één van de uitspraken van de ABRvS inzake Edelchemie (ECLI:NL:RVS:2016:1065) gaat de ABRvS uitgebreid in op de vraag of sprake is van één inrichting. De ABRvS overweegt dat de provincie en de gemeente terecht geconstateerd hebben dat de activiteiten op het gehele bedrijfsterrein kunnen worden beschouwd als activiteiten die zodanig technisch, organisatorisch dan wel functioneel verbonden zijn, dat zij ingevolge artikel 1.1, vierde lid, van de Wet milieubeheer als één inrichting moeten worden aangemerkt. Deze inrichting wordt in ieder geval gedreven door Phoenica en Edelchemie Panheel. Beide rechtspersonen zijn terecht als overtreder aangemerkt, aldus de ABRvS.

Aandeelhouder en bestuurder als overtreder aangemerkt

Vervolgens is de vraag aan de orde of de aandeelhouder en bestuurder van Edelchemie Panheel en de aandeelhouder en bestuurder van Phoenica, en een werknemer bij Phoenica, eveneens terecht als overtreder zijn aangemerkt.

De werknemer wordt als enige niet als overtreder aangemerkt, hij heeft uitsluitend een arbeidsovereenkomst met Phoenica en geen (bestuurs)functie bij deze rechtspersoon. Hij had het niet in zijn macht de overtreding te stoppen.

Omdat de aandeelhouder/bestuurder van Edelchemie ook feitelijk leiding heeft gegeven aan de activiteiten van Edelchemie is hij terecht aangemerkt als overtreder, zo overweegt de ABRvS. De aandeelhouder en bestuurder geeft niet alleen juridisch (als bestuurder) maar ook feitelijk leiding aan de activiteiten van Edelchemie Panheel. Hij is terecht aangemerkt als overtreder. De bestuurder/aandeelhouder van Phoenica kan ook worden aangemerkt als overtreder. Er was in de procedure naar voren gebracht dat de aandeelhouder en bestuurder van Phoenica feitelijk geen bemoeienis heeft met de activiteiten op het bedrijfsterrein. De ABRvS verwijst naar een arrest van 16 december 1986, nr. 1894, Slavenburg II (NJ 1987, 321), waarin de Hoge Raad heeft geoordeeld dat van feitelijk leiding geven aan een verboden gedraging in de zin van artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht sprake kan zijn indien de desbetreffende functionaris, hoewel daartoe bevoegd en redelijkerwijs gehouden, maatregelen ter voorkoming van deze gedragingen achterwege laat en bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat de verboden gedragingen zich zullen voordoen.

De ABRvS meent dat de aandeelhouder en bestuurder van Phoenica zich in dit geval bewust niet heeft bemoeid met de activiteiten van de door haar bestuurde Phoenica B.V. Daartoe meent de ABRvS dat relevant is dat Phoenica lange tijd ter plaatse activiteiten heeft verricht. De ABRvS acht het niet aannemelijk dat de aandeelhouder en bestuurder van Phoenica (echtgenote van aandeelhouder en bestuurder van Edelechemie) en blijkens de stukken tevens eigenares van een deel van het bedrijfsterrein en aansluitende gronden, niet op de hoogte is geweest van deze activiteiten of van de feitelijke context waarbinnen deze werden verricht. Door als enig bestuurder van Phoenica desondanks een passieve rol aan te nemen heeft zij bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat de overtreding zich zal voordoen als bedoeld in het arrest van de Hoge Raad. Daarmee is zij met overeenkomstige toepassing van artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht als feitelijk leidinggevende terecht als overtreder aangemerkt.

Noodbevel

In de onderhavige procedure(s) was tevens een noodbevel uitgevaardigd door de burgemeester. Op grond van het noodbevel moest het terrein worden afgesloten met een hek en is bewaking ingesteld. Tegen dit besluit was Edelchemie ook in hoger beroep gekomen. De Afdeling bestuursrechtspraak is van oordeel dat de burgemeester niet aannemelijk heeft gemaakt dat er ernstige vrees voor een ramp bestond die een noodbevel rechtvaardigde. De Afdeling bestuursrechtspraak bevestigt hiermee een eerdere uitspraak van de rechtbank Limburg.

De link naar de uitspraken treft u hier en hier en hier aan.

Voor vragen en advies over handhavingspropcedures kunt u altijd contact opnemen met Fleur Onrust en ENVIR Advocaten.

Fleur Onrust (ENVIR Advocaten)


Gerelateerd

Last tot ongedaanmaking kan ook zien op vergunningvrije activiteiten
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Klimaat & burgerparticipatie; hoe vorm te geven?
Windenergie en zonne-energie leveren een belangrijke bijdrage aan het behalen van de klimaatdoelstellingen, maar niet…
Strijd met de Dienstenrichtlijn: brancheringsregeling Appingedam niet evenredig
De raad van de gemeente Appingedam moet aan de bak. Dit volgt uit een tussenuitspraak…
Omgevingsvergunningen en de toets aan het Amsterdamse hotelbeleid
In dit nieuwsbericht sta ik stil bij een tweetal uitspraken over omgevingsvergunningen voor twee hotels…
Het festivalseizoen is geopend; Tips om te zorgen dat de evenementenvergunningen en bestemmingsplannen er ook klaar voor zijn
Het is weer voorjaar, de eerste festivals en buitevenementen zijn al weer achter de rug,…
Prejudiciële vragen of buiten werkingstelling van het PAS; en dan?
Tijdens de meerdaagse zitting op 30 november en 1 december 2016 bij de Afdeling bestuursrechtspraak…
Mooie deal: Van der Lee Transport verkocht aan het Belgische Vervaeke
Trots dat ons kantoor op het gebied van milieurecht verkoper heeft kunnen bijstaan in de…
Geen uitzondering op de beginselplicht tot handhaving
De uitspraak laat zien hoe belangrijk het is voor bedrijven om altijd te controleren of…
Digitale vs analoge verbeelding en achtererfgebied
De ABRvS heeft op 13 juli 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:1918) nogmaals bevestigd dat de digitale verbeelding (plankaart)…
Aandachtspunten voor (potentiële) gebouw eigenaren
Zowel bedrijfspanden als woningen vliegen weer als warme broodjes over de toonbank, maar wat moet…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Meer duidelijkheid over implementatie PGS 29
Op 15 februari heeft de minister van I&M in een brief meer duidelijkheid gegeven over…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Zo zou het moeten! Voorkom verjaring van de mogelijkheid om te in vorderen
Verzoek de bestuursrechter om verjaring van de mogelijkheid om tot invordering van dwangsommen over te…
Schoonmaken verplicht op grond van de omgevingsvergunning
Is de verplichting om een geluidscherm schoon te houden ruimtelijk relevant? De Afdeling (ABRvS) deed…
Handhaving tegen permanente bewoning recreatiewoningen
Op deze zonnige zomerdag midden in de vakantieperiode een uitspraak over handhaving gericht tegen het…
Terechte weigering handhavend optreden
Voor het corrigeren van de gemeten emissiewaarden vanwege meetonzekerheden overeenkomstig de voorschriften 2.6 en 2.9…
Uitbreiden omvang van het geding met nieuwe besluitonderdelen
Zeer interessante uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 3 juni 2015…
Wind op zee; let goed op het (ontwerp-) kavelbesluit!
Wind op zee geniet de laatste tijd veel publiciteit. Dat is ook niet zo vreemd;…
Veranderingsvergunning voor een inrichting
Wanneer kan er een veranderingsvergunning voor een inrichting verleend worden? Een veranderingsvergunning kan slechts worden verleend…
Bestuursdwang vanwege verontreiniging op campingterrein
Lessen uit de Afdelingsuitspraak van 8 april 2015 over de toepassing van bestuursdwang bij bodemverontreiniging…
Watervergunning en verenigbaarheid met de doelstellingen van de Waterwet (art. 6.21)
Een watervergunning wordt geweigerd als de verlening van die vergunning niet verenigbaar is met doelstellingen…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Naar uniform toezicht en handhaving bij tankstations
Er wordt gewerkt aan een landelijke aanpak bij toezicht en handhaving van tankstations. Naar uniform…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
UberPOP als medepleger aangemerkt door Voorzieningenrechter CBb
Interessante uitspraak, waarbij de problemen over de toelaatbaarheid van andere initiatieven in de deeleconomie en…
Medewerking van derden vereisen kan wel in Watervergunning
De Waterwet verzet zich niet tegen het stellen van voorschriften ter naleving waarvan de medewerking van…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Asbestbrand en kostenverhaal interessante uitspraak ABRvS 8 oktober 2014
Wachten met zelf maatregelen nemen terwijl er anders spoedeisende bestuursdwang toegepast gaat worden, omdat er…
Watervergunning kan alleen verplichtingen voor vergunninghouder bevatten
Uitspraak (ABRvS) van 8 oktober 2014 waarbij aan een watervergunning in een voorschrift een verplichting…
Nieuwe annotatie over kostenverhaal bestuursdwang na incident Schiphol
Noot van Fleur Onrust onder de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Noot verschenen in JM over een besluit tot kostenverhaal bestuursdwang gericht aan curator
Fleur Onrust schreef een annotatie in JM 2014/111 onder een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van…