ENVIR ADVOCATEN
Keizersgracht 451-1V
1017 DK Amsterdam
T +31 20 737 20 66
F +31 20 796 92 22


Datum: 09-01-2018

Effectbeoordeling stikstof op Vlaamse Natura 2000-gebieden via Vlaamse systematiek

De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (“ABRVS”) d.d. 16 april 2014 (ECLI:NL:RVS:2014:1312) liet al zien dat bij effecten van stikstofdepositie op Duitse Natura 2000-gebieden een in Duitse gehanteerde en geaccepteerde beoordelingssystematiek kan worden gebruikt, ook als deze systematiek afwijkt van de wijze waarop de ABRVS de effecten op Nederlandse Natura 2000-gebieden beoordeeld wenst te zien.

Met de uitspraak van 27 december 2017 (ECLI:NL:RVS:2017:3578) bevestigt de ABRVS dat als een project dat in Nederland wordt uitgevoerd, significant negatieve effecten in de vorm van stikstofdepositie heeft op een in België gelegen Natura 2000-gebied, bij de effectbeoordeling mag worden uitgegaan van de, in dit geval, in Vlaanderen gehanteerde beoordelingssystematiek. Na de uitspraak van de ABRVS van 16 april 2014 is deze recente uitspraak weliswaar niet erg opmerkelijk. Aan de andere kant is het voor de praktijk prettig dat met deze uitspraak is bevestigd dat ook de in Vlaanderen gehanteerde beoordelingssystematiek bij effecten in de vorm van stikstofdepositie bij de ABRVS de toets der kritiek kan doorstaan.

Wederom valt op dat de ABRVS tot deze conclusie komt door eenvoudigweg te verwijzen naar het feit dat de gehanteerde methode in de praktijk in Vlaanderen wordt toegepast en daar gangbaar is. Daarbij acht de ABRVS verder relevant dat ook Vlaanderen zich dient te houden aan het wettelijke toetsingskader dat wordt geboden door artikel 6, lid 3, Habitatrichtlijn. Tenslotte wijst de ABRVS op het in art. 4, lid 3, van het Verdrag van de Europese Unie neerlegde beginsel van Unietrouw (ook wel genoemd het beginsel van loyale samenwerking) – waarschijnlijk (maar niet nader toegelicht in de uitspraak) om aan te geven dat het Nederland gelet op dit beginsel niet vrijstaat om af te wijken van de uitleg die in Vlaanderen wordt gegeven aan artikel 6, lid 3, Habitatrichtlijn voor zover het gaat om effecten op in Vlaanderen gelegen Natura 2000-gebieden.

Daarmee ontstaat een heldere afbakening tussen de diverse methodes waarmee de effecten van stikstofdepositie op binnen- en buitenlandse Natura 2000-gebieden moeten worden beoordeeld. Dit roept bij mij overigens wel de vraag op of deze uitspraken ook toegepast zouden kunnen worden bij de beoordeling van andere effecten dan stikstofdepositie. Aan de ene kant laat het zich vanuit ecologisch oogpunt lastig voorstellen dat grensoverschrijdende effecten op bijvoorbeeld een soort – bijvoorbeeld in de vorm van verstoring van leef- of leefgebieden van deze soort – over de grens anders beoordeeld kunnen worden dan in Nederland. Toch zou zich de situatie voor kunnen doen dat hiervoor in België of Duitsland een bepaalde beoordelingsmethodiek is ontwikkeld, die in Nederland geen ecologische/wetenschappelijke navolging vindt. Kijkend naar de hiervoor genoemde uitspraken van de ABRVS zou de ABRVS echter ook dan de in het buitenland gangbare methodiek aanvaardbaar kunnen achten. Want ook in dat geval geldt het uitgangspunt dat Nederland uitvoering moet geven aan het beginsel van Unietrouw én dat ook over de grens moet worden voldaan aan het toetsingskader van art. 6, lid 3, Habitatrichtlijn. Kan een tegenstander dan de in het buitenland gehanteerde methodiek nimmer meer ter discussie stellen? Dat lijkt ook niet een wenselijk uitkomst. In dat geval resteert wellicht de mogelijkheid van het indienen van een klacht bij de Europese Commissie, inhoudende dat de Habitatrichtlijn niet op correcte wijze wordt toegepast.

Hoewel met deze twee uitspraken helderheid is geschapen over de te hanteren systematiek bij de beoordeling van effecten van stikstofdepositie op buitenlandse Natura 2000-gebieden, blijft het mij verbazen dat, voor zover ik kan overzien, tot op heden zowel in Duitsland als in België een vrij overzichtelijke, wetenschappelijk onderbouwde beoordelingssystematiek is ontwikkeld waarbij de procentuele toename ten opzichte van de kritische depositiewaarde (“KDW”) of de achtergrondconcentratie vanwege het voorgenomen initiatief centraal staat. Hoewel in België inmiddels stemmen opgaan voor de ontwikkeling van een programmatische aanpak stikstof, vergelijking met het in Nederland gekozen systeem, verbaast het dat Nederland nimmer een door de ABRVS aanvaard systeem heeft gekend waarbij, wetenschappelijk onderbouwd, een bepaalde getalsmatige toename van stikstofdepositie ten opzichte van de KDW of de feitelijke situatie kon worden gerechtvaardigd. Inmiddels is in Nederland het zeer ingewikkelde en gedetailleerde Programma Aanpak Stikstof (“PAS”) vastgesteld. Een programma waarvan het ook nog maar de vraag of dit in rechte stand houdt (zie ABRVS 17 mei 2017, ECLI:NL:RVS:2017:1259).  Het verschil met Duitsland en België roept bij mij in ieder geval de vraag op of het PAS of wellicht de eerdere, voorafgaand aan het PAS, indringende wijze van toetsing van effecten van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden door de ABRVS, niet te ver doorgeschoten is – of moet wellicht simpelweg geconcludeerd worden dat in Duitsland en België te lichtvoetig met de verplichtingen uit artikel 6, lid 3, Habitatrichtlijn wordt omgegaan?

Marieke Kaajan


Gerelateerd

Het PAS-arrest gaat niet alleen over stikstof!
Op 7 november jl. beantwoordde het Hof van Justitie (HvJ) de vragen die door de…
PAS-uitspraak – interview Marieke Kaajan door NOS
Vandaag heeft het Hof van Justitie uitspraak gedaan over het Programma Aanpak Stikstof (ECLI:EU:C:2018:882). De…
Interview Marieke Kaajan over de PAS bij NPO 1
Op 7 november a.s. zal het Hof van Justitie zich uitspreken over de houdbaarheid van…
Beperking belanghebbendheid bij Wnb-ontheffing (soorten)
In de uitspraak van 24 januari 2018 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
ENVIR succesvol voor Windpark Wieringermeer bij beroep tegen Wnb-ontheffing
In de aan Windpark Wieringermeer verleende Wnb-ontheffing voor trekvogels was een omvangrijke monitoringsverplichting ten aanzien…
Voortzetten procedures ondanks prejudiciële vragen PAS
Op 17 mei jl. stelde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘ABRvS’) prejudiciële…
Natuurbeschermingsrecht – editie 2017
Recent verschenen: het boek Natuurbeschermingsrecht. Marieke Kaajan schreef het boek samen met prof. dr. Ch.W….
Samenvatting PAS-uitspraak weiden en bemesten
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Samenvatting PAS-uitspraak vergunningen
Lukt het maar niet om de tijd te vinden om de PAS-uitspraken van 17 mei…
Presentaties van Praktijkcongres Natuur in de gemeente beschikbaar
Donderdag 18 mei jl. was ENVIR Advocaten aanwezig op het Praktijkcongres natuur in de gemeente. Een…
Marieke Kaajan spreker op twee VMR-bijeenkomsten
Alles weten over de actualiteiten op het gebied van het natuurbeschermingsrecht? Kom dan naar de VMR…
Aan de slag met de natuurwet!
Het is bijna zover: op 1 januari a.s. treedt de Wet natuurbescherming in werking. ENVIR…
Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet
Tot 21 januari a.s. kan gereageerd worden op de Aanvullingswet Natuur in de Omgevingswet. In…
Daar zijn ze: Besluit natuurbescherming en Regeling natuurbescherming
Vandaag verscheen in het Staatsblad het Besluit natuurbescherming en in de Staatscourant de Regeling natuurbescherming. En de…
Voorwaardelijk ontheffing Ffw is mogelijk
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) overweegt in een uitspraak van 5…
Informatiemiddag Wet natuurbescherming: 3 november 2016
Op 3 november a.s. organiseert ENVIR Advocaten met Bureau Waardenburg een informatiemiddag over de Wet…
Het arrest Orleans; bom onder de PAS?
Op 21 juli 2016 heeft het HvJ EU het begrip “compenserende maatregelen” verruimd – met…
Onderzoek naar maatregelen tegen meeuwenoverlast door ABRvS toegestaan
Fleur Onrust van ENVIR Advocaten trad op voor de gemeenten Alkmaar, Haarlem en Leiden in…
Wind op zee en land: wat staat er op korte termijn op de agenda?
Het realiseren van wind op land en op zee leidt van oudsher al tot een…
Natuur op NWEA Winddagen
Kom naar de bijeenkomst op 15 juni a.s. op de NWEA Winddagen over natuurwetgeving, en…
Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes blijft in stand
Bij uitspraak van 18 mei 2016 heeft de ABRvS de Nbw-vergunning voor 182 strandhuisjes aan…
Geen aanhaakverplichting bij Wet natuurbescherming
Goed nieuws: in afwijking van de Wet natuurbescherming wordt nu voorgesteld om de aanhaakverplichting niet…
Windpark Wieringermeer mag worden aangelegd
Met twee uitspraken op 4 mei 2016 concludeerde de ABRvS dat Windpark Wieringermeer magen kan…
Natuurbeschermingsrecht: Fitness check en Guidance Documents – Kamerbrief over de Vogel- en Habitatrichtlijn
Bij brief van 21 maart 2015 bericht de staatssecretaris van EZ de kamer over een…
Kunnen bestemmingsplannen profiteren van de PAS?
10 maart jl. sprak Marieke Kaajan op het eerste VBR-seminar over de rol van de…
Salderen bij Flora en faunawet-ontheffing toegestaan?!
Op 24 februari 2016 heeft de ABRvS een belangrijke uitspraak gedaan over de mogelijkheid om…
Ook voor dieren op de landelijke vrijstellingslijst moet worden voldaan aan artikel 65 Ffw
Dieren die op de landelijke vrijstellingslijst staan mogen niet zonder meer worden afgeschoten. Bij het verlenen van…
De Wet natuurbescherming komt er (eindelijk) aan: wees op de hoogte!
Eind 2015 is de Wet natuurbescherming definitief aangenomen. Bent u nog niet (helemaal) op de…
Alles weten over de PAS?
Lees dan hier het digitaal magazine, met een bijdrage van Marieke Kaajan.
Praktische handvatten voor gemeenten bij Wet natuurbescherming
ENVIR schreef mee aan het magazine “Natuur in de Gemeente”. Klik hier voor het magazine.
Bevestiging PAS-melding geen besluit: dan maar een handhavingsverzoek?!
Op 6 november jl. concludeerde de ABRvS dat de bevestiging van een PAS-melding geen besluit…
Bij wie moet sinds 1 juli 2015 een Nbw-vergunning worden aangevraagd?
Art. 19d Nbw bepaalt dat een Nbw-vergunning wordt verleend door GS, tenzij op grond van…
Nbw-vergunning centrale Eemshaven: mitigatie van stikstof-effecten is toch mogelijk
De uitspraak van 9 september jl. voegt weer een hoofdstuk toe aan de discussie over…
Stikstof en bestemmingsplannen; one down more to come?!
In de uitspraak van 19 augustus 2015 vernietigt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…
Tracébesluit Eemshaven: stikstofjurisprudentie samengevat
De uitspraak van 5 augustus jl. biedt een mooie samenvatting van de stikstofjurisprudentie van de…
Recente ontwikkelingen Natuurbeschermingswet
Er zijn veel ontwikkelingen gaande op het gebied van de Nbw. Kijk hier voor een…
Marieke Kaajan spreker op NWEA Winddag
Op 12 juni a.s. spreekt Marieke Kaajan op de NWEA Winddag 2015 over “Natuuwetgeving en…
De PAS nieuwe risico’s voor agrarische activiteiten
In het tijdschrift ” Vee en gewas” verscheen een artikel van Marieke Kaajan over de…
Marieke Kaajan spreker op de VMR Actualiteitendag 2015
Marieke Kaajan was wederom als spreker uitgenodigd op de VMR Actualiteitendag donderdag 19 maart jl….
Artikel Volkskrant over procedure bij de Raad van State
Marieke Kaajan wordt als natuurbeschermingswet deskundige geciteerd in de Volkskrant. Uit de Volkskrant 24 februari…
Baanbrekende uitspraak voor Nbw- en Ffw-zaken
Het 1%- of ORNIS-criterium kan nu ook bij diersoorten worden toegepast. Het verkrijgen van toestemming…
Programma Aanpak Stikstof is rem op de economische ontwikkeling
Uiterlijk 20 februari kan iedereen een zienswijze indienen tegen het PAS. Er is alle reden…
Bestemmingsplan, EHS en Flora en faunawet
Zorg dat de aanwijzingen uit een onderzoeksrapport (Ffw) dat aan een bestemmingsplan ten grondslag wordt…
Tracébesluit A2 blijft in stand – interessante Nbw uitspraak
Er gingen vele jaren van procederen en zelf prejudiciële vragen aan vooraf, maar de Afdeling…
Bestemmingsplan en stikstof; gaat het ooit nog goed?
Bestemmingsplannen met activiteiten die stikstofdepositie veroorzaken leveren de praktijk veel hoofdbrekens op. In de uitspraak…
Advies Raad van State wetsvoorstel Windenergie op zee
Op 20 oktober jl. heeft de Raad van State advies uitgebracht over het wetsvoorstel over…
Grenswaarden met de PAS: oplossing of nieuwe problemen?
Op 7 oktober jl. heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel PAS tot wijziging…
Recht.nl
Op recht.nl verscheen vandaag een notificatie van het artikel van Fleur Onrust en A. Drahmann over…
Interessante uitspraak over dwingende redenen – natuurbeschermingswet
Op 13 augustus 2014 heeft de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van…